Кіріспе

Jaffee v. Redmond, 518 U.S. 1 (1996) – АҚШ Жоғарғы Сотының ісі, онда Сот Федералдық сот тәртібінде психотерапевт-пациент құпиясын орнатып берді.

Өмірбаян

Мэри Лу Редмонд – Иллинойс штатының Хоффман-Эстейтс ауылының полиция қызметкері болған. 1991 жылдың 27 маусымында ол төңкеріс болып жатқан жерге алғашқы болып келді. Ол Рикки Алленнің басқа бір ер адамды қуа жатып, қасап пышағын серпитіп жүргенін көрді. Редмонд Алленге пышақты тастауды бірнеше рет бұйырды, бірақ Аллен оған құлақ қоймады. Қуалау барысында Аллен қуа жорғалаған адамды пышақтап жазуға дайын тұрғандай болды, сондықтан Редмонд Алленді атты. Аллен оқиға орнында көз жұмды. Алленнің мүлігінің өкілі ретінде әрекет еткен Джаффи 42 АҚШ кодексінің § 1983 бабы бойынша сотқа шағымданып, Редмондтың төңкеріс кезінде артық күш қолданғанын мәлімдеді. Куәгерлер Алленнің қаруы болмағанын көрсетті. Джаффи Редмондтың лицензияланған клиникалық әлеуметтік жұмыскерден кеңес алғанын анықтады. Джаффи сотта Редмондты сұраққа алу мақсатымен әлеуметтік жұмыскердің жазбаларын сұрады. Редмонд бұл өтінішке қарсы шығып, жазбалар психотерапевт-пациент құпиясымен қорғалады деп мәлімдеді. Сот бұл аргументті қабылдамады, ал қазылар алдынан Алленнің мүлігіне 545 000 доллар көлемінде өтемақы белгіленді. Редмонд жетінші апелляциялық округтік соттың шешіміне шағымданып, ол сот шешімін күштен шығарып, істі қайта қарауға жіберді. Оның пікірінше, Редмонд пайдалануға тырысқан құқық федералдық заңда бар еді және алғашқы сот оны қолдануы керек еді. Джаффи Жоғарғы Соттан жетінші округтік соттың шешімін қарауды сұрады, және ол осы өтінішке келісті.

Көпшілік пікір

АҚШ Конгресі 1975 жылы дәлелдеудің федералды ережелерін қабылдағанда, дәлелдеу артықшылықтарын соттың қарауына қалдырды. «Куәгердің артықшылығына қатысты жалпы құқық қағидалары басшылық етеді, олар ақыл мен тәжірибеге сәйкес түсіндірілуі мүмкін». Осы жалпы құқық қағидаларына сәйкес, егер басқа «қоғамдық мүдде шындықты анықтау үшін қолданылатын барлық ақылға қонымды құралдарды пайдаланудың қалыпты басым қағидасынан жоғары тұрса», онда куәгерлерді барлық қолдағы деректерді беруге мәжбүрлеуге болады. Психотерапевт-пациент артықшылығы, адвокат-клиент және жұбайлардың артықшылығы сияқты, сенім мен қарым-қатынастың белгілі бір түрлерін қолдауға бағытталған қоғамдық қажеттіліктен туындайды. «Тиімді психотерапия пациенттің фактілерді, сезімдерді, естеліктерді және қорқыныштарды ашық және толық жариялауға дайын болуына байланысты. Психотерапевтке жүгінген адамдардың проблемаларының сезімталдығына байланысты, кеңес беру кезінде жасалған құпия ақпаратты жариялау ұятқа немесе қорлауға әкелуі мүмкін. Осы себепті, ақпаратты жариялау мүмкіндігінің өзі емдеудің сәтті болуы үшін қажетті сенімді қарым-қатынастың бұзылуына кедергі келтіруі мүмкін». Психотерапевт-пациент артықшылығы осы маңызды қоғамдық мүдделерді қорғауға бағытталған. Егер психотерапевт пен оның пациенті арасындағы байланысқа артықшылық болмаса, адамдар психикалық аурулар үшін, әсіресе сот процесіне әкелуі мүмкін аурулар мен жарақаттар үшін емдеуден бас тартуға шешім қабылдауы мүмкін. Артықшылық болмаған жағдайда, Алленнің мүлігі Редмондтан сұраған сияқты дәлелдер мүлдем пайда болмас еді және артықшылық болғандай соттан тыс қалар еді. Федералды психотерапевт-пациент артықшылығын мойындауға тағы екі фактор ықпал етті. Біріншіден, 50 штаттың барлығы психотерапевт-пациент артықшылығының кейбір нысанын мойындады; демек, осы штаттардың «ақыл-ойы мен тәжірибесі» федералды соттарда артықшылықты мойындауға кеңес берді. Шындығында, федералды соттар артықшылықты мойындаудан бас тартқан кезде, олар өз азаматтарына артықшылық берген штаттардың уәдесін бұзды. Олар психологтарымен бөліскен құпиялар өз штаттарының соттарынан жақын жерде орналасқан федералды соттарда әлемге жария болуы мүмкін еді. Екіншіден, Федералды дәлелдеу ережелерінің жобасына тоғыз арнайы артықшылық кірді, олардың бірі психотерапевт-пациент артықшылығы болды. Бұрын сот Федералды дәлелдеу ережелерінде штаттық заң шығару артықшылығын құруға жасалған әрекетті қабылдамады, өйткені бұл артықшылық ережелердің жобалық нұсқасына енгізілмеген. Конгресс арнайы артықшылықтарды қамтитын жобаны қабылдамағандықтан, жеке артықшылықтарды қабылдамауға ниеттенген жоқ. Ол жай ғана артықшылықтардың шеңберін соттың қарауына қалдыруды көздеді. Осы себептердің барлығын ескере отырып, сот психотерапевт-пациент артықшылығының Федералды дәлелдеу ережелерінде бар екенін анықтады. Сот лицензияланған клиникалық әлеуметтік жұмыскерлерге көрсетілген терапияға да оны қолдануда ешқандай қиындық көрмеді. Әлеуметтік жұмыскерлер психикалық денсаулық сақтау саласында маңызды көмек көрсетеді. Олардың клиенттері көбінесе қарапайым жағдайда болады және психиатрлар мен психологтардың қызметін алуға мүмкіндігі жоқ. Штаттардың басым көпшілігі әлеуметтік жұмыскерлерге куәлік беру құқығын береді. Осылайша, сот әлеуметтік жұмыскерлерді артықшылықтан шығарып тастау үшін артықшылықты шектеудің қажеттілігін көрмеді.

