Кіріспе

Ресейлік сәулетші және суретші (1890–1974)

Константин Степанович Мельников (Ресейше: Константин Степанович Мельников; 3 тамыз 1890 [Е.К. 22 шілде 1890] – 28 қараша 1974) – ресейлік сәулетші және суретші. Оның сәулеттік жұмыстары, бір онжылдыққа (1923–33 жылдар) шоғырланған, Мельниковті 1920-шы жылдардағы авангардтық сәулеттің алдыңғы қатарына қойды. Конструктивистермен байланысы болғанымен, Мельников белгілі бір стильдің немесе көркемдік топтың қағидаларына бағынбаған тәуелсіз суретші болды. 1930-шы жылдары Мельников сталиндік сәулеттің өркендеуіне қарсылық көрсетіп, практикалық жұмыстан бас тарды және өмірінің соңына дейін портретші және мұғалім болып жұмыс істеді.

Балалық шақ

Константин Мельников Мәскеуде дүниеге келіп, сонда қайтыс болды. Ол отбасының төртінші баласы еді. Оның әкесі, Степан Илларионович Мельников, Нижний Новгород облысынан шыққан, жол жөндеу бригадасының шебері және Мәскеу ауыл шаруашылық академиясында жұмыс істеген. Анасы, Елена Григорьевна (құрметті аты Репкина), Звенигород ауданының шаруа отбасынан шыққан. Отбасының бәрі сол кездегі Мәскеудің тыныш солтүстік шетіндегі Соломенная сторожкадағы (Хай-Лоджа) мемлекеттік басқарудағы жұмысшылардың казармасының бір бөлмесінде тұрды. Мельниковтар қатал кедейліктен арылуға, шаруашылыққа оралуға тырысып, ақырында өздерінің шағын үйіне көшіп, жеке сүт фермасын құрды. Константин Мельников кейін әкесін мақтап, оның кішкентай баланың сурет салуға деген құмарлығын байқап, академиядан сурет салу үшін үнемі қосалқы қағаз әкеліп беретінін айтты. Дегенмен, олардың бере алатын білімі екі жылдық приходтық мектеппен (1903 жылы бітірді) шектелді.

Білім

Константин өзінің "өмірдегі алтын күні" ("это был золотой день в моей жизни") сүт жеткізуші әйел арқылы кездесті, ол бай инженер Владимир Чаплиннің отбасына қызмет еткен. Ол Константиннің суреттерін Чаплинге ұсынды, ол оған қатты әсер етіп, жасөспірімді фирмасына жұмысқа алып, оның өнер оқуына ақы төледі. Чаплин Мельниковтың білім деңгейін дұрыс бағаламады, сол себепті Константин 1904 жылы Мәскеу сурет, мүсін және сәулет мектебінде грамматика емтиханынан өте алмады. Бір жыл өткен соң, 270 үміткердің ішінде 11 адамды ғана қабылдаған емтиханды сәтті тапсырды. Мельников 12 жыл бойы оқыды, алдымен 1910 жылы жалпы білім алды, содан кейін 1914 жылы өнер, ал 1917 жылы сәулет саласын бітірді. Чаплиннің сәулетке назар аударуын ұсынғанына қарамастан, Мельников сурет салуға бейімділігін көрсетті; сәулет сабақтарына келген кезде ол бұрыннан танымал портрет суретшісі болған. Кейін ол өнердегі ұстаздары ретінде Константин Коровин, Сергей Малютин және Абрам Архипов есімдерін атады, ал сәулет саласында 1917-1918 жылдары оның профессоры болған Иван Жолтовскийге ғана құрмет көрсетті. Мельников 1912 жылы Анна Яблоковаға үйленді, олардың 1913 және 1915 жылдары екі баласы дүниеге келді.

Мельниковтың шұңқыры

1927 жылғы "алтын маусым" жұмысшылар клубтары үшін кәсіподақ комиссияларының тізбегімен жалғасты. "Менің ықпалым 1927 жылдан бастап монополиялық билеуге айналды, егер ол шынымен сені жақсы көрсе, махаббат та саған осылай қарайды" ("Начиная с 1927, мой авторитет вырос в монопольный захват вот так поступит любовь и с Вами, если она Вас полюбит"). 1926 жылы жұмысшылар клубтарына арналған жаңа, арнайы ғимараттар (насихат, білім беру және қоғамдық орталықтардың функцияларын біріктіретін) бүкіл ел бойынша салына бастады және 1927 жылы кәсіподақтар Мәскеу облысында 30 клубты (10-ы Мәскеу қаласында) тапсырыс берген кезде ең жоғары деңгейге жетті. Мельников осы он жобаның бесеуінде жеңіске жетті (оның алтыншы клубы Ликино-Дулево қаласында орналасқан). Бұл ғимараттар үшін ашық конкурстардың болмауы Мельниковке тиімді болды, оны ынталы кәсіподақ комиссарлары дизайнның күрделілігіне немесе саяси және көркемдік бағыттарына қарамастан, қолдады. Ол клиенттен минималды өзгерістермен (әсіресе, жүзу бассейндерін алып тастау) жоспарланғандай салуға мүмкіндік алды. Бұл кезеңдегі жұмысшылардың барлық алты клубы пішіні, көлемі және функционалдық жиынтығы бойынша ерекшеленеді. Мельниковтың клиенттері (кәсіподақтар) бұл ғимараттардың нақты функцияларын толық білмеді, сондықтан әр Мельников жобасы – негізгі зал мен басқа кеңістіктер арасындағы тепе-теңдік ескерілген функционалдық бағдарлама. Мельниковтың пікірінше, клуб – бұл бір ғана бекітілген театр залы емес, қажет болған жағдайда үлкен бір көлемге біріктірілетін әртүрлі залдардың икемді жүйесі. Оның үлкен негізгі залдары үш (Русаков клубы) немесе екі (Свобода клубы) дербес залға бөлінуі мүмкін. Оның клубтарының ортақ ерекшелігі – сыртқы баспалдақтарды батыл пайдалану – шын мәнінде 1920 жылдардағы құрылыс нормаларының салдары, ол өрттен эвакуация үшін кең ішкі баспалдақтарды талап еткен. Мельников ішкі кеңістікті үнемдеу үшін негізгі залдарды сыртқы галереялармен байланыстырды, бұл нормативтік құжаттармен реттелмеген.