Бостандық білімі: мағынасы мен қағидалары

Кіріспе

Білім беру жүйесінің түрі немесе курсы. Либералды білім беру – еркін (азат) адамды қалыптастыруға жарамды білім беру жүйесі немесе курсы. Ол орта ғасырлық либералды өнерлер тұжырымдамасына немесе, қазіргі кезде көбірек таралған, Ағарту дәуірінің либерализміне негізделген. Американдық колледждер мен университеттер ассоциациясы бұл білім беруді "адамдарға кең білім мен қолданылатын дағдыларды, құндылықтар мен этика сезімін, сондай-ақ азаматтық белсенділікті дамытатын, маңызды мәселелермен күресуге мүмкіндік беретін, нақты курс немесе оқу саласы емес, білім алу жолы" деп сипаттаған. Әдетте, ол жаһандық және көп түрлі болып келеді, жалпы білім беру бағдарламасын қамтиды, ол кем дегенде бір академиялық салада терең зерттеумен қатар, көптеген пәндер мен оқыту стратегияларымен кең таныстырады. Либералды білім беруді 19 ғасырда Джон Генри Ньюман, Томас Хаксли және Ф. Д. Морис сияқты ойшылдар қолдаған. Либералды білім берудің төмендеуі көбінесе Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жұмылдырумен байланысты. Математика, ғылым және техникалық білім беруге басымдық беру жоғары білім берудің либералды тұжырымдамасынан алшақтауға әкелді; алайда, ол 20 ғасырдың ортасында АҚШ-тағы көптеген бакалавриат білім беруінің орталық бөлігіне айналды, жалпы білім беру қозғалысында айқын көрінді.

Анықтама

Уилфред Гриффин Иди, 1949-1955 жылдар аралығында Халық колледжінің директоры болған, өзінің институты ұсынуға тырысқан либералды білімді «өздігінен ләззат алуға болатын, жеке меншік және ішкі байыту болып табылатын, сондай-ақ құндылықтар сезімін қалыптастыратын нәрсе» деп анықтады. Америка ғылымды дамыту қауымдастығы либералды білімді былай сипаттайды: «Идеалда либералды білім ашық ойлы, провинциализмнен, догмадан, алдын ала пікірлерден және идеологиядан бос, өз пікірлері мен бағаларының мәнін түсінетін, әрекеттерін талдайтын және әлеуметтік және табиғи әлемдегі өз орнын білетін тұлғаларды қалыптастырады». Либералды білім алған адамдар өз дәстүрлеріне сынмен қарап, жоғары билікке бағынудың орнына өздері ойлауға үйретіледі. Бұл білім кампустың сыртындағы қоғамдық қызмет, тәжірибе, зерттеу және шетелде оқу арқылы «белсенді азаматтықты» дамытады. Кейбір оқытушылар бұл «қоғамдық қатысуға» бағытталған қозғалысты дәстүрлі сынып оқытудан гөрі педагогикалық жағынан тиімді деп санайды, бірақ қарсыластары академиялық мекемедегі білім тек интеллектуалды және ғылыми болуы керек деп талас айтады. Либералды білім классика, әдебиет, гуманитарлық ғылымдар, моральдық қасиеттер және т.б. салаларын қамтиды. Қазіргі заманғы либералды білім беру терминін либералды өнер білімімен шатастыруға болмайды; соңғысы академиялық пәндермен, ал біріншісі идеологиялық пәндермен айналысады. Шындығында, либералды өнер білімі міндетті түрде либералды білімді қамтымайды, ал либералды өнер бағдарламасы тіпті кәсіптік бағдарлама сияқты мамандануы мүмкін. Практикалық тұрғыдан алғанда, либералды білім және либералды өнер білімі қазіргі кезде ғалымдардан басқа ешкім айырмашылығын аңғара алмайды. Кәсіби және кәсіптік білім студенттерді мансапқа дайындағаннан өзгеше, либералды білім студенттерді бос уақыттарын тиімді пайдалануға дайындайды. Мұндай білім адамға өмірдегі ішкі және сыртқы қақтығыстарды шешуге көмектеседі. Мысалы, либералды білім студенттерге өз іс-әрекеттері мен ниеттерін түсінуге көмектесуді мақсат етеді. Адамдар басқа сенімдер мен мәдениеттерге құрметпен қарауға бейім болады. «Либералды білімнің құндылығы» атты кітаптың авторы Джеймс Энгельдің айтуынша, либералды білім білімді және ойлы азаматтың қалыптасуына негіз болады.

