Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдік түрі
Species of plant
Galium verum (қатын-қыздың бестстстрау немесе сары бестрау) – Rubiaceae тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Ол Еуропаның көп бөлігінде, Солтүстік Африкада және Израиль, Ливан, Түркиядан Жапония мен Камчаткаға дейінгі қоңыржай Азияда кең таралған. Тасмания, Жаңа Зеландия, Канада және АҚШ-тың солтүстік жартысында табиғи түрде өседі. Кейбір аймақтарда зиянды арамшөп саналады. Galium verum – төмен бойлы, өрмелегіш өсімдік, сабақтары ұзынға жетеді, көбінесе жерге тиген жерлерінде тамыр жасайды. Жапырақтары ұзын және кең, жылтыр қара жасыл, астыңғы жағы түкті, 8–12 жапырақтан тұратын шоғырларда орналасқан. Гүлдері диаметрі шамалы, сары түсті және тығыз топтамаларда гүлдейді. Бұл түр кейде дәстүрлі тағамдық қолданысқа ие Galium odoratum түрімен шатастырылады.
Galium verum (lady's bedstraw or yellow bedstraw) is a herbaceous perennial plant of the family Rubiaceae. It is widespread across most of Europe, North Africa, and temperate Asia from Israel, Lebanon and Turkey to Japan and Kamchatka. It is naturalized in Tasmania, New Zealand, Canada, and the northern half of the United States. It is considered a noxious weed in some places. Galium verum is a low scrambling plant, with the stems growing to long, frequently rooting where they touch the ground. The leaves are long and broad, shiny dark green, hairy underneath, borne in whorls of 8–12. The flowers are in diameter, yellow, and produced in dense clusters. This species is sometimes confused with Galium odoratum, a species with traditional culinary uses.
Қолданылуы
Орта ғасырлардағы Еуропада кептірілген өсімдіктер матрастарды толтыру үшін қолданылды, себебі өсімдіктердің кумарин иісі шыбындарды қуып шығарады. Гүлдері ірімшік жасау кезінде сүтті қатыру үшін де пайдаланылды (осыдан өсімдікке грек тілінен келген атауы – γάλα, gala 'сүт' сөзінен шыққан) және Глостерширде Double Gloucester ірімшігін бояу үшін қолданылды. Өсімдік қызыл мадер және сары бояулар жасауға да қолданылады. Данияда бұл өсімдік (жергілікті атауы gul snerre) дәстүрлі түрде спиртті сусындарға құю үшін пайдаланылады, осыдан ерекше даниялық сусын дамыды.
In medieval Europe, the dried plants were used to stuff mattresses, as the coumarin scent of the plants acts as a flea repellant. The flowers were also used to coagulate milk in cheese manufacture (which gives the plant its name, from the Greek word γάλα, gala 'milk') and, in Gloucestershire, to colour the cheese double Gloucester. The plant is also used to make red madder like and yellow dyes. In Denmark, the plant (known locally as gul snerre) is traditionally used to infuse spirits, making the uniquely Danish drink da.
Мифология
Фригг – норвеж мифологиясында үйленген әйелдердің қасиетті құдайы. Ол әйелдерге бала тууға көмектесетін, ал скандинавтар әйелдің тамыр шөбі (Galium verum) өсімдігін тыныштандыратын құрал ретінде қолданғандықтан, оны Фригг шөбі деп атаған. Румын халық мұрасында бұл өсімдік саанциана деп аталады және ол 24 маусымдағы Сынзиене феяларының мерекесімен байланысты. Гел мифологиясында, шайқас кезінде ашуға берілетін батыр Ку Хулайн өзінің ашуын басу үшін осы өсімдіктің тұнбасын ішкен. Шотланд гаэлінде бұл өсімдік lus chneas Chù Chulainn – «Ку Хулайнның терісінің шөбі» деп аталады, ал 14-15 ғасырларда ирландша Bolad cneise con Culainn – «Ку Хулайнның терісінің иісі» (NLI G 11 182b2) деген атпен кездеседі. Серб халық мұрасында Иванский венци (жазғы гүл шоқтары) Жақия Баптисттің туған күніне арналған мерекеге дейін Галиум верумнан жасалады. Басқа гүлдермен безендірілген Галиум верум табиғаттың сұлулығын символдайды және олар христиан үйлерін қорғайды деген сеніммен, қоғамдық жолдың бойындағы қақпаларға қойылады.
Frigg was the goddess of married women, in Norse mythology. She helped women give birth to children, and as Scandinavians used the plant lady's bedstraw (Galium verum) as a sedative, they called it Frigg's grass. In Romanian folklore, it is called sânziana and it is linked to the Sânziene fairies and their festival on June 24. In Gaelic mythology, the hero Cú Chulainn, who suffered fits of rage during battle, would take a tea of this plant to calm his frenzy. The plant is known as lus chneas Chù Chulainn 'the herb of Cú Chulainn's skin' in Scottish Gaelic, and in the 14th/15th centuries it occurred with the Irish name Bolad cneise con Culainn ‘the smell of Cú Chulainn’s skin’ (NLI G 11 182b2). In Serbian folklore Ivanjski venci (Midsummer wreaths) are made out of Galium verum the day ahead of Nativity of John the Baptist celebration. Galium verum, decorated with other flowers, symbolize the beauty of nature and are placed at the public roadside front gates because they are believed to protect Christian homes.