Кіріспе

Акцияларды саудалаумен айналысатын немесе акциялар инвесторы деп аталатын тұлға немесе компания – акцияларды сатып алу және сатудан пайда табуға тырысатын субъект. Акция саудагерлері инвестор, агент, қор сақтаушы, арбитражер, спекулянт немесе қор брокері бола алады. Мұндай акция саудасы ірі, ашық саудаланатын компаниялар үшін биржа арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Ал кішігірім акционерлік компаниялардың акциялары биржадан тыс (OTC) нарықтарда немесе кейбір жағдайларда акциялық краудфандинг платформаларында сатып алынып-сатылуы мүмкін. Акция саудагерлері өз есебінен, яғни меншік саудасы немесе жеке басқару саудасы арқылы, немесе иесінің атынан сатып алуға және сатуға уәкілетті агент арқылы сауда жасай алады. Мұндай агент – қор брокері. Агенттер сауда-саттық жасағаны үшін комиссия алады. Онлайн-брокерлік қызметтерді (мысалы, Fidelity, Interactive Brokers, Schwab, tastytrade) пайдаланатын меншік немесе жеке саудагерлер комиссиясыз сауда жасау мүмкіндігіне ие. Ірі қор биржаларында баға өзгерісін (құбылмалылықты) шектеуге көмектесетін нарық жасаушылар бар, олар белгілі бір компанияның акцияларын өздерінің және басқа клиенттердің атынан сатып алып, сатады.

Акциялармен сауда жасау кәсіп/ мансап ретінде

Акция саудагерлері акционерлерге кеңес бере алады және портфельдерді басқаруға көмектеседі. Саудагерлер облигациялар, акциялар, фьючерстер және хедж-фондтардың үлестерін сатып алу және сатумен айналысады. Акция саудагері қаржы нарықтарының қалай өркендейтінін жан-жақты зерттеп, бақылайды. Бұл экономикалық және микроэкономикалық зерттеулер арқылы жүзеге асырылады. Соның салдарынан, тәжірибелі акция саудагерлері активтердің немесе компаниялардың көрсеткіштерін қадағалау үшін макроэкономика және салалық техникалық талдауды терең зерттейді. Акция саудагерінің басқа да міндеттеріне қаржылық талдауды оның кәсібінің ағымдағы және болашақ реттелуімен салыстыру кіреді. Қаржы компаниясында жұмыс істейтін кәсіби акция саудагерлері өздерінің мансабында бекітілу алдында төрт айға дейін тәжірибеден өтуі тиіс. Мысалы, АҚШ-та тәжірибеден кейін Қаржылық индустрияны реттеуші орган ұйымдастыратын 63 немесе 65 сериялы емтиханды тапсырып, өту қажет. Емтиханды сәтті тапсырған акция саудагерлері АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясының (SEC) талаптарына сәйкес келетіндігін көрсетеді. Тәжірибелі акция саудагерлері, әдетте, лицензия алғаннан кейін қаржы, есептесу немесе экономика саласында төрт жылдық білім алады. Саудагер ретінде басшылық лауазымдарға көтерілу үшін, көбінесе, қор нарығын терең талдау үшін MBA дәрежесі қажет. АҚШ Еңбек статистикасы бюросы (BLS) 2006 және 2016 жылдар аралығында акция және тауар саудагерлерінің өсуі 21%-дан аспайды деп болжады. Осы кезеңде акция саудагерлері "бейбіт буынның" зейнетақы қорының өсуінен және олардың әлеуметтік қамсыздандыруға тәуелділігінің азаюынан пайда көреді. АҚШ қазыналық облигациялары да құнсыздануға бейім болады. Жаңадан салада бастаған акция саудагерлері қиындыққа тап болады, себебі бастапқы деңгейдегі жұмыс орындарының саны шектеулі. Осы мансапқа жол ашу өте бәсекелі, бірақ акциялар мен өзара қорларға иелік етудің артуы саудагерлердің мансабының айтарлықтай өсуіне мүмкіндік береді. Банктер де орташа табысы бар адамдарға акцияларға инвестиция салуға және олардан табыс табуға көбірек мүмкіндіктер ұсынады. BLS мәліметтері бойынша, акция саудагерлерінің орташа жылдық табысы 68 500 долларды құрайды. Тәжірибелі саудагерлер акциялар мен өзара қорлардан жылына 145 600 доллардан астам табыс таба алады.