Wilfred Griffin Eady, the Principal of the Working Men's College from 1949 to 1955, defined the liberal education his institution sought to provide as "something you can enjoy for its own sake, something which is a personal possession and an inward enrichment, and something which teaches a sense of values". The American Association for the Advancement of Science describes a liberal education in this way: "Ideally, a liberal education produces persons who are open minded and free from provincialism, dogma, preconception, and ideology; conscious of their opinions and judgments; reflective of their actions; and aware of their place in the social and natural worlds." Liberally educated people are skeptical of their own traditions; they are trained to think for themselves rather than conform to higher authorities. It also cultivates "active citizenship" through off campus community service, internships, research, and study abroad. Some faculty see this movement towards "civic engagement" as more pedagogically powerful than traditional classroom teaching, but opponents argue that the education occurring within an academic institution must be purely intellectual and scholarly. A liberal education combines an education in the classics, literature, the humanities, moral virtues, and others. The term liberal education in the modern sense should not be confused with liberal arts education; the latter deals with academic subjects, while the former deals with ideological subjects. Indeed, a liberal arts education does not necessarily include a liberal education, and a liberal arts program may even be as specialized as a vocational program. For practical purposes, liberal education is not actually differentiated from liberal arts education today, except by scholars. Unlike a professional and vocational education that prepares students for their careers, a liberal education prepares students to utilize their leisure time. Such an education helps the individual navigate internal and external conflicts in life. For example, a liberal education aims to help students be self conscious and aware of their actions and motivations. Individuals also become more considerate for other beliefs and cultures. According to James Engel, the author of The Value of a Liberal Arts Education, A liberal education provides the framework for an educated and thoughtful citizen.

Тарих

Либералды білім берудің анықтамасы кең, жалпыланған, кейде тіпті қайшылықты болуы мүмкін. "Бұл академиялық дәстүрлердің ең тұрақтысы және ең өзгермелісі". Аксельрод, Анисеф және Лин либералды білім беру туралы түсініктердің, құлдар мен бостандыққа ие адамдар арасында бөлінген құл иеленуші қоғам – ежелгі Грекияның оқыту әдістеріне қатысты екенін ұсынады. Азаматтық құқықтары мен міндеттері туралы ойлайтын бостандыққа ие адамдар, арнайы емес, кәсіби емес, гуманитарлық білім алды, ол қоғамдағы өз орнын білетін жан-жақты дамыған азаматтарды тәрбиеледі. Сонымен қатар, Сократ жеке тұлғаның маңыздылығын баса көрсетті, шәкірттеріне адамның ақыл-ойымен өз пікірін қалыптастыруын, ал емес догмаға бағынуын үйретті. Афиналық білім, ой-сананы және дене күшін дамыту арасында тепе-теңдік қамтамасыз етті. Тағы бір мүмкіндік – либералды білім беру тарихы Чжоу әулетіне дейін жетеді, онда Конфуцийдің ілімдері әдептілікке, моральға және әлеуметтік тәртіпке бағытталған. Хоернер сондай-ақ Исаның либералды педагог болғанын айтады, себебі "ол өзіндік ойлауға және жауапкершілікке қабілетті еркін адам туралы айтқан", бірақ либералды білімнің тамыры көбінесе гректерге дейін жетеді. Ерте орта ғасырлардағы қараңғылық кезінде либералды білім шектелгенімен, он бірінші және он екінші ғасырларда, әсіресе Аристотель философиясының қайта жандануымен, ол қайтадан маңызға ие болды. Он үшінші және он төртінші ғасырларда рухани шектеулерге қарсылық болды және педагогтар Құдайға емес, адамға назар аудара бастады. Бұл гуманистік көзқарас ақылға, табиғатқа және эстетикаға басымдық берді. Классикалық және гуманитарлық ғылымдарды зерттеу XIV ғасырда қайта жандана бастады, бұл ежелгі грек және латын тілдерін оқудың артуына әкелді. Он бесінші және он алтыншы ғасырларда либералды білім көбінесе классикалық білімге бағытталған. Алайда, қарапайым халық классикалық білімге қызығушылық танытпады, сондықтан олар ана тіліндегі әдебиетті және ғылымдарды оқуға көшті. Кемінде, ХХ ғасырға дейін гуманистік және классицистік ықпал либералды білім беруде сақталды, ал прогрессивті білім беруді жақтаушылар гуманистік философияны қабылдады. Классикалық білімді оқу "Ұлы кітаптар" бағдарламасы арқылы жалғасты. Роберт Мейнард Хатчинс осы бағдарламаны Чикаго университетіне әкелді. Хатчинс отставкаға кеткеннен кейін университет бағдарламадан бас тартты, бірақ Шимер колледжінде оның бейімделген нұсқасы әлі де бар. Либералды білім Батыс қозғалысы болғанымен, ол басқа аймақтарда да ықпалды болды. Мысалы, Жапонияда Тайшо дәуірінің либералдығы кезінде 1920 жылдары либералды білім беру негізінде бірқатар мектептер құрылған либералды білім беру қозғалысы болды – қараңыз 大正自由教育運動.

