Кіріспе
Жапондық кана + Годюон тәртібі ((хирагана) a i u e oあいうえおKかきくけこSさしすせそTたちつてとNなにぬねのHはひふへほMまみむめもYや ゆ よRらりるろろWわゐ を Қосымша канаん қолданылмайтын жойылған ескірген Жапон тілінде кана таңбаларын құраушы фонемалары бойынша реттеудің дәстүрлі жүйесі, шамамен әліпбилік тәртіпке ұқсас. Оның атауындағы "елу" (гоjū) 5×10 торға қатысты, онда таңбалар көрсетіледі. Әрбір кана, яғни хирагана немесе катакана таңбасы, жапон тілінде бір дыбысқа сәйкес келеді. Оң жақта хирагана таңбаларын пайдаланып суреттелгендей, реті あ (a), い (i), う (u), え (e), お (o) -дан басталады, содан кейін か (ka), き (ki), く (ku), け (ke), こ (ko) және т.б. және т.б. бес бағаннан тұратын он қатар. Атаулы түрде 50 таңбадан тұратын болса да, тор толық толтырылмаған, сонымен қатар тордың сыртында қосымша таңба қосылады: 5 бос орын және 1 қосымша таңбамен, қазіргі жапон тіліндегі сөздік кестедегі нақты каналардың саны 46. Кейбір осы саңылаулар әрқашан дыбыс саңылаулары ретінде болған: ескі жапон тілінде де йи немесе ву деген жоқ, ал i және u деген кана сол фантомдық мәндер үшін екі есеге көбейген. Е-ге қосылғаннан кейін, ерте орта жапон тілінде е-ге қосылғаннан кейін, е және біз деген каналар екінші дүниежүзілік соғыстан кейін i және e дыбыстарымен алмастырылды. Қананың сылбырлы н (hiragana ん) дегені желіге кірмейді, өйткені ол гожуон тәртібі ойлап табылғаннан кейін көп уақыттан кейін енгізілді. (Бұл дыбыс үшін бұрын mu (хирагана む) қолданылған.) Годзюон барлық негізгі каналарды қамтиды, бірақ оған кірмейді: кананың дакутенмен бірге шыққан нұсқалары, мысалы が (га) немесе だ (да), немесе кананың хакутені бар ぱ (па) немесе ぷ (пу), кіші кана (сутегана), мысалы, sokuon (っ) немесе йоонда (ゃ,ゅ,ょ). Годзюон тәртібі - Жапонияда жапон тілін топтастырудың кең таралған жүйесі. Мысалы, сөздіктер осы әдіспен реттелген. Басқа жүйелер - ироха тәртібі, ал кандзи үшін радикалдық тәртіп.
+ Gojūon ordering(hiragana) a i u e o∅あいうえおKかきくけこSさしすせそTたちつてとNなにぬねのHはひふへほMまみむめもYや𛀆 ゆ𛀁 よRらりるれろWわゐ𛄟 ゑを Additional kanaん unused extinct obsolete
In the Japanese language, the is a traditional system ordering kana characters by their component phonemes, roughly analogous to alphabetical order. The "fifty" (gojū) in its name refers to the 5×10 grid in which the characters are displayed. Each kana, which may be a hiragana or katakana character, corresponds to one sound in Japanese. As depicted at the right using hiragana characters, the sequence begins with あ (a), い (i), う (u), え (e), お (o), then continues with か (ka), き (ki), く (ku), け (ke), こ (ko), and so on and so forth for a total of ten rows of five columns. Although nominally containing 50 characters, the grid is not completely filled, and, further, there is an extra character added outside the grid at the end: with 5 gaps and 1 extra character, the current number of distinct kana in a syllabic chart in modern Japanese is therefore 46. Some of these gaps have always existed as gaps in sound: there was no yi or wu even in Old Japanese, with the kana for i and u doubling up for those phantom values. Ye persisted long enough for kana to be developed for it, but disappeared in Early Middle Japanese, having merged with e. Much later, with the spelling reforms after World War II, the kana for wi and we were replaced with i and e, the sounds they had merged with. The kana for syllabic n (hiragana ん) is not part of the grid, as it was introduced long after the gojūon ordering was devised. (Previously mu (hiragana む) was used for this sound.) The gojūon contains all the basic kana, but it does not include:
versions of kana with a dakuten such as が (ga) or だ (da), or kana with handakuten such as ぱ (pa) or ぷ (pu),
smaller kana (sutegana), such as the sokuon (っ) or in the yōon (ゃ,ゅ,ょ). The gojūon order is the prevalent system for collating Japanese in Japan. For example, dictionaries are ordered using this method. Other systems used are the iroha ordering, and, for kanji, the radical ordering.
