Кіріспе

Батыс герман тілдері тобы – ағылшын (ағылшын, шотланд, фингал† және йола†) және фриз (солтүстік фриз, шығыс фриз және батыс фриз) тілдерінің Батыс герман тілдері ішіндегі нұсқалары. Англо-фриз тілдері бірнеше дыбыстық өзгерістерге байланысты басқа Батыс герман тілдерінен ерекшеленеді: төменгі неміс тілінде де кездесетін Ингвеондық мұрындық спирант заңынан басқа, англо-фриз тілдеріндегі жарқырау және жіңішкеру көбінесе қазіргі англо-фриз тілдеріне тән: ағылшынның "cheese" сөзі, шотландтың "cheese" сөзі және батыс фриздің "tsiis" сөзі, бірақ голландтың "kaas", төменгі немістің "Kees" және немістің "Käse" сөздері; ағылшынның "church" сөзі және батыс фриздің "tsjerke" сөзі, бірақ голландтың "kerk", төменгі немістің "Kerk, Kark" және немістің "Kirche" сөздері, шотландтың "kirk" сөзі; ағылшынның "sheep" сөзі, шотландтың "sheep" сөзі және батыс фриздің "skiep" сөзі, бірақ голландтың "schaap" (көпше түрі – "schapen"), төменгі немістің "Schaap", немістің "Schaf" (көпше түрі – "Schafe").

Бұл топтастыру әдетте тілдердің туындас ағашында жеке тармақ ретінде қарастырылады. Осы көзқарас бойынша, ағылшын және фриз тілдері басқа ешбір тілде кездеспейтін ортақ ата-бабалық түбірге ие болған. Ертедегі англо-фриз тілдері, мысалы, көне ағылшын және көне фриз тілдері, сол кездегі үшінші Ингвеондық топпен – төменгі неміс ескі саксонының ата-бабасымен – бір-бірімен байланыста болған халықтардың тілдері болған. Бұл ескі саксон тілімен және көне ағылшын немесе көне фриз тілдерімен ортақ белгілердің болуын түсіндіргенімен, англо-фриз тілдерінің Ингвеондық тілдер тобынан тыс генетикалық бірлігіне қатысты басым пікір қалыптаспаған. Шындығында, Ингвеондық және Батыс герман тілдерінің топтастырылуы көп дау тудырады, тіпті олар көптеген жаңалықтар мен дәлелдерге негізделгенімен де. Кейбір ғалымдар прото-англо-фриз тілінің болмағанын дәлелдеуге болатынын айтады, егер мұндай гипотезалар теріс дәлелдеуге келсе. Географиялық жағдай Ұлыбританияның тұрғындарының континенттік Еуропамен, ашық суларда жүзе алатын қауымдастықтармен байланысын шектеді. Бұл қазіргі ағылшын тілінің даму кезеңінде көне норвег және нормандық тілдердің ықпалына әкелді, ал қазіргі фриз тілдері құрлықта қалған оңтүстік германдық халықтармен байланыста дамыды.

Баламалы топтастыру

Ингвеон тілдері, сонымен қатар Солтүстік теңіз герман тілдері деп те аталады, – бұл батыс герман тілдерінің гипотезалық тобы, ол көне фриз, көне ағылшын және көне саксон тілдерін қамтиды. Дегенмен, төменгі неміс тілінде, әсіресе оның ертерек кезеңдерінде англо-фриздік белгілері кездесетіндіктен, төменгі неміс тілін де ескере отырып, англо-фриздік жіктеуден гөрі ингвеондық жіктеуге көбірек бейімділік танытылады. Өйткені, көне саксон тілі ертеде ескі жоғарғы неміс және ескі төменгі франкон тілдерінің күшті ықпалына түсіп, осыған байланысты көне тілдерде кеңінен таралған көптеген ингвеондық ерекшеліктерін жоғалтты. Бұл тілді монолиттік прототіл ретінде қарастырудың орнына, салыстырмалы түрде біркелкі аймақтық өзгерістерге ұшыраған, өте жақын туысқан диалекттер тобы деп есептеледі. Бұл топтаманы алғаш рет 1942 жылы жарық көрген «Nordgermanen und Alemannen» еңбегінде неміс тілшісі және филологы Фридрих Маурер (1898–1984) 19 ғасыр тілшісі Август Шлейхердің жұмысынан кейін кең таралған, ағаш тәрізді тілдердің схемалық кестесіне және англо-фриздік топтың бар екендігі туралы болжамға балама ретінде ұсынды.