Кіріспе

Шотландияда туған жазушы (1686–1743) сэр Эндрю Майкл Рамзи (9 шілде 1686 – 6 мамыр 1743), көбінесе Шевалье Рамзи деп аталатын, Шотландияда туған жазушы, ересек өмірінің көп бөлігін Францияда өткізді. Ол Якобыт аристократиясының бароны болды. Рамзи Шотландияның Айр қаласында нан пісірушінің ұлы болып дүниеге келген. 1710 жылы Нидерландыдағы Франсуа Фенелонды барып кездесті, оның нәтижесінде квиетизмге қызығып, Рим католиктігіне ауысты. 1724 жылға дейін Францияда тұрып, саяси-теологиялық трактаттар жазды. Олардың бірі ағылшын және шотланд тәждеріне талапкер Якобыт Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюартқа арналған еді. 1724 жылдың қаңтарында Рамзи Джеймстің екі ұлы Чарльз Эдуард пен Генриге ұстаз болып Римге жіберілді. Бірақ оның тағайындалуы ұзаққа соқпады; Рамзи сол жылы жақсылыққа ие болмай қалған Мар герцогы Джон Эрскиннің сарайлық партиясымен байланысты болды. 1724 жылдың қарашасында Рамзи Парижге қайтып келді. Рамзи 1730 жылы Англияда болып, Оксфорд университетінен құрметті диплом алды. Бұл талап формальды түрде Фенелонның шәкірті болғандығымен байланысты болды, бірақ шын мәнінде оның Якобыт партиясымен байланысы күмәнсіз еді. Ол 1743 жылдың 6 мамырында Сен-Жермен-ан-Лайде (Иль-де-Франс) қайтыс болды. Ол христиандық универсалист болды, барлық адамдар ақырында құтқарылатынына сенді. Ол: «Құдіретті күш, даналық және сүйіспеншілік абсолютті және соңғы мақсаттарында мәңгілікке тоқтатыла алмайды; сондықтан Құдай соңында барлық адасқан жандарды кешіріп, бақытқа қайта орналастырады» деп жазды.

