Кіріспе

Рим республикасының саясаткері және б.з.д. 43 жылы консулы Гай Вибиус Панса Каетроний (өлді 23 сәуір 43 ж.б.д.) – Рим Республикасының консулы болды. Азамат соғысы кезінде Гай Юлий Цезарьді қолдағанмен, Цезарь қайтыс болғаннан кейін Республиканың қайта орнатылуын жақтады. Ол Forum Gallorum шайқасында алған жараларынан көз жұмды.

Ерте мансап

Панса – ақша соғушы Гай Вибий Пансаның ұлы. Vibia руының саяси жетістікке жеткен алғашқы мүшелерінің бірі, ол Галлияда қызмет еткен Юлий Цезарьмен достығының арқасында cursus honorum жолымен көтерілген Novus homo болды. Тектес этрускілерге жататын және Перузиядан (қазіргі Перуджа) шыққан, сонымен қатар, мүмкін, Луций Корнелий Сулла тұсында жазаланған отбасынан тегі шыққан. Самнер оның бастапқыда Каетрония руынан шыққан, бірақ ақша соғушы Гай Вибий Панса оны өзіне бала ретінде алғанын ұсынды. Панса б.з.д. 51 жылы плебей трибуны болып сайланды, онда ол Сенаттың Цезарьға қарсы бірнеше қаулыларына вето қойды. Юлий Цезарь мен Помпей арасындағы азамат соғысы кезінде ол Цезарь тарапын белсенді түрде қолдады. Б.з.д. 48 жылы ол эдил немесе претор болып сайланғаны саналады. Б.з.д. 47 жылы Панса Битиния және Понт провинциясының губернаторы болып тағайындалды және б.з.д. 46 жылы Римге оралды. Сол жылы Цезарь Пансаны Цизальпин Галлиясының губернаторы етіп тағайындады, ал осы кезде ол ежелгі Римнің дін қызметкерлерінің бірі – аугур лауазымына сайланды. Б.з.д. 44 жылдың басында Цезарь оны келесі жылға (б.з.д. 43 жыл) консул етіп тағайындады. Б.з.д. 44 жылдың 21 сәуіріне дейін Панса Цизальпин Галлиясынан оралып, Кампанияда орналасты, б.з.д. 44 жылдың 15 наурызында Юлий Цезарь қаза болғаннан кейін жағдайдың тұрақтануын күтіп отырды. Кортона маңындағы Оссаядағы салтанатты вилла мүлігі, Вибий руының бір бөлігі ретінде, оның меншігінде болған болуы мүмкін. Римге оралғаннан кейін, орташалық көзқарастағы және бейбіт келісімді жақтаушы ретінде танылған Панса, орташа Цезарь тараптастарының басшысы және Республиканың қайта орнатылуын қолдаушылардың бірі болды, бұл оны Марк Антониймен қақтығысқа түсірді, соған қарсы Панса б.з.д. 44 жылдың соңында наразылық білдіре бастады. Ол сондай-ақ Пансамен бірге Кампанияда болған Юлий Цезардың асырап алған ұлы Октавианмен де келіссөздер жүргізе бастады. Дегенмен, Панса Марк Антонийге мүлдем қарсы болған жоқ, ол Антонийдің билігін шектеуге тырысқанмен, оны толығымен жоюға ниеттемеді, сонымен қатар Сенаттағы Цезарьға қарсы фракцияны қабылдауға және жаңа азамат соғысын бастауға дайын болмады. Бұған қоса, Панса Антонийдің жақтасы болған Квинт Фуфий Каленнің қызы Фуфияға үйленген еді.

Консулдық қызмет және өлім

43 жылдың 1 қаңтарында Панса Аулус Гирциймен бірге консул болды. Олар Сенатта Марк Антонийге қарсы қандай шара қолдану керектігін талқылауды бастады. Пікірталас төрт күнге созылды; Пансаның ниеті Цезарь фракцияларын біріктіру және Республикаға келісімді қайтару болды, бірақ бұл одан әрі жүрмеді. Октавиан Антониймен ынтымақтасудан бас тартты, ал Марк Эмилий Лепид пен Луций Мунаций Планк Антонийді қолдауын жалғастырды. Соңында Сенат Октавианның әскерін заңды деп мойындады және оған Панса мен Гирциймен бірге Антонийге қарсы күресте жұмыс істеуді тапсырды. Сенат Антонийдің ұсыныстарын қабылдамай, консулдарға Республиканың қауіпсіздігін сақтау және Мутинадағы Децимус Юний Брут Альбинге көмектесу үшін қажетті шараларды қабылдауды бұйырды. Панса Луций Юлий Цезарьмен бірге Антонийді мемлекет жауы деп жариялауға жол бермесе де, соғыс жарияланды. Гай Кассий Лонгин мен Бруттың шығыстағы жағдайын талқылағанда, Панса Цезарьдің Публий Корнелий Долабелласын мемлекет жауы деп жариялауды қолдады, бірақ Цицеронның Кассиусқа Долабелламен күресу үшін шығыста ерекше өкілеттік беру туралы ұсынысын қабылдамады. Ол сондай-ақ Македониядағы Марк Юний Бруттың басшылығын заңдастырды және Сицилиядағы Секст Помпейді ресми мойындады. Сенат Lex Antonia-ның көп бөлігін, әсіресе, даулы Lex Antonia Agraria-ны жойғаннан кейін, Панса Цезарьдің ветерандары үшін колонияларды бекіту, сондай-ақ Цезарьдің көптеген актілерін және диктатор лауазымын жою туралы шешімдерді қабылдауға мәжбүр болды. Осы уақытқа дейін Панса Антониймен күресу үшін қосымша әскер жинаумен айналысты. 43 жылдың 19 наурызында Панса төрт легиондық жаңа әскермен солтүстікке қарай жол тартты, Октавиан мен Гирцийге қосылып, Антонийді Мутинада қоршауға алуды көздеді. Антоний Пансаның жақындап келе жатқанын естіп, 43 жылдың 14 сәуірінде Мутинадан оңтүстік-шығысқа қарай жеті мильдей жерде орналасқан Forum Gallorum шайқасында оны тоқтатып қалды. Антоний Пансаның әскерін талқандады, ал Панса шайқаста жараланды. Ол Гирцийдің әскері Антонийді шайқас алаңында күтпеген шабуылға алып, Антонийді қашуға мәжбүрлеген кезде ғана құтыла алды. Осы ісі үшін Панса (Октавиан мен Гирциймен бірге) Сенат тарапынан император деп жарияланды. Бірақ Пансаның өліп бара жатқаны көп ұзамай белгілі болды. Ол 21 сәуірде Мутинада Антонийдің екінші жеңілісі және оның консулдық әріптесі Гирцийдің шайқаста қаза болғаны туралы хабарды естігенше өмір сүрді. Соңғы сәттерінде ол Октавианға Цицерон мен Сенатқа сенбеуді, олардың алғашқы мүмкіндікті пайдаланып оған қарсы шығатынын айтты. Панса өз әскерін квесторы Манлий Торкватусқа тапсырды, ол Пансаның дәрігері Гликонды Пансаны улаған деген күдікпен тұтқындады. Панса 43 жылдың 23 сәуірінде қайтыс болды және оған зор қызығушылықпен қоштасу рәсімі өткізілді.