Тәуекелдер мен басқа да шығындар

Биржалық брокерден айырмашылығы, сатып алушы мен сатушы арасында мәмілелерді ұйымдастыратын және орындалған әрбір мәміле үшін кепілді комиссия алатын кәсіби трейдерде үлкен білім алу қиындығы болуы мүмкін, ал оның өте бәсекеге толы мансабы, әсіресе жалпы қор нарығы құлдыраған кезде, қысқа болуы мүмкін. Қор нарығындағы сауда операциялары жоғары деңгейдегі тәуекелге, белгісіздікке және күрделілікке ие, әсіресе ақылсыз және тәжірибесіз қор саудагерлері/инвесторлар тез ақша табудың оңай жолын іздеген жағдайда. Сонымен қатар, сауда қызметі тегін емес. Акциялармен шұғылданушылар/инвесторлар комиссиялар, салықтар және брокерлік және басқа да қызметтер үшін төленетін басқа да шығындармен кездеседі, мысалы, қор брокерлері арқылы берілген сатып алу/сату тапсырыстары. Әр ұлттық немесе мемлекеттік заңнаманың ерекшеліктеріне байланысты көптеген салықтық міндеттемелерді орындау қажет, сондай-ақ, олардың құзыретіне кіретін операциялар, дивидендтер және капиталдық табысқа салықтар салынады. Дегенмен, бұл салықтық міндеттемелер әртүрлі елдерде әртүрлі болуы мүмкін. Кейде салық салу акциялар бағасына енгізілген болуы мүмкін, себебі компаниялар өз құзыретіндегі әртүрлі заңдарға сәйкес келуге міндетті, немесе салықтан босатылған қор нарығы экономикалық өсімді ынталандыру үшін пайдалы болуы мүмкін. Мысалы, АҚШ-та акциялардан түскен табысқа екі деңгейде салық салынады: ұзақ мерзімді капиталдық табысқа (акциялар кем дегенде бір жыл бойына иеленгеннен кейін сатылған жағдайда) қазіргі уақытта (2024) 20% салық ставкасы қолданылады. Ал қысқа мерзімді саудаға (12 ай ішінде сатып алынған және сатылған акциялар) капиталдық табысқа стандартты салық мөлшерлемесі бойынша салық салынады (мысалы, 28%, 30%, 35%). Бұл шығындардан өзге, ақша мен уақыттың мүмкіндік құны, валюталық тәуекел, қаржылық тәуекел, интернет, деректер және жаңалықтар агенттіктерінің қызметтері мен электр энергиясын тұтыну сияқты шығындар да ескерілуі тиіс. Қор нарығының құбылмалылығы мазасыздық және депрессия сияқты психикалық денсаулық мәселелерін тудыруы мүмкін. Бұл қор нарығының адамның психикалық денсаулығына ұзақ мерзімді әсері туралы зерттеулермен сәйкес келеді. Тәжірибелі және салымды қор саудагерлері мен инвесторлары әдетте осы зиянды факторлармен ұзақ мерзімде күресуге қабілетті психологиялық төзімділік деңгейіне жетеді, әйтпесе олар мансабы немесе қаржылық қызметінің барысында қор нарығына тәуелді психикалық денсаулық мәселесінен үнемі зардап шегу қаупі бар.