Өмірбаян

Рамзи 1681 немесе 1688 жылы туған болуы мүмкін, бірақ оның туған күні 1686 жылдың 9 шілдесі болуы ықтимал. Ол Шотландияның оңтүстік-батысындағы Эйр қаласында, пекардың ұлы ретінде өскен, және Эдинбург университетінде оқыған болуы мүмкін. Шотландия шіркеуінде қызмет етуге дайын болған ол, 1708 жылы Дэвид Уэмисс, 4-ші Уэмисс графының екі баласына ұстаз болды. Жастық шағында Рамзи Джордж Гарденнің Роузхартидегі үйірмесінде қолданылған квиетизм мистикасына қызығушылық танытты, ол Пьер Пуаре басқарған Рийнсбургтегі ұқсас қоғамда Антуанетта Бурньонның іліміне негізделген, онда әртүрлі діни көзқарастағы және әлеуметтік топтағы адамдар бірге өмір сүрді. 1710 жылы Рамзи Пуаре кездесу үшін Рийнсбургке сапар шекті, кейіннен Гюйон ханым ретінде танымал Жанна Мари Бувье де ла Мотте Гюйонмен кездесті; содан кейін ол тамыз айында (1710) Камбреде кемпір Фенелонмен бірге болды. Ол бірнеше жыл оның үйінде тұрып, архиепископтың жас туысы және Гюйон ханымның сергек шәкірті болған маркиз де Фенелонмен жақын достық қарым-қатынас орнатты. Ол сол кезеңнің адал куәсі ретінде "Фенелонның өмірі" атты еңбегін жазды. 1714 жылдан 1716 жылға дейін Рамзи Гюйон ханымның хатшысы болды және ол 1717 жылдың 9 маусымында Блуада қайтыс болған кезде қасында болды. Рамзидің өзі Фенелонның ықпалымен католицизмге көшкенімен, Гюйон ханым мұндай көшуге қарсы болды және оның айналасындағы қауымға өз дінінің қағидаларына берік тұрып, таза махаббат туралы ой жүгіртуді кеңес берді. Рамзи өзінің "Фенелонның өмірі" (Лондон, 1723) еңбегінде Гюйон ханымның жүйесі оған қандай әсер еткенін түсіндірді. Людовик XIV-нің немерелерінің тәрбиешісі болғандықтан, сарайда үлкен ықпалы бар Фенелонмен байланысы Рамзиді дворяндардың назарына іліктірді, әсіресе граф де Сассенаж, ол 1718 жылдан 1722 жылға дейін оның ұлын оқытты. 1722 жылы Рамзи британ үкіметі ұсынған якобит эмигранттарының мүлкіне салық салу туралы жоғары деңгейдегі келіссөздерге қатысты. Ол кезде Рамзи кардинал Флюримен жақсы таныс болды, ол Регент Филипп II, Орлеан герцогы (1723) қайтыс болғаннан кейін Людовик XV-нің артындағы мемлекеттік билікке ие болды. 1723 жылы Рамзи Иерусалимдегі Киелі Лазар орденінің рыцары атанды, ол Францияда паломниктерді қорғау үшін құрылған крестшілердің әскери ордені ретінде пайда болды. 1724 жылы ол Римдегі Якобыт үйіне кірді. Сарай интригалары мен білім беру міндетінің қиындығы – Бони Принц Чарли үш жарым жаста ғана болды – оны сол жылы Парижге қайта оралуға мәжбүр етті. 1725 жылдан 1728 жылға дейін ол жесір қалған графша де Во (Гюйон ханымның қызы) күйеуі Максимилиан де Бетун герцогы де Суллидің қамқорлығымен "Сулли қонағында" тұрды. Осы кезеңде ол Париждегі Club de l'Entresol клубының белсенді мүшесі болды, онда Рене Луи Аргенсон, Лорд Болингброк және Монтескье сияқты көрнекті тұлғалармен бірге болды. Осыған орай ол 1727 жылы "Кирдің саяхаттары" атты еңбегін жазды, ол оны сол заманда бестселлер авторға айналдырды, ал қайта жаңартылған басылымы үшін ол Лондонға (1729-30 жж.) сапар шекті, онда ол тағы да Монтескьемен байланыста болды. 1729 жылы желтоқсанда екеуі де Корольдік қоғамның мүшелері болып сайланды. 1730 жылы Рамзи Линкольнширдегі Спэлдинг джентльмендер қоғамының мүшесі болды, бұл клуб Лондонның антиквариаттар қоғамымен хат алмасады. Олардың арасында Исаак Ньютон, Джон Гей және Александр Поуп та бар. 1730 жылы Рамзиге тағы бір құрмет көрсетілді: Оксфорд университетінің азаматтық құқық докторы құрметті дәрежесі берілді. Академиялық атақтарды беруге (және оның "Фенелонның өмірі" және "Кирдің саяхаттары" кітабының бір бөлігі) дейін Рамзи өз заманының зиялы даирлерінде ерекше көзге түсті. 1732 жылы ықпалды "Мемори де Тревукс" оның бірнеше трактатын жариялады, Эдмунд Стоунның математикалық жұмысына кіріспе болды және оның философиялық үлестеріне оң баға берді. 1719 жылы ол "Эссе де Политик" атты еңбегін жариялады, 1721 жылы "Эссе философик сюр ле гувернмент" деп қайта жаңартылды, онда ол "необходимость, происхождение, права, рождение и различные формы суверенитета" туралы жазды. Бұл жұмыс Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюарттың британ тағына қайта оралуын және корольге кеңес беретін аристократиялық сенаттың пайдасына Парламенттің таратылуын қолдады. Оның көптеген негізгі идеялары "Фенелонның өмірі" және "Кирдің саяхаттары" кітаптарында қайталанды, бірақ Рамзи кейіннен өзінің "Жас ханзадаға арналған білім беру жоспары" (1732) еңбегінде парламенттік басқарудың қажеттілігін мойындады. "Кирдің саяхаттары" XVIII ғасырдағы ең көп сатылған еңбектердің бірі ғана емес, сонымен қатар Ұлыбританияның әлемдік сауда империясын құруы және "Әлемнің астанасы" болуы керек деген көзқарасты таратуға көмектесті. Рамзи 1730 жылы Францияға оралды және Сулли герцогы қайтыс болғаннан кейін Эвре герцогының (Элизей сарайының алғашқы меценаты), Ла Тур д'Овернь және Буйон үйінің көрнекті мүшесінің қызметіне өтті, олардың үйлену арқылы Якобыт сарайымен байланысы болды, королева Клементинаның (Мария Клементина Собеска) үлкен әпкесі Шарлотта арқылы, және Фенелон айналасындағы үйірмеге адал достық байланысы болды, Буйон кардиналы арқылы. Буйон кардиналының отбасының Буйоннан шыққан Годфриден таратылғаны туралы идеяны тапқандығы айтылады, осылайша крестшілердің Иерусалим королі отбасының генетикалық емес, символдық атасы болды (Хендерсон, 1952). Рамзидің Эвре үйі үшін оқытушылық міндеті – Эвре герцогының үлкен ағасы Эмануэль Теодос де ла Тур д'Овернь, Буйон герцогының ұлы Годфруа Жерарды оқыту болды; Годфруа Жерар қайтыс болғаннан кейін, оқытушылық міндеті герцогтің немересі, Турен принці, Годфруа Шарльге, Шарль Годфруа, Буйон герцогының ұлына жүктелді. Дәл осы принцтің білімі үшін Рамзи "Histoire du Vicomte de Turenne, maréchal général des armées du roy" (1735) еңбегін жазды, Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюарттың рұқсатымен қолданылған қолжазба "Mémoires du Duc d'York" (Джеймс II) еңбегін құжаттық дерек ретінде пайдаланды. Бұл еңбектер 1763 жылы Париждегі шотландық колледжінде Майкл Рамзидің, шевалье Рамзидің туысының қатысуымен Дэвид Хьюм тапқан Джеймс II-нің естеліктері болды. Қолжазбалар француз революциясында жоғалып кетті. 1735 жылдың маусымында Рамзи Мэри Нернге (1701-1761), сэр Дэвид Нерннің, Джеймс III-нің хатшысының қызына үйленді. Осы оқиғаға орай шевалье Рамзи 23 наурыз күні (1735) Шотландияның рыцары және бароны атанды, мұрагерлеріне берілді. Оның ұлы мен қызы болды, бірақ ұлы (1737-1740) нәресте шағында қайтыс болды, ал қызы (1739-1758) 19 жасында шешек ауруынан қайтыс болды. Рамзи 1743 жылға дейін Буйон үйінің қамқорлығында, Сен-Жермен-ан-Лайде тұрып, жазып, оқып, ең бастысы, өзінің шедевр еңбегін дайындады: "Философиялық табиғи және асыл діннің қағидалары", оның өлімінен кейін (1748-49) әйелі мен достары тарапынан жарыққа шығарылды. Оның екінші бөлігі Рамзидің сөзімен айтқанда, "барлық ғасырларда, ұлттарда және діндердегі адам ақылының ең құдайлық және маңызды шындықтар туралы тарихы" болды. Рамзи жазған кейбір "Қытай хаттары" жарияланбады.

