Цзэн Чанцянь (岑長倩) – Тан және У Чжоу әулеттерінің генерал-саяхатшысы, императорлар дәуірінде кеңесші болған. Ву Цзэтяньға қарсы шығып, өлімге кесілді. 🇰🇿
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цэнь Чанцзянь (; 691 жылдың 7 қарашасында қайтыс болды), У Цзэцзянь билігінде У Чанцзянь (武長) деп қысқаша аталған, Дэнь герцогы (公), Қытайдың Тан және У Чжоу династияларының әскери генералы және саясаткері. Император Гаоцзун тұсында, сондай-ақ У Цзэцзянь билігінде және оның ұлдары – император Чжунцзун мен император Руйцзунның регенттігі кезінде канцлер қызметін атқарды. 691 жылы ол У Цзэцзяньнің немере інісі У Ченгсиді мұрагер деп жариялауға қарсы шықты (сол арқылы 690 жылы таққа отырғаннан кейін оны мұрагерлік хан статусына төмендеткен бұрынғы император Руйцзунның орнын басып алды), және ол әріптестері – канцлерлер Гэ Фуюань мен Оуян Тунмен бірге мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен жазаланды.
Chinese military general and politician of the Tang and Wu Zhou dynasties
Cen Changqian (; died November 7, 691), briefly known as Wu Changqian (武長倩) during the reign of Wu Zetian, formally the Duke of Deng (鄧公), was a Chinese military general and politician of the Tang and Wu Zhou dynasties of China, serving as chancellor during the reign of Emperor Gaozong as well as Wu Zetian's reign and her earlier regency over her sons Emperor Zhongzong and Emperor Ruizong. In 691, he offended Wu Zetian by opposing the movement to declare her nephew Wu Chengsi crown prince (thus displacing the former Emperor Ruizong, whom she demoted to crown prince status in 690 after taking the throne herself), and he, along with his fellow chancellors Ge Fuyuan and Ouyang Tong, were accused of treason and executed.
Өмірбаян
Цэн Чанцзяңның қай жылы туғаны белгісіз. Оның әкесі Цэн Вэньшу (岑文叔), Цэн Вэнбеннің үлкен ағасы, Тан императоры Тайцзун билігінде канцлер қызметін атқарған. Цэн Вэньшу ерте қайтыс болғандықтан, Цэн Вэнбен Цэн Чанцзяңды өз баласы сияқты өсірді.
It is not known when Cen Changqian was born. His father was Cen Wenshu (岑文叔), an older brother of Cen Wenben, who served as chancellor during the reign of Emperor Taizong of Tang. Cen Wenshu died early, so Cen Wenben raised Cen Changqian as his own son.
Император Гаоцзонг билік құрған кезде
682 жылы император Гаоцзун билік еткен кезеңнің соңында Цэн Чанцзянь қорғаныс министрінің орынбасары қызметін атқарып тұрғанда, оған Тоң Чжуншу Менся Пингжанши (同中書門下平章事) шені берілді, осылайша ол іс жүзінде канцлер болды.
As of 682, late in the reign of Emperor Gaozong, Cen Changqian was serving as the deputy minister of defense, when he was given the designation Tong Zhongshu Menxia Pingzhangshi (同中書門下平章事), making him a chancellor de facto.
Императрица Вуаның регенттік кезінде
683 жылы император Гаоцзоң қайтыс болды, ал оның ұлы Ли Чже оның орнына (император Чжунцзонг ретінде) отырды, бірақ оның өте күшті әйелі император Ву (кейін У Цзэтянь деп аталды) регент және император шеше ретінде барлық билікті өз қолына алды. 684 жылдың көктемінде император Чжунцзонг тәуелсіздік белгілерін көрсеткенде, император шеше Ву ресми бұйрықпен оны тақтан түсіріп, оның орнына кіші інісі Ли Дан, Юй ханзадасын (император Руйцзонг ретінде) тағайындады. Алайда, император шеше Ву одан кейін билікті одан да мықты ұстады. 686 жылы сол кездегі қорғаныс министрі болған Цэнь Неиши (內史) қызметіне тағайындалды – үкіметтің заң шығару бюросының (鳳閣, Фэн Гэ) басшысы, бұл лауазым канцлерлікке теңестірілетін; ол сонымен қатар қорғаныс министрі қызметін де жалғастырды. 688 жылы император Гаоцзоңның інісі Ли Чжэнь, Юэ ханзадасы, және Ли Чжэньнің ұлы Ли Чун (李沖), Ланъе ханзадасы, император шеше Вудің өзі таққа таласып отырғанын сезініп, көтеріліс ұйымдастырды. Цэнь император шеше Вудің Ли Чжэньге қарсы жіберген генералдарының бірі болды. Ли Чжэнь тез жеңіліске ұшырады, ал Цэньнің осы жеңіліске қатысқан-жоқпыны белгісіз. 690 жылы Цэнь Вэньчан Юйсян (文昌右相) болып тағайындалды, ол үкіметтің атқару бюросының (文昌臺, Wenchang Tai) басшыларының бірі болды, сондай-ақ ол әлі де канцлер екенін көрсететін Тонг Фэнггэ Луантай Санпин (同鳳閣鸞臺三品) атағын алды.