Келіспеушіліктер
Сызбаның қазіргі жапон тілінің санскрит тіліндегі ретімен дәл сәйкес келмейтін үш жолы бар; себебі, желі ескі жапон тілінде жазылған, ал кейбір дыбыстар осы аралықта өзгерген.
с/
Қазіргі s/さ бұрын не, не деп айтылған, сондықтан оның санскритке сәйкес келетін орны; санскрит тізімнің соңында пайда болады.
h/
Қананың h (e. g. は), b (e. g. ば) және p (e. g. ぱ) -мен басталуы санскритте p/b болған жерде орналастырылады (санскритте h - соңында) және диакритика әдеттегі үлгіге сәйкес келмейді: p/b (санскриттегідей) әдеттегі дауыссыз / дауыссыз үлгі болып табылады және әртүрлі артикуляцияға ие. Бұл бұрын болғандықтан, және соңғы рет айтылғандықтан. (Ескі жапон тілінде егжей-тегжейлі: Қосындылар; қысқаша: Ескі жапон тілінен бұрын қазіргі заманғы , риукюан тілдерінде сияқты. Япон тілінің протояпон тілі Ямато дәуірінде (250710) көне жапон тілі мен Рюкюан тілдеріне бөлінді деп есептеледі. Ежелгі жапон тілінде (9 ғасырдан бастап) және 17 ғасырға дейін айтылған. Ең алғашқы дәлел 842 жылы монах Энниннің Zaitōki-де жазған санскрит жапон тілінен гөрі лабиалдық екенін көрсетті. Португалдар кейіннен は жолын fa/fi/fu/fe/fo деп жазды.)
n/
Соңғы ырғақты n (ん) ескі жапон тілінде болмаған (қытай тілінен алынған), дауыссыз болғандықтан басқа таңбалармен сәйкес келмейді, сондықтан санскрит тілінде әртүрлі таңбаларды өңдеу сияқты тордың соңында бекітіледі.
Мысалдар
Годзюон стиліне тән ең алғашқы үлгі 10041028 жылы жазылған Кужакукё Онги (孔雀経音義) деп аталатын қолжазбадан алынған. Ал, ироханың орнын ауыстырудың ең алғашқы мысалы 1079 жылғы "Конкомьо Саишокио Онги" (金光明最勝王経音義) мәтінінен алынған. Годзюонды реттеп жазу алғаш рет 1484 жылы "Онкокичиншо" (温故知新書) сөздігінде қолданылған. Осыдан кейін годзюон мен ироха бір уақыт бойы қолданылған, бірақ бүгінде годзюон кең таралған. Бүгінгі таңда gojūon жүйесі жапондық ұялы телефондардың енгізу әдістерінің негізін құрайды әрбір перне gojūon-дағы бағанға сәйкес келеді, ал басу саны сапты анықтайды. Мысалы, '2' батырмасы ка бағанына сәйкес келеді (ka, ki, ku, ke, ko), және батырманы бірнеше рет басып, мақсатты кананы алу үшін басылады.