Definitions of a liberal education may be broad, generalized, and sometimes even contradictory. "It is at once the most enduring and changeable of academic traditions." Axelrod, Anisef, and Lin suggest that conceptions of liberal education are rooted in the teaching methods of Ancient Greece, a slave owning community divided between slaves and freemen. The freemen, mostly concerned about their rights and obligations as citizens, received a non specialized, non vocational, liberal arts education that produced well rounded citizens aware of their place in society. At the same time, Socrates emphasized the importance of individualism, impressing upon his students the duty of man to form his own opinions through reason rather than indoctrination. Athenian education also provided a balance between developing the mind and the body. Another possibility is that liberal education dates back to the Zhou Dynasty, where the teachings of Confucianism focused on propriety, morality, and social order. Hoerner also suggests that Jesus was a liberal educator, as "he was talking of a free man capable of thinking for himself and of being a responsible citizen," but liberal education is still commonly traced back to the Greeks. While liberal education was stifled during the barbarism of the Early Middle Ages, it rose to prominence once again in the eleventh and twelfth centuries, especially with the re emergence of Aristotelian philosophy. The thirteenth and fourteenth centuries saw a revolt against narrow spirituality and educators started to focus on the human, rather than God. This humanist approach favored reason, nature and aesthetics. Study of the Classics and humanities slowly returned in the fourteenth century, which led to increased study of both Ancient Greek and Latin. In the fifteenth and sixteenth centuries, liberal education focused mostly on the classics. Commoners, however, were not too keen on studying the classics, so they instead took up vernacular languages and literature, and also the sciences. Until at least the twentieth century, both humanist and classicist influences remained in the liberal education, and proponents of a progressive education also embraced the humanist philosophy. Study of the classics continued in the form of the Great Books program. Robert Maynard Hutchins brought this program to the University of Chicago. Upon Hutchins' resignation, the university got rid of the program, but an adapted version still exists at Shimer College. While liberal education is a Western movement, it has been influential in other regions as well. For example, in Japan during the general liberalism of the Taishō period, there was a liberal education movement that saw the establishment of a number of schools based on liberal education in the 1920s – see 大正自由教育運動.