Әдістеме

Акциялармен айналысатын спекулянттар мен инвесторлар акция нарығына қол жеткізу үшін әдетте банк немесе брокерлік фирма сияқты қор брокеріне мұқтаж болады. Интернет-банкинг пайда болғаннан бері интернет байланысы позицияларды басқару үшін кеңінен қолданылады. Интернет, арнайы бағдарламалық қамтамасыз ету, жеке компьютер немесе смартфон арқылы акциялармен айналысатын спекулянттар/инвесторлар шешім қабылдауда техникалық және фундаменталды талдауды пайдаланады. Олар бірнеше ақпарат көздерін қолдана алады, олардың кейбіреулері қатаң түрде техникалық сипатта болады. Өткен күнгі саудадан есептелген півоттық нүктелерді пайдаланып, олар ағымдағы күнгі сауда сессиясында сатып алу және сату нүктелерін болжауға тырысады. Бұл нүктелер спекулянттарға күні ішінде бағалардың қозғалысын болжауға көмектеседі, әрбір спекулянтты саудаға қашан кіруге және одан қашан шығуға бағыттайды. Акцияларды таңдау үшін қосымша құрал – акция скринерлерін пайдалану. Акция скринерлері пайдаланушыға техникалық және/немесе фундаменталдық шарттарға негізделген, қажет деп санайтын нақты параметрлерді енгізуге мүмкіндік береді. Акция скринерлерінің басты артықшылығы – сұралған талаптарға сай келетін ондаған мың акцияның ішінде шағын топты анықтап, оларды қосымша талдауға жіберу мүмкіндігі. Осы техникалық индикаторларды талдау үшін қолданудың дұрыстығына қатысты сын айтылады, және көптеген кәсіби акция спекулянттары оларды қолданбайды. Көптеген толық уақытты акция спекулянттары мен акция инвесторлары, сондай-ақ қаржы саласындағы көптеген мамандар дәстүрлі түрде экономика, қаржы, математика және компьютерлік ғылымдар сияқты салаларда формалды білім мен дайындық алады, бұл осы мамандық үшін маңызды болуы мүмкін. Акция саудасы нақты ғылым емес болғандықтан, акция бағалары көбінесе кездейсоқ немесе хаостық мінез-құлық көрсетеді және табысты сауда жасаудың дәлелденген әдісі жоқ, сондықтан осы салалардағы білім деңгейі ақыр соңында маңызды емес болуы мүмкін.

Тиімді нарық гипотезасы

Көптеген компаниялар акция таңдау курстарын ұсынса да және көптеген сарапшылар техникалық талдау мен фундаменталды талдау арқылы табысқа жеткендерін хабарласа да, көптеген экономистер мен ғалымдар тиімді нарық гипотезасы (EMH) бойынша кез келген талдау инвесторға қор нарығынан жоғары пайда табуға көмектеспейді деп мәлімдейді. Инвесторлардың таралуында көптеген ғалымдар ең байлардың мұндай таралуда жай ғана ерекше жағдайлар екенін санайды (яғни, тақпақ тастауда олар қатарынан жиырма рет сырға түскендей). Ақшаны қор нарығына салудың мақсаты – инвестицияланған капиталдан кіріс табу. Көптеген инвесторлар тек пайдалы кіріс табуға ғана емес, сонымен қатар нарықты озуға немесе жеңіп шығуға тырысады. Дегенмен, 1970 жылы Евгений Фама ұсынған EMH-де жақтаушылық танылған нарықтың тиімділігі, кез келген уақытта бағалар белгілі бір акция және/немесе нарық туралы барлық қолжетімді ақпаратты толыққанды көрсетеді дегенді білдіреді. Осылайша, EMH бойынша ешбір инвестор акция бағасының өсуін болжауда артықшылыққа ие емес, себебі ешкімде басқаларға қолжетімсіз ақпаратқа қол жеткізу мүмкіндігі жоқ. Тиімді нарықтарда бағалар болжанбайтын, кездейсоқ болады, сондықтан инвестициялық үлгілерді анықтау мүмкін емес. Сондықтан жоспарлы инвестициялау табысты болмайды. EMH мектебінде жиі айтылатын бағалардың «кездейсоқ қозғалысы» нарықты тұрақты түрде жеңуге бағытталған кез келген инвестициялық стратегияның сәтсіздікке ұшырауына әкеледі. Шындығында, EMH портфельді басқарумен байланысты операциялық шығындарды ескере отырып, инвестор үшін ақшасын индекстік қорға салу тиімдірек екенін ұсынады.

