Кіріспе

1979 жылы Ларри Нивеннің "Жыңғыр әлем инженерлері" романы – американдық жазушы Ларри Нивеннің 1979 жылы жарық көрген ғылыми-фантастикалық туындысы. Бұл Нивеннің "Жыңғыр әлемге" (Ringworld) тікелей жалғасы және 1981 жылы "Хьюго" мен "Локус" сыйлықтарына ие болуға үміткер болды.

Шығу тегі

Романның кіріспесінде Нивен бастапқыда бір ғана «Жүзік әлемі» романын жазуды жоспарламағанын, бірақ жанкүйерлерінің қолдауының арқасында оны жазғанын айтады. Біріншіден, «Жүзік әлемі» романының танымалдылығы соңынан жазуға сұраныс тудырды. Екіншіден, көптеген жанкүйерлер роман сипаттаған «Жүзік әлемінде» көптеген инженерлік кемшіліктерді анықтады. Бірінші маңызды мәселе – «Жүзік әлемі» қатаң құрылым болғандықтан, ол айналасындағы жұлдыздың орбитасында болмады және уақыт өте келе қалыптан шығып, құрылымның күнмен соқтығысып, жойылмауы мүмкін еді. Романның кіріспесінде Нивен 1971 жылғы Әлемдік ғылыми-фантастикалық конвенциясына қатысқан МТИ студенттерінің «Жүзік әлемі тұрақсыз! Жүзік әлемі тұрақсыз!» деп ұран салганын айтады. Нивен «Жүзік әлемі инженерлері» романын осы инженерлік мәселелерді шешу үшін жазғанын мәлімдейді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Хиндмост, жаңадан құлдыраған қуыршақшылар көшбасшысы, адам Луи Вуны (қазірде «сымға жалғанған» күйде) және Кзин Чмиді (бұрын «Жануарлармен сөйлеуші» деп танылған) ұрлайды. Екеуі де алғашқы Сақиналы әлем экспедициясының құрамында болған. Хиндмост өзінің билігін қайтаруға көмектесетін, әсіресе материяны түрлендіру технологиясын қамтитын Сақиналы әлем технологиясын алуды үміттенеді. Сақиналы әлемге жеткен соң, Луи мен Чмиді зерттеуге жібереді, ал Хиндмост өздерінің ғарыш кемесінде қауіпсіз күтеді. Луи мен Чми Хиндмостты құлатып, үйлеріне қайтудың жолын іздеп, құпия жоспар құрады. Саяхаттары барысында олар Сақиналы әлемде пайда болған адам тектес түрлермен кездеседі. Сонымен қатар, Жер, Марс және Кзин сияқты белгілі ғарыш әлемдерінің толыққанды «карталары» туралы көп нәрсе біледі. Олар Сақиналы әлемнің тұрақсыз екенін және жақын арада жұлдызымен соқтығысатынын анықтайды. Сақиналы әлемді салған Пак қорғаушыларының көп бұрын жойылғаны белгілі болады, ал Сақиналы әлемнің орнын сақтау үшін жиектеріне орнатылған реактивті қозғалтқыштар ғарыш кемелерінің қозғалтқыштары ретінде қолданылады. Чми өз мақсатымен Кзин картасына беттейді, ал Луи триллиондаған тұрғынды құтқарудың жолын іздейді. Марс картасында қайта қосылған топ (және екі тума адам) Луи іздеген Сақиналы әлемнің басқару бөлмесін табады, ол картаның астындағы кеңістіктегі лабиринт тәрізді бөлмелерде орналасқан. Марста сирек атмосфераны жасау үшін Марс картасы негізгі беттен 32 шақырым (20 миль) биікке салынған, нәтижесінде үлкен ойыс пайда болған. Басқару бөлмесінде тұрғын жайлар және метеордан қорғану жүйесі бар. Қорғану жүйесі Сақиналы әлемнің негізінде орналасқан суперөткізгіш торды пайдаланып, Сақиналы әлемнің Күннің