Кестені
Бұл кесте жапон жазуының тік жүйесін қолданады және оны жоғарыдан төмен қарай, ең оң жақ бағаннан бастап, содан кейін солға қарай оқу керек. Әр жазбада ең жоғарғы жазуы - хирагана, екіншісі - сәйкес катакана, үшіншісі - кананың Хепберннің романшасы, ал төртіншісі - Халықаралық фонетикалық әліпбиде (IPA) жазылған айтылу. Жеке дыбыстар туралы толығырақ жапон фонологиясына қараңыз. Ø /k/ /s/ /t/ /n/ /h/ /m/ /y/ /r/ /w/ /N/ /a/ /あアアかかかサササササたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたたた /i/いイイきキкиしシシちチチにニニひヒヒミミミミ りリriwi /u/うウウくクkuすすすつつツツツぬぬふふふむムムゆゆゆゆゆゆゆるルルル /e/えええええええええええええ /e/ええええええええ /e/えええええええええ /e/えええええ /e/えええええ /e/ええええ /e/えええ /e/えええ /e/えええ /e/えええ /e/えええ /e/ええ /e/ええ /e/ええ /e/ええ /e/ええ /e/ええ /e/えええ /e/えええ /e/ええ/ええ/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え/え//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Wi және we каналары кананың 1900 жылғы стандартына енгізілген, бірақ кейіннен орфографиялық реформалар нәтижесінде алынып тасталды. Кейбір он тоғызыншы ғасыр оқулықтарында "и", "ие" және "уу" дыбыстарын жазу үшін кана берілген, бірақ ол 1900 жылғы стандартқа енгізілмеген. Е және йе тарихи жапон әдебиетінде әртүрлі фонемалар ретінде болғандықтан (содан бері біріктірілген), кейбір мамандандырылған ғылыми еңбектер е және /エ (маньягана 江, мұнда エ қазіргі заманғы катакана е) транскрипция үшін え / (маньягана кейіпкерінен 衣) қолданады. Бұл бес әріпті әдетте жапон тіліндегі карталарда жай дауысты kana いうえ (イウエ) деп ауыстырады, бірақ бұл жерде шатастырудан аулақ болу үшін жасалмаған. Жолдар 段; dan, ал бағандар 行; gyō деп аталады. Олар бірінші жазуға сәйкес аталады, сондықтан қатарлар (жоғарыдан төменге қарай) あ段、い段、う段、え段、お段, ал бағандар (оңнан солға қарай) あ行、か行、さ行、た行、な行、は行、ま行、や行、ら行、わ行. Кейде олар катаканада жазылады, мысалы ア行, және жапондық етістік тіркесімін атап айтқанда, "оқу" етістігін; 読む; yomu "ma column godan verb; 5 class conjugation"; マ行[[:ja:五段活用 түрі.
^ These kana are no longer in common use. Wi and we kana were included in the 1900 standard for kana but removed by subsequent orthographic reforms. Kana for writing explicit yi, ye and wu sounds were given by some nineteenth century textbooks but were not included in the 1900 standard. Since e and ye existed as different phonemes in historic Japanese literature (having since merged), some specialised scholarly works use え/𛀀 (from the man'yōgana character 衣) to transcribe e and 𛀁/エ (from man'yōgana 江, where エ is the modern Katakana e) to transcribe ye. These five are normally replaced with the plain vowel kana いうえ (イウエ) in the charts that Japanese use, but that has not been done here to avoid confusion. The rows are referred to as 段; dan, and the columns as 行; gyō. They are named for their first entry, thus the rows are (top to bottom) あ段、い段、う段、え段、お段 while the columns are (right to left) あ行、か行、さ行、た行、な行、は行、ま行、や行、ら行、わ行. These are sometimes written in katakana, such as ア行, and conspicuously used when referring to Japanese verb conjugation – for example, the verb "read"; 読む; yomu is of "ma column godan verb; 5 class conjugation"; マ行[[:ja:五段活用 type.