Мандельброттың фрактал теориясы

1963 жылы Бенуа Мандельброт 1900 жылдан басталатын мақта бағасының уақыт қатарындағы өзгерістерін талдады. Екі маңызды тұжырым жасалды. Біріншіден, бағалардың өзгеруі қалыпты үлестіріммен, онда көптеген деректер орташа мәнге жақын орналасады (68% дерек бір стандартты ауытқу шегінде) өте аз байланысты болды. Керісінше, деректерде ерекше ауытқулар жиі кездесті. Екіншіден, бағалардың өзгеруі масштабқа тәуелсіз үлгілерді көрсетті: бір күндік баға өзгерісінің қисығы бір айлық қисыққа ұқсас болды. Таңғаларлық жайт, осындай өзін-өзі ұқсату 1900 жылдан 1960 жылға дейінгі кезеңде, Ұлы депрессия мен екі дүниежүзілік соғысты бастан өткерген күрделі дәуірде байқалды. Мандельброт фракталдық теорияны Уолл-стриттегі ерекше оқиғаларды түсіндіру үшін пайдаланды. 2004 жылы ол қаржы нарықтарының «дұрыс емес мінез-құлқы» туралы «Нарықтардың (дұрыс емес) мінез-құлқы: тәуекел, құлдырау және сыйақының фракталдық көрінісі» атты кітабын жариялады. Фракталдарды қаржы нарықтарымен байланыстыратын негізгі идея – үйірмелік мінез-құлық сияқты ерекше құбылыстарды бастан кешіру ықтималдығы, дәстүрлі көзқарас бізге сендіргісі келгеннен әлдеқайда жоғары. Бұл қаржы әлеміндегі тәуекел туралы нақтырақ түсінік береді. Қаржы нарықтарындағы басты мақсат – белгілі бір тәуекел деңгейінде табысты барынша арттыру. Стандартты модельдер активтер бағасының ерекше өзгеру ықтималдығы өте төмен деген қағидатқа негізделген. Бұл модельдер активтер бағасының ауытқуы жақсы басқарылатын кездейсоқ немесе стохастикалық процестің нәтижесі деген болжамға сүйенеді. Сондықтан, баға өзгерістерін сипаттау үшін негізгі модельдер (мысалы, әйгілі Блэк-Шоулс моделі) қалыпты ықтималдық үлестірімдерін қолданады. Практикалық тұрғыдан алғанда, ерекше өзгерістерді ескермеуге болады. Мандельброт бұл қаржы нарықтарына қарастырудың дұрыс емес тәсілі деп ойлады. Оның пікірінше, баға өзгерісінің таралуы қалыпты емес және қалың құйрықтары бар куртоз қасиетіне ие. Бұл қаржы нарықтарының шынайы бейнесі: соңғы жүз жылдағы Dow индексінің қозғалысы зор қозғалыстардың жиі болатынын көрсетеді. Дегенмен, 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде қолданылған дәстүрлі модельдер мұндай ерекше өзгерістерді жоққа шығарды және олардың 10 000 жылда бір рет болатынын есептеді. Мандельброттың жұмысынан туындайтын айқын қорытынды – қаржы нарықтарындағы қатаң реттеудің қажеттігі. Оның қор нарығының мінез-құлқын зерттеуге қосқан үлесі – тәуекелді бағалаудың жаңа әдістерін жасау және күтпеген қаржылық құлдыраулардан сақтану. Инсайдерлік саудаға қатысты классикалық жағдай – Радж Раджаратнам және оның хедж-фондтар басқарушы компаниясы Galleon Group. 2009 жылдың 16 қазанында ол ФБР-мен ұсталды және бірнеше ашық саудадағы компанияларда инсайдерлік саудаға қатысқандары үшін айыпталды. АҚШ прокуроры Прит Бхарара бұл схемадағы жалпы пайда 60 миллион доллардан асып түсетінін айтты және бұл АҚШ тарихындағы ең ірі хедж-фондтар ісі екенін мәлімдеді. Сатьямға қатысты ашық түрде жарияланған бухгалтерлік алаяқтық туралы да мәлімделді. 2009 жылдың 7 қаңтарында оның төрағасы Раджу ауқымды бухгалтерлік алаяқтыққа қатысы бар екенін жариялағаннан кейін отставкаға кетті. Рамалинга Раджу ағасы және бұрынғы басқарма мүшесі Рама Раджумен және бұрынғы қаржы директоры Вадламани Шриниваспен бірге Хайдарабад түрмесіне жіберілді. Италияда Parmalat компаниясының басшысы Калисто Танци 2008 жылы қаржылық алаяқтық пен ақшаны жымқыру үшін айыпталды. Италиялықтар осындай кең және беделді империяның осылай тез құлап кетуіне таң қалды. Бұл жанжал туралы хабарланғаннан кейін, Милан қор биржасындағы Parmalat акцияларының бағасы күрт төмендеді. Parmalat өзіне несиелік байланысты облигацияларды сатқан, тиімді түрде өзінің несиелік қабілеттілігіне ставка жасап, жоқтан активтерді жасауға тырысқан. Тұтқындалғаннан кейін, Танци Миланның Сан-Витторе түрмесіндегі тексеру кезінде Пармалаттан Парматорға және басқа да жерлерге қаражат аударғанын мойындады. Отбасылық футбол және туризм кәсіпорындары қаржылық апатқа ұшырады; сондай-ақ Танцидің Берлускониге бәсекелесуге тырысуы, Odeon TV сатып алуы және оны шамамен 45 миллион евроға зиянмен сатуы да осыған себеп болды. Танци сүт өндіруші тобының құлдырауына байланысты алаяқтық жасағаны үшін 10 жылға бас бостандығынан айырылды. Қалған жеті айыпталушы, оның ішінде басшылар мен банкирлер, ақталды. 