магнит өрісін басқарып, титаникалық газ лазерін іске қосатын жұлдыздық жарқынды тудырады. (Алғашқы Сақиналы әлем экспедициясы осы лазерге шалығу салдарынан құлаған.) Олар бірінші экспедицияның қатысушысы, Тила Браунмен кездеседі, ол Сақиналы әлемде қалуды жөн көреді. Ол және оның серігі Издәуші саяхаттары барысында «Өмір ағашы» өсімдігіне тап болады. Өсімдіктің иісі оларды тамырларын жеуге итермелейді; Тила Пак қорғаушысына айналады, оның ақыл-парасаты мен күші адамнан асып түседі, бірақ Издәуші өзгеріске төтеп беруге тым қарт болғандықтан қайтыс болады. Пак қорғаушысы ретінде Тила өз әрекеттерін толық бақылай алмайды; оның қорғау инстинктісі Сақиналы әлемнің барлық тұрғындарын құтқаруға оны итермелейді. Бұл қиын жағдайға әкеледі. Ол Сақиналы әлемді құтқарудың жолын біледі, бірақ ол үшін халықтың 5 пайызын құрбан ету керек. Ол мұны істей алмайды. Ол Луи мен басқаларын қалған 95 пайызын құтқаруға болатын жерге әкеледі. Оның инстинктісі оларды күресуге мәжбүрлейді, бірақ олар оны өлтіре алуы үшін ол қарсылық көрсетуді аздап жеңілдетеді. Содан кейін Луи не істеу керектігін түсінеді. Тила ғарыш кемелерінің қозғалтқыштарын бастапқы мақсатына – реактивті қозғалтқыштар ретінде қайта қалпына келтірген, бірақ бұл тек Сақиналы әлемнің 5 пайызына жеткілікті. Луи метеордан қорғану жүйесінің лазерлік қаруды қуаттандыру үшін қолданылатын зор жұлдыздық жарқынды тудыра алатынын түсіндіреді, бұл реактивті қозғалтқыштарға Сақиналы әлемді орнына қайтару үшін жиырма есе көп отын береді. Алайда, жарқындыдан шығатын радиация Сақиналы әлемнің сол бөлігінде өмір сүретін барлық тірі жанға зиян келтіреді. Істі жүзеге асыруды Хиндмост жасайды, өйткені ол басқару жүйелерін пайдалануда әлдеқайда шебер (және Луидің өте алмайтын Өмір ағашы плантациясынан басқару орталығына қауіпсіз өте алады). Бұрын гипердвигательді жойып, Хиндмостты ынтымақтастыққа мәжбүрлеген Луи қалып қояды. Ол және оның серіктері жайғасуға орын іздейді, ал Хиндмост мүгедек (бірақ өте қауіпсіз) кемеде жағдайды ойластырады.

Басқа белгілі ғарыш жұмыстарына сілтемелер

Алдыңғы "Рингсвет" романына жасалған анық сілтемелерден өзге, "Рингсвет инженерлері" Нивеннің 1973 жылғы "Қорғаушы" романында Тила Браунның соңғы тағдырына қатысты кеңейтілген идеяларды да пайдаланады.

Қабылдау

"Chicago Sun Times" газеті былай жазды: "Жаңа оқырмандар үшін толыққанды оқиғалармен керемет саяхаттар бар. Niven-нің "Known Space" сериясының немесе алғашқы томның жанкүйерлері үшін бізді қуантатын, оның ерекше тапқырлығы мен шапшаң повество стиліне сай келетін барлық ерекшеліктер бар, соның арқасында оның беделі нығая түседі." SFreviews.net сайтынан Томас М. Вагнер 2001 жылы кітапты қарап шығып, 5 баллдық шкала бойынша 4 балл берді. Вагнер оны алғашқы кітаптан жақсы бағалады. Ол кейбір сюжеттік желілердің көне болғанын айтса да, Нивенді "көркем ойлау мен ғылымды үйлесімді түрде теңестірудегі шеберлігімен" жоғары бағалады.