Орта ғасырдағы неміс тілді елдердегі Amtmann лауазымы

Кіріспе

Неміс тілді елдердегі тарихи мамандық

Ескертулер жоқ

Амтман немесе Амман (Швейцарияда) – Еуропаның неміс тілді елдерінде және кейбір скандинавиялық елдерде Орта ғасырлардан бастап сот орындаушысына ұқсас лауазымды адам болды. Ол Amt-тың ең жоғары дәрежелі қызметшісі (Dienstmann) болды; аймақтық билеушінің (Landesherr) әкімшілік кеңсесі, ол поместьелер (Gutshöfe), қамалдар және ауылдарды басқару үшін құрылған. Бұл елді мекендер әкімшілік және сот округтері болып табылды. Амтман көбінесе ақсүйек немесе дін қызметкері болған. Қалаларда ол көбінесе бай азаматтардың қатарынан шыққан. Ол Амтхауста (Amthaus) тұрып, округтен (Amtsbezirk) салық жинап, әділдік жүргізіп, шағын қарулы жасақпен заң мен тәртіпті сақтаған. Кейіннен "Бимтер" сөзі "Амтман" сөзінің орнына қолданыла бастады және "қызметкер" немесе "мемлекеттік қызметші" деген мағынаны білдірді. "Амтман" сөзі ambet ambachtos сөзінен туындаған, яғни "айналасымен жіберілген адам"; кельт: латын ambactus – "елші", "жариялаушы", "қызметші"; француз ambassadeur – "елші". Ал исланд тіліндегі ambátt – "құл қыз", ал норвег тіліндегі ambått – "қызметші қыз", "қыз" сөздері ескі неміс/ескі скандинавия тілі арқылы кельт-латын тілінен пайда болған. Голштейнде Дания кезеңінде (1864 жылға дейін) Амтман – егемендік департаменттің (landesherrliches Amt) жоғары лауазымды адамы болды. Әкімшілік басшысы ретінде ол 1546 жылдан бастап Копенгагендегі министрлікке (Германияның канцеляриясы) бағынышты болды. Амтман сонымен қатар алғашқы инстанция сотының (erster Instanz) діни судьясы болды және пропст немесе провостпен бірге шіркеу сотын немесе консисторияны (Konsistorium) құрады. Дельв фон Лилиенкрон осы лауазымға байланысты әдеби куәлік ретінде "Пидер Лунг" атты баллада жазды, онда Тендердің Амтманы Хеннинг Погвиш есімді адам бейнеленген. Швейцарияда Амман (Amtmann) – Орта ғасырлардан бері азаматтар сайлаған кантонның (Landammann), қаланың (Stadtammann) немесе приходтың (Gemeindeammann) атқарушы билігінің басшысы болған лауазым.

The Amtmann or Ammann (in Switzerland) was an official in German speaking countries of Europe and in some of the Nordic countries from the time of the Middle Ages whose office was akin to that of a bailiff. He was the most senior retainer (Dienstmann) of an Amt; the administrative office of a territorial lord (Landesherr) created to manage the estates of manors (Gutshöfe), castles and villages. The estates were both administrative as well as juridical districts. The Amtmann was usually a member of the nobility or a cleric. In towns, he was also often a member of the wealthy classes amongst the citizenship. He resided in an Amthaus or Amtshaus and collected taxes from the district (Amtsbezirk), administered justice and maintained law and order with a small, armed unit. Later, the word Beamter superseded the older word Amtmann and has come to mean "official" or "civil servant". The word Amtmann is derived from ambet ambachtos "one sent round", Celtic: Latin ambactus "envoy", "herold", "servant", French, ambassadeur, "ambassador". By contrast, the Icelandic word ambátt, "female slave" and the Norwegian ambått "room maid", "maiden", emerged from the Celtic Latin via Old German/Old Nordic. In Holstein during the Danish era (to 1864) the Amtmann was the senior official of a sovereign department (landesherrliches Amt). As head of the administration he was subordinate from 1546 to the ministry (German Chancellery) in Copenhagen. The Amtmann was also a secular judge of the trial court (erster Instanz) and, together with the Propst or provost, made up the ecclesiastical court or consistory (Konsistorium). In a literary testimony to the office, Detlev von Liliencron wrote a ballad called "Pidder Lüng" in which there is an Amtmann of Tønder, called Henning Pogwisch. In Switzerland the Ammann (Amtmann) was an office, since the Middle Ages, elected by the citizens who was the leader of the executive of a canton (Landammann), a town (Stadtammann) or a parish (Gemeindeammann).

Қазіргі ресми қолданысы

Бүгінде Германияда Amtmann – Германия мемлекеттік қызметіндегі "жоғарғы дәрежелі қызмет" (gehobener Dienst) деңгейіндегі А 11 жалақы тобының (Besoldungsordnung) лауазым иесінің (Beamter) ресми атауы, ол армия капитанына балама болып табылады. Австрияның Бургенланд штатында Amtmann – муниципалитет қызметкерінің атауы. Amtfrau (мысалы, Regierungsamtfrau RAmtfr немесе Zollamtfrau ZAF) әйелдерге қатысты қолданылатын түрі кеңінен қабылданды. Бір кезде Amtfrau орнына Amtmännin сөзі де қолданылған. Бұл термин бұрын бірнеше неміс штаттарында және федералдық басқаруда жиі қолданылған. Дегенмен, ол көбінесе қолданыстан шығып қалды, алайда Федералдық кеден басқармасында Zollamtmännin (Zollamtfrau-ға балама) атағы таңдалды. Justizamtfrau сияқты ресми атауларды енгізуді 1970 жылдары Төменгі Саксониядағы әйел лауазымды тұлға/құқық қорғау қызметкері бастады, ол өкімхаты әйелдік түрінде ресімделмесе, қызметке орналасудан бас тартты. Швейцарияда әйел Landammann әдетте Frau Landammann деп аталады.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

Ханс Корд Сарнигхаузен: "Ескі кеңсе хатшылары мен кеңсе меңгерушілері", Zeitschrift für Niederdeutsche Familienkunde журналы, 4/2000 саны, 147–152 беттер.