2008 жылдың қыркүйегінде тағы сегіз сотталушы соттан тыс келісімге келді. Күндізгі сауда – инвестиция спектрінің ең шеткі нүктесінде орналасқан, дәстүрлі «сатып алып ұстау» стратегиясынан өзгеше. Бұл нарықты уақыттап бағалаудың соңғы стратегиясы. Күндізгі саудаға қаратылған барлық назар теорияның дұрыс екенін көрсететіндей болғанымен, сыншылар егер осылай болса, кем дегенде бір белгілі қаржы басқарушысы жүйеге толыққанды ие болып, «күндізгі сауданың Уоррен Баффеті» деген атаққа ие болар еді деп мәлімдейді. Өз кезінде аңызға айналған сәтті инвесторлардың тізімі, Джордж Сорос Уоррен Баффеттің барлық уақыттағы ең сәтті акция инвесторы атағы үшін бәсекелесіп тұрса да, күндізгі сауда арқылы өзінің беделін құрған бірде-бір адамды қамтымайды. Тіпті Майкл Стейнхардт, 30 минуттан 30 күнге дейінгі уақыт аралығында сауда жасап байлық жинаған адам, инвестициялық шешімдерін қабылдауда ұзақ мерзімді перспективаны ескеретінін айтты. Экономикалық тұрғыдан алғанда, көптеген кәсіби қаржы басқарушылары мен қаржы кеңесшілері күндізгі саудадан қашып, оның сыйақысы тәуекелге сай емес екенін айтады. Инвесторлардың инвестиция жасауының себебі пайда табу, ал көптеген инвесторлардың жалпы мақсаты – арзанға сатып алып, қымбатқа сату (әлбетте, шорт сату және арбитраж басқаша тәсілді қолданады, бірақ осы стратегиялардың сәттілігі немесе сәтсіздігі уақытты дұрыс бағалауға байланысты). Өзара қорлардың саудасымен байланысты мәселелер, нарықты уақыттап бағалауға қатысты жағымсыз пікірлерге себеп болды, өйткені өзара қор компаниялары жазған проспекттерде қысқа мерзімді саудаға тыйым салынған. Бұл тыйымға қарамастан, ерекше клиенттерге осы сауданы жасауға рұқсат берілді. Сондықтан, мәселе сауда стратегиясында емес, оның этикалық емес және әділ емес іске асырылуында болды, бұл кейбір инвесторларға осы сауданы жасауға мүмкіндік берді, ал басқаларын мұнан шеттетуге әкелді. Әлемдегі барлық ең ұлы инвесторлар өздерінің табысына белгілі бір дәрежеде нарықты уақыттап бағалауға сенеді. Олар өздерінің сатып алу және сату шешімдерін нарықтың негізгі талдауына, жеке компаниялардың техникалық талдауына, жеке сезімдеріне немесе жоғарыда аталғандардың барлығына негіздейді, олардың табысының түпкі себебі – дұрыс уақытта дұрыс сауда жасау. Көптеген жағдайларда, осы шешімдер ұзақ уақытты қамтиды және «сатып алып ұстау» инвестициялық стратегияларына негізделген. Құндылық инвестициясы – нақты мысал, өйткені стратегия акцияларды олардың ішкі құнынан арзанға сатып алуға және олардың құны нарықта танылғанда сатуға негізделген. Көптеген құндылық инвесторлары олардың төмен бағаланған акциялары ұзақ уақыт бойы төмен бағаланған болуы мүмкін екенін білгендіктен, шыдамдылықтарымен белгілі. Кейбір инвесторлар қайда және қашан инвестиция жасау керектігін анықтау үшін техникалық, негізгі және қоршаған орта факторларын біріктіреді. Бұл стратегиялар инвестицияның «кездейсоқ» теориясын жоққа шығарады және олардың жоғарырақ кірісін түсінік пен тәртіпке жатқызады. Акциялармен саудаға байланысты қаржылық сәтсіздіктер мен сәтсіз оқиғалар көптеп кездеседі. Әр жыл сайын көптеген ақшалар рецензияланбаған (және көбінесе реттелмеген) жарияланымдарға және нарықта сауда жасап байып кетуді үміттенеді, алданып, төлем жасайтын адамдарға қатысты курстарға жұмсалады. Бұл акциялар, облигациялар, тауарлар немесе Forex үшін дәл емес және дәлелденбеген сауда әдістерін кеңінен насихаттауға есік ашады, сонымен қатар адал авторлар, кеңесшілер және өзін-өзі «сауда гуруы» деп атаушылар үшін айтарлықтай кіріс әкеледі. Көптеген белсенді қаржы басқарушылары S&P 500 сияқты индекске қарағанда нашар нәтижелер көрсетеді. Акцияларға спекуляциялау – тәуекелді және күрделі кәсіп, өйткені нарықтың бағыты көбінесе болжамсыз және тран...