Кәсіби білім берумен байланыс

Либералды білім беру мен кәсіби білім беру көбінесе өзгеше деп қарастырылып келген. Неміс университеттері тоғызыншы ғасырда көбірек кәсіби оқытуға бет бұрды, ал американдық студенттер либералды білімді одан әрі жалғастырғаннан өзгеше, басқа елдерде студенттер оқудың бірінші немесе екінші жылында кәсіби курстарды бастады. ХХ ғасырдың басында американдық гуманитарлық колледждер студенттерден ортақ оқу бағдарламасын орындауды талап етті, ал мемлекеттік университеттер студенттерге алғашқы екі жыл жалпы білім беру курстарын оқығаннан кейін, мамандыққа бағытталған курстарға өтуге мүмкіндік берді. Ғасырдың ортасында мамандандырылған білімге назар аударған сайын, колледждер міндетті жалпы білім беру курстарының үлесін белгілі бір мамандыққа қатысты курстармен үйлестіре бастады. Чикаго университетінің профессоры Марта Нуссбаум атап көрсеткендей, стандартизацияланған тестілеулер техникалық білімді жетілдіруге көбірек мән береді, ал оның сандық, көп таңдаулы форматы сыныпта жатқа айтуға ынталандырады. Сонымен қатар, мұндай әдістермен бағалана алмайтын қиял мен сыншыл ойлау сияқты гуманитарлық ұғымдар колледж оқу бағдарламаларынан жоғалып барады. АҚШ-тағы колледж бітірушілерінің 30 пайызы әлі құрылмаған жұмыс орындарында жұмыс істеуі мүмкін. Сондықтан либералды білім беруді қолдаушылар жоғары білім студенттерді күрделене түсетін еңбек нарығына дайындауы керек деп санайды. Тар мамандыққа бағытталған техникалық курстар ұсынудың орнына, либералды білім студенттің сын тұрғысынан ойлау және талдау дағдыларын дамытады, бұл оған қарқынды өзгеретін еңбек күшіне бейімделуге мүмкіндік береді. Либералды білім беру аясында мансапқа бағытталған курстарға бет бұру Дартмут колледжі сияқты орындарда басталды, онда журналистика курсы жазу стилі туралы сабақтарды тарихи журналистиканы оқу және талдаумен үйлестіреді. 1997 жылы жарияланған американдық бас директорлардың сауалнамасы көрсеткендей, жұмыс берушілер студенттер мен олардың ата-аналарына қарағанда, жұмысқа орналасудың қысқа мерзімді нәтижелеріне қарағанда, білімнің ұзақ мерзімді нәтижелеріне, мысалы, бейімделуге көбірек мән береді.

Liberal education and professional education have often been seen as divergent. German universities moved towards more professional teaching in the nineteenth century, and unlike American students, who still pursued a liberal education, students elsewhere started to take professional courses in the first or second year of study. In the early twentieth century, American liberal arts colleges still required students to pursue a common curriculum, whereas public universities allowed a student to move on to more pragmatic courses after having taken general education courses for the first two years of study. As an emphasis on specialized knowledge grew in the middle of the century, colleges began to adjust the proportion of required general education courses to those required for a particular major. As University of Chicago professor Martha Nussbaum points out, standardized testing has placed more emphasis on honing technical knowledge, and its quantitative, multiple choice nature prompts rote learning in the classroom. At the same time, humanistic concepts such as imagination and critical thinking, which cannot be tested by such methods, are disappearing from college curricula. Thirty percent of college graduates in the United States may eventually work in jobs that do not exist yet. Proponents of a liberal education therefore argue that a postsecondary education must prepare students for an increasingly complex labor market. Rather than provide narrowly designed technical courses, a liberal education would foster critical thinking and analytical skills that allow the student to adapt to a rapidly changing workforce. The movement towards career oriented courses within a liberal education has begun at places like Dartmouth College, where a journalism course combines lessons on writing style with reading and analyzing historical journalism. An American survey of CEOs published in 1997 revealed that employers were more focused on the long term outcomes of education, such as adaptability, than college students and their parents, who were more concerned with the short term outcomes of getting a job.