Келіспеушілік

Сотталушы Скалия көпшіліктің шешімін негізге алған барлық маңызды логикалық қағидаларға қарсы шықты. Дегенмен, оның наразылығының түйіні екі негізгі ұсыныстан туындады. Біріншіден, психотерапияның салыстырмалы әлеуметтік маңыздылығы дәлелденбеді. Тиімді психотерапия психикалық мәселелері бар адамдарға күмәнсіз пайдалы, сондай-ақ психикалық денсаулықты сақтайтын қоғамның үлкен мүддесіне қызмет етеді. Бірақ осы құндылықтарды ғана атап өту, өте маңызды сұраққа жауап бермейді: Олар соншалықты маңызды ма, психотерапияның оларға қосқан үлесі соншалықты ерекше ме, және дәлелдік ережелерді қолдану психотерапияға соншалықты зиян келтіре ме, біздің федералдық соттарды шындықтың дәлелдерін жоққа шығару арқылы әділетсіздіктің құралына айналдырады ма? Екіншіден, психотерапевтерді қоғамдағы басқа адамдардан, оларға адамдар құнды сенімдерін жүктейтін адамдардан ажыратуға жеткілікті негіздің болмауы. «Тарихтың көп бөлігінде адамдар өздерінің қиындықтарын ата-аналарымен, бауырларымен, жақын достарымен және бармендермен бөлісіп шешкен – ешқайсысына сотта куәлік беруден босатылған құқық берілмеген». Осының салдарынан, психотерапевтерге дәлелдік артықшылық беру психикалық денсаулық сақтауды қалай жеңілдететінін ол түсіне алмады. Скалияның пікірінше, көпшіліктің аргументіндегі екі кемшілік ең алаңдатарлық болды. Барлық штаттарда психотерапевттік құқық заңның бір бөлігі болғанымен, осы штаттар заңды заң шығару арқылы қабылдаған. Керісінше, көпшілік Конгресс одан бас тартқаннан кейін сот арқылы оны құруға тырысты. Көпшіліктің федералдық артықшылықтың қажеттілігі штаттардың заңдарын күштен шығарудан сақтау үшін қажет деген негіздемесі Скалияға алдын алудың кері нұсқасы сияқты көрінді. Сонымен қатар, штаттардағы жағдай біркелкі емес – лицензиялы әлеуметтік жұмыскердің куәлігі сотта жасырын қалдырылуы керек пе деген мәселе бойынша. Әлеуметтік жұмыскерлер әртүрлі рөлдер атқарады және олардың білімі мен тәжірибесі әртүрлі. «Әлеуметтік жұмыскер дін қызметкері немесе раввинге қарағанда, кем дегенде, айтарлықтай жоғары біліктілік деңгейін көрсетеді ме? Мен білмеймін, сот та білмейді».