Психология

Сауда психологиясы – адамның ой-өрісін, оның жеке тұлға, сенімдері мен мінез-құлқы тұрғысынан қалай жұмыс істейтінін, сондай-ақ реттелген және реттелмеген активтерді белсенді саудалау кезіндегі қызметін зерттеу саласы. Психологияның бұл бөлігі адамның негізгі қалауларын аша алады, өйткені табысқа жету үшін саудаға біздің миымыздың дамытқаннан өзгеше ойлау қажет, және бұл ойлау басқа да көптеген іс-әрекеттерде сәтті болуға көмектеседі. Бұл зерттеу саласы трейдердің шешімдерін анықтайтын психикалық және эмоционалдық факторларды анықтайды және сауда процесіндегі оның табысы немесе сәтсіздігін анықтауда маңызды рөл атқарады. Сауда процесінде ашкөздік, қорқыныш және өкініш сияқты белгілі бір эмоциялар маңызды рөл атқарады. Ашкөздік – байлықты көптеп жинауға деген шексіз құштарлық. Ол трейдердің оны қандай жағдайда қолданып жатқанына байланысты пайдалы немесе зиянды болуы мүмкін. Бұл көрсеткіш өркендеген нарықта оң нәтижелер береді. Трейдер ойынға қаншалықты ұзақ қатысса, соншалықты көп байлық жинауы мүмкін. Дегенмен, нарық күрт құлдырағанда бұл зиянды болуы мүмкін. Ал қорқыныш ашкөздіктің керісінше. Ол трейдерді сауда процесінде қадам жасаудан тоқтатады. Ашкөздік сияқты, ол да нарық жағдайына байланысты зиянды немесе пайдалы болуы мүмкін. Өкініш – трейдердің ескеретін тағы бір маңызды эмоциясы. Көптеген трейдерлер өкінішпен саудаға кірісіп, нәтижесінде одан да көп ақша жоғалтып алады. Осы қарама-қайшы эмоцияларды басқару үшін, сатып алу және сату шешімдерін негізге алатын объективті өлшемдерге сүйенетін сауда немесе инвестициялық тәртіпті әзірлеу пайдалы болуы мүмкін. Мысалы, сауда шешімдерін акция бағасының өзгеру бағытына негіздеуге болады. Акция бағасы үш бағытта өзгеруі мүмкін: жоғары, төмен және тұрақты немесе көлденең. Бұл бағыттарды шамшатырлар, жылжымалы орташа, Боллинджер ленталары, стандартты ауытқу каналдары сияқты техникалық көрсеткіштерді пайдалану арқылы анықтауға болады. Осы көрсеткіштерді (және басқаларын) әртүрлі уақыт аралығында қолдану керек. 2000 жылдан 2016 жылға дейінгі сауда-саттықты талдаған зерттеу көрсеткендей, сарапшы трейдерлер акцияларды сатып алуда кездейсоқ мүмкіндіктен жақсырақ нәтижелер көрсеткен, бірақ сату кезінде нашар нәтижелер көрсеткен. Бұл, мүмкін, олар сатудан кейінгі нәтижелерді қадағаламағандықтарынан және сатып алу туралы ойлауға сатудан гөрі көбірек уақыт жұмсағандықтарынан болған.