Қаулы

2009 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ-тағы колледждердің 8 пайызы ғана студенттердің 4 пайызына либералды білім береді. Либералды білім беру АҚШ-та индустрияландыру және қоғамдық назардың өзгеру кезеңдерінде үш рет қайта жанданды – Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және 1970 жылдардың соңында, мүмкін, бакалавриат оқу бағдарламаларының тым арнайылануына қарсы реакция ретінде. Қазіргі уақытта жұмыс берушілердің, ата-аналардың және үкіметтердің талаптары білім беру мекемелерінде ұсынылатын білім беру түрін анықтап отыр. Мұндай тенденциялар Америкада білім берудің рөлін шектеді. Университеттер енді студенттерді жұмысқа дайындау мақсатында ғана білім береді. Бұл идея либералды білім берудің беделіне кері әсер етті, соның салдарынан студенттердің жоғары білімге деген көзқарасы өзгерді. Бұл теріс әсердің себебі – либералды білім берудің бастапқы идеологиясынан алшақтау және нақты пәндік тәжірибелерге баса назар аудару, яғни «адамдарға кең білім мен қолданылатын дағдыларды, сондай-ақ құндылықтар, этика және азаматтық белсенділік сезімін қалыптастыратын білім беру философиясы». Саясаткерлер университеттердегі білім беру түріне әсер етеді. Олардың соңғы әрекеттері университеттерге қаржыны кесіп, жоғары білім беру мекемелеріне үлкен қысым көрсетуде. Қаржы тапшылығының салдарынан көптеген университеттер либералды өнерге қатысты оқу бағдарламаларын тоқтатуға мәжбүр болды. Сондықтан университеттер кәсіби білім беруге бағытталған оқу жоспарларын ұсынуға көшті. Теңгерімді білім беру жүйесін сақтау үшін жеткіліксіз қаржы американдық университеттерді либералды құндылықтарға жеткілікті назар бермей білім беруге итермеледі. Либералды білім берудің жоғалуына либералды өнер колледждері де себеп болуы мүмкін. Студенттер жоғары білімді мансапқа дайындық ретінде қарастыра бастады, бұл колледждердің табиғи іріктелуіне әкелді. Қоғамды жақсарту үшін жеке тұлғаны дамытуға бағытталған білім беру қазіргі заманғы талаптарға сай келмейді. Осының нәтижесінде либералды өнер колледждерінің саны азайып, либералды білім беруге баса назар аударылатын болды. Қытай университеттері 1920-1940 жылдар аралығында либералды оқу бағдарламаларын енгізуді бастады, бірақ 1949 жылы Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін мамандандырылған білім беруге көшті. 1990 жылдардағы жоғары білім беру реформасы либералды білім беруге қайта оралды. 2000 жылы Пекин университеті бакалавриат студенттері үшін либералды білім беру бағдарламасын ұсынды, содан кейін елдің басқа да мекемелері де осы жолға түсті. Гонконгта Гонконгтың Қытай университеті 1960 жылдары құрылғаннан бері колледждік жүйені енгізді және содан бері Қытайдағы жалпы білім беруде үлкен үлес қосып келеді. Үндістанның кейбір университеттері либералды білім беруді ұсынуды бастады. Ахмедабад университеті – студенттерге зерттеу және пәнаралық оқуға бағытталған либералды білім беретін жас университеттердің бірі.

As of 2009, said only eight percent of colleges provide a liberal education to four percent of students in the United States. Liberal education revived three times in the United States during periods of industrialization and shifts of social preoccupations—before World War I, after World War II, and in the late 1970s—perhaps as a reaction against overspecialization in undergraduate curricula. Currently, pressures from employers, parents and governments have defined the type of education offered at educational institutions. Such trends have curtailed the role of education offered in America. Universities have now provided education for the sole purpose to prepare students for the workforce. This idea has negatively influenced the credibility of liberal education which has impacted how students view higher education. The negative impact being a focus on specific disciplinary practices separating it from the original ideology of liberal education as " a philosophy of education that empowers individuals with broad knowledge and transferable skills, and a stronger sense of values, ethics, and civic engagement " Politicians have influenced the type of education provided at universities. These politicians have been recently cutting the funds for universities applying immense pressure on higher educational institutions. Lack of funds have caused many to abandon the liberal arts curricula. Therefore, universities have been forced to provide a curriculum useful for providing a vocational education. The lack of funds to maintain a balanced education system has caused American universities to provide an education with a lack of emphasis on liberal values. The disappearance of liberal education can also be traced to Liberal Art Colleges. Students are beginning to view higher education as a preparation for careers. This has then led to the natural selection of colleges. The thought of having education that instructs to enhance the individual for the purpose of improving society does not meet current demands. Thus, as a result, Liberal Art Colleges are diminishing along with the emphasis on providing a liberal education. Chinese universities began to implement liberal curricula between the 1920s and 1940s, but shifted to specialized education upon the establishment of the People's Republic of China in 1949. Higher education reform in the 1990s returned to liberal education. In 2000 Peking University started to offer a liberal education curriculum to its undergraduate students, followed by other institutions throughout the country. In Hong Kong, The Chinese University of Hong Kong has implemented a collegiate system since the establishment of the university in 1960s and since then, it has been known for its emphasis in general education in greater China. Some of the universities in India have started offering Liberal Arts Education. Ahmedabad University is one such young university which offers students a liberal education focused on research and interdisciplinary learning.