Emperor Gaozong died in 683, and while his son Li Zhe succeeded him (as Emperor Zhongzong), his very powerful wife Empress Wu (later known as Wu Zetian) took over all power as regent and empress dowager. In spring 684, when Emperor Zhongzong displayed signs of independence, Empress Dowager Wu by official order deposed him and replaced him with his younger brother Li Dan the Prince of Yu (as Emperor Ruizong). However, Empress Dowager Wu held onto power even more firmly thereafter. in 686, Cen, who was by that point minister of defense, was made Neishi (內史)—the head of the legislative bureau of government (鳳閣, Feng Ge) and a post considered one for a chancellor; he also continued to serve as minister of defense. In 688, when Emperor Gaozong's brother Li Zhen, the Prince of Yue, and Li Zhen's son Li Chong (李沖), the Prince of Langye, suspecting that Empress Dowager Wu was set on seizing the throne herself, rose in rebellion, Cen was one of the generals that Empress Dowager Wu sent against Li Zhen. Li Zhen was quickly defeated, and it is not clear whether Cen participated in Li Zhen's defeat. In 690, Cen was made Wenchang Youxiang (文昌右相), one of the heads of the executive bureau of government (文昌臺, Wenchang Tai), and also carried the designation Tong Fengge Luantai Sanpin (同鳳閣鸞臺三品), signifying that he was still a chancellor.
У Цзэцянның тұсында
Кейінірек 690 жылы император жесір У таққа отырды (содан кейін У Цзэтиан деп аталды) және "император" атағын алды, император Руйцзуңды мұрагер ханзада етіп тағайындады, бірақ оған әдеттегі Хуан Тайцзы (皇太子) емес, Хуан Си (皇嗣) атағын берді. Сондай-ақ ол мемлекеттің атын Таннан Чжоу (周) деп өзгертті. Ол халықты бақыттың және Чжоудың өркендеуінің белгілерін ұсынуға шақырды. Цэн Чанцзянь өзінің жағдайынан қорқып, ханзада Данның тегін Лиден Вуға өзгерту туралы ұсыныс жасады, оны У Цзэтиан қабылдады. Цэнді марапаттау үшін оны Дэн герцогы етіп тағайындады, сондай-ақ Ву тегін және Теджин (特進) құрметті атағын сыйлады. Алайда, Цэн У Цзэтиан мен оның Ву кланының мүшелерін тез ренжітті. У Цзэтианның немере інісі У Чэнсиді мұрагер ханзада етуді мақсат тұтқан, ресми Чжан Цзяфу және қарапайым Ван Цинцзи (王慶之) бастаған қозғалыс болды. Олар ресми адамдар арасында петиция таратты, бірақ Цэн оған қол қоюдан бас тартты. Одан әрі, Ву Дан қазірдің өзінде мұрагер ханзада болғандықтан, бұл ұсынысты қатаң түрде қабылдамау керектігін және Чжан мен Ванның У Цзэтианға петиция беру үшін сарайдың алдына жиналған топты тарату керектігін У Цзэтианға ұсынды. Оған канцлер Ге Фуюань қолдау көрсетті. Цэн мен Гедің әрекеттері У Цзэтиан мен оның Ву кланының мүшелерін ашуландырды. Сол кезде Хэ префектурасының (和州, шамамен қазіргі Чаоху, Анхуэй) буддалық монахтары Дэйун сутрасын (大雲經) ұсынды, онда У Цзэтианның билікке көтерілуі туралы болжам жасалған. У Цзэтиан бұл жаңалықты еске алу үшін әсерлі Дайун ғибадатханасын (大雲寺) салу туралы жарлық шығарды. Цэн де оған қарсы шығып, оның наразылығын күшейтті. 690 жылдың соңында Цэннің астана Луояннан алыстауы үшін оған Туфанға қарсы әскерді басқаруды бұйырды, бірақ оның әскері майданға жетпес бұрын, оны Луоянға қайта шақырып, түрмеге қамады. У Цзэтианның сенімді құпия полиция қызметкері Лай Цзюньчен Лингюань (靈源) қаласының басшысы қызметін атқаратын Цэннің ұлын азаптап, Ге мен басқа да канцлер Уян Тун және көптеген лауазымды адамдарды кінәлі екенін мойындауға мәжбүр етті. 691 жылдың қысында Цэн Чанцзянь, Ге және Уян өлім жазасына кесілді. Цэн Чанцзяньнің бес ұлы өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр болды, ал оның ата-бабаларының қабірлері қиратылды. У Цзэтиан билігі кезінде ондаған лауазымды адамдар мен олардың туыстары (оның ішінде Цэннің туыстары) өлім жазасына кесілді, жер аударылды немесе Оңтүстік Қытайға қашты. 710 жылы император Руйцзуң таққа қайта отырғаннан кейін, Цэннің атақтарын қалпына келтіріп, оны құрметпен қайта жерледі. Оның немересі (іс жүзінде оның інісінің ұлы, яғни Цэн Вэньбэннің немересі) Цэн Си кейінірек император Руйцзуң мен император Сюаньцзуңның тұсында канцлер болып қызмет етті.