Фримасондық

Рамзи Францияда (1725-26 жж.) масондықпен байланысты болды. 1736 жылдан бастап Франция үшін Ұлы шебер ретінде қызмет еткен Дервентуотер графы Чарльз Рэдклифф Рамзидің жерлеу рәсіміне қатысты. Рамзидің масон болуы оның Джентлмендер клубына қабылдануына көмектескен деп есептеледі, онда белгілі масондық насихатшысы Джон Теофилус Дезагульерс та мүше болған. 1736 жылы Рамзи Парижде француз масоны болу үшін қажетті төрт қасиетті анықтаған публицистикалық сөз сөйледі: қайырымдылық, моральдық құндылықтар, құпиялылық және ғылым мен өнерге деген құштарлық. 1737 жылы Рамзи «Мосье де Рамзи, Орденнің бас хатшысы тарапынан масон қабылдау кезінде айтылған сөз» атты еңбегін жазды, онда ол масондықты крест жорығының рыцарьларымен байланыстырды. Иерусалимнің Святой Лазарь орденіндегі рыцарь дәрежесі оған шабыт берген болуы мүмкін, немесе Буйлон үйіне байланысты болған дәстүрді таратуға деген құлшынысы болған жоқ па. Қай жағдайда болса да, Рамзи өз сөзін үстем діни билік назарына лайық деп санады және Кардинал Флюриге мәтінді жіберіп, өзі айтқандай, масондық принциптерін шіркеудің батасымен бекітуді сұрады: «Орден сіздерге бауырларыңызды билігіңізбен қорғау, біліміңізбен нұрландыру, ізгіліктеріңізбен күшейту, қажеттіліктерінде көмектесу, жеке реніштерді жою және қоғамның бейбітшілігі мен бірлігіне үн қосу міндетін жүктейді». Иса қоғамының бұрыс принциптерімен күресіп жатқан шіркеу үшін, сілтеме болмаса да, масондық ритуалдарының идеясы түсініксіз болды. Рамзидің 1737 жылғы 20 наурыздағы хатына жауап ретінде кардинал Флюри наурыз айының соңында барлық масондық жиналыстарға тыйым салды. Көптеген адамдар Рамзи өзінің сөзінде Темплиерлер рыцарьларын атады деп қате пікір білдіреді, бірақ шындығында ол бұл орденді мүлдем атамады – ол Госпитальерлер рыцарьларын атады. Бірақ, зерделі тыңдаушылар оның крест жорығының рыцарьлары туралы айтқанын Францияда әлі де даулы болған Темплиерлер рыцарьларына жасаған тікелей сілтеме деп түсінген болуы мүмкін, бұл бір жылдан кейін Папаның осы ұйымды айыптауына себеп болды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Шерел, Альберт. 1917 жыл. "Андре Мишель Рамзи – Оның өмірі" = «Fénelon au XVIIIe siècle en France» кітабының ІІ тарауы. Париж: Librairie Hachette баспасы. Шерел, Альберт. 1926 жыл. "XVIII ғасырдағы діни авантюрист Андре Мишель Рамзи". Париж: Perrin. Джордж Дэвид Хендерсон. 1952 жыл. Шевалье Рамзи. Лондон: Thomas Nelson and Sons. Дюприз, Бернард. 1965 жыл. Фенелон: Рухани жазбалар – Көріністер. Париж: Nouveaux Classiques Larousse. Эндрю Мэнсфилд. 2015 жыл. Монархиялық реформа идеялары: Фенелон, Якобизм және Шевалье Рамзидің саяси еңбектері. Манчестер: Манчестер университетінің баспасы http://www.manchesteruniversitypress.co.uk/9780719088377/