Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Бартиандар (сондай-ақ Барти, Бартони, Бартенс немесе Барти) – ежелгі Пруссия тайпасы. Олар Солтүстік крест жорықтары алдында христиан дінін ұстанған соңғы халықтың бірі болды, олардың көп бөлігі христиан дініне мәжбүрлеп көшті, нәтижесінде туған жерінің халқы қырылды. Олар Бартияда (сондай-ақ Бартенланд немесе Бартония) қоныстанды, бұл аймақ Лина өзенінің орта және төменгі ағысынан, Ливна өзенінен және Мамры көлінен Галинд ормандарына дейін созылған. Бұл аумақ 1326 жылы жазылған "Chronicon terrae Prussiae" еңбегінде еңбектеп сипатталған. Сол сипаттамада екі провинция – Үлкен Барта және Кіші Барта аталады. Аймақ тығыз қоныстанған, мұны көптеген археологиялық қазбалар растайды. Бартиандар, басқа пруссиялықтармен бірге, Тевтон орденінің шабуылына ұшырады, олар оларды мәжбүрлеп христиандыққа көшірді және жаңа қоныс аударушылар әкелді. Пруссиялықтар жаулап алушылармен күштеп ассимиляцияланды, ал ежелгі прус тілі 17 ғасырдың соңында жойылып кетті.
The Bartians (also Barthi, Barthoni, Bartens, or Barti) were an Old Prussian tribe who were among the last natives following a pre Christian religion before the Northern Crusades forced their conversion to Christianity at the cost of a high percentage of the native population. They lived in Bartia (also Bartenland or Barthonia), a territory that stretched from the middle and lower flow of Łyna river, by the Liwna river, and Lake Mamry, up to the Galindian woods. The territory is quite precisely known from description in Chronicon terrae Prussiae, dated 1326. The same description mentions two provinces, the Major Barta and the Minor Barta. The territory was quite densely populated, as confirmed by abundant archeological findings. The Bartians, along with the other Prussians, were conquered by the Teutonic Knights, who Christianized them under duress, brought in settlers. The Prussians were forcibly assimilated by the invaders and the Old Prussian language became extinct by the end of the 17th century.
Тарих
Польшаның бірнеше жыл бойы папалар мен Мазовияның Конрадының крест жорықтары арқылы жасаған жаулап алу әрекеттерін прустар жеткілікті дәрежеде сәтті кері қайтарды. Содан кейін Мазовияның Конрады одан әрі крест жорықтарын шақырды және 1226 жылы Католик шіркеуінің ордені – Тевтон рыцарьдарын Челмно жеріне қоныстануға шақырды. Еуропаның басқа христиан елдерінің қолдауымен әскери орден солтүстік-шығысқа қарай аумағын кеңейте алды. Олардың стратегиясы аумақты жаулап алу және одан әрі кеңейту үшін негіз болатын қамал салу болды. Сол кездегі Еуропадағы қамалдар отаршылдық экспансияның базасы ретінде салынды. Бартиялықтар, Вармиялықтар және Натангіліктер 1238–1240 жылдары Тевтон рыцарьларының қолына түсті. Бартияда рыцарьлар Бартошице мен Резельде маңызды қамалдар салды. 1242 жылы, жаулап алғаннан кейін екі жыл өткен соң, Бартиялықтар көтеріліс ұйымдастырып, 1252 жылға дейін қарсылық көрсетті. Алайда, пруссиялықтар батыс Еуропадан ресурстар ала алатын рыцарьларға қарсы тозу соғысын жеңе алмады. 1273 жылы Диване тағы бір қамалға шабуыл жасады, бірақ қаза тапты. Бір жыл ішінде көтеріліс тоқтатылды. Көтерілісшілердің бір бөлігі Гродноға және басқа литвалық жерлерге қашып кетті. Келесі он үш жылдық соғыстан кейін, 1466 жылдан бастап, ол Тевтон орденінің вассалы ретінде Польшаның құрамына кірді, ал 1525 жылдан кейін – Герцогтық Пруссияның құрамына өтті. Бартиялықтар 16-шы немесе 17-ші ғасырда немістер тарапынан күштеп ассимиляцияланды. Олар, әрине, Гипатий кодексінде (пруссиялықтармен бірге: "Prousi i Bartove") айтылған Бартовелер болып табылады.
Several years of conquest attempts by Poland, aided by a number of crusades by the popes and by Konrad of Masovia, had been fairly successfully repelled by the Prussians. Then Konrad of Masovia called for further crusades and invited the Teutonic Knights, an Order of the Catholic Church, to settle in Chełmno Land in 1226. Receiving support from the rest of Christian Europe, the military order was able to expand their territory northeast. Their strategy was to conquer a territory and built a castle — a stronghold that would serve as the basis for further expansion. Castles at that time in Europe were built to serve as bases for colonial expansion. The Bartians, together with the Warmians and the Natangians, were conquered by the Teutonic Knights 1238–1240. In Bartia the Knights built major castles in Bartoszyce and Reszel. In 1242, just two years after their conquest, Bartians rebelled and managed to resist until 1252. However, the Prussians could not win a war of attrition against the Knights, who could draw resources from the western Europe. In 1273 Diwane sieged another castle but was fatally wounded. Within a year, the uprising was over. Some of the rebels escaped to Grodno and other Lithuanian territories. After the subsequent Thirteen Years' War, the longest of all Polish–Teutonic wars, since 1466, it formed part of Poland as a fief held by the Teutonic Order, and after 1525 held by secular Ducal Prussia. The Bartians were forcibly assimilated by the Germans in the 16th or 17th century. They are most likely the Bartove mentioned in the Hypatian Codex (together with the Prussians: "Prousi i Bartove").