Later in 690, Empress Dowager Wu took the throne herself (and was thereafter known as Wu Zetian) and took the title of "emperor," demoting Emperor Ruizong to be crown prince, but with the unusual title of Huang Si (皇嗣) rather than the usual title of Huang Taizi (皇太子), and she changed the name of the state from Tang to Zhou (周). She encouraged people to submit signs of fortune and of Zhou's rise, and it was said that Cen Changqian, apprehensive of his situation, submitted a proposal to have Crown Prince Dan's surname changed from Li to Wu, which Wu Zetian accepted. To reward Cen, she created him the Duke of Deng, and further bestowed on him the surname of Wu as well as the honorific title Tejin (特進). However, Cen would soon offend Wu Zetian and her Wu clan members. There had been a movement started by the official Zhang Jiafu and the commoner Wang Qingzhi (王慶之) to have Wu Zetian's nephew Wu Chengsi made crown prince—under the theory that given that Wu Zetian was now emperor, she should be succeeded by a member of the Wu clan rather than her husband's Li clan. They circulated a petition among officials, and Cen refused to sign—and further suggested to Wu Zetian that, as Wu Dan was already crown prince, this proposal should be firmly rejected and that the group of people that Zhang and Wang had gathered before the palace to petition Wu Zetian should be disbanded. He was supported in this by fellow chancellor Ge Fuyuan. Cen and Ge's actions offended both Wu Zetian and her Wu clan members. At that time Buddhist monks from He Prefecture (和州, roughly modern Chaohu, Anhui) submitted a sutra, the Dayun Sutra (大雲經), which purportedly foretold Wu Zetian's rise to power. Wu Zetian issued an edict that this find be commemorated by the construction of the impressive Dayun Temple (大雲寺). Cen opposed this as well, further drawing her displeasure. To remove Cen from the capital Luoyang, in late 690, she ordered him lead an army against the Tufan, but even before his army could reach the front, she recalled him to Luoyang and imprisoned him. One of Wu Zetian's favored secret police officials, Lai Junchen, then tortured Cen's son who was serving as Magistrate of Lingyuan (靈源) and obtained a confession implicating Ge and fellow chancellor Ouyang Tong, as well as a large group of other officials. In winter 691, Cen Changqian, Ge, and Ouyang were all executed. Cen Changqian's five sons were forced to commit suicide, and his ancestral tombs were destroyed. Dozens upon dozens of officials and their relatives (including Cen's) were executed, exiled, or fled to Southern China during the reign of Wu Zetian. After Emperor Ruizong was eventually restored to the throne in 710, he restored Cen's titles and reburied him with honor. His nephew (actually son of his cousin i. e. a grandson of Cen Wenben) Cen Xi later also served as a chancellor during Emperor Ruizong's and Emperor Xuanzong's reigns.
Ескертпелер мен сілтемелер
Танның көне кітабы, 70-том. Танның жаңа кітабы, 102-том. Зичжи Тунцзянь, 203, 204-томдар.
Old Book of Tang, vol. 70. New Book of Tang, vol. 102. Zizhi Tongjian, vols. 203, 204.