Кіріспе

Прослогион (Proslogium) – ортағасырлық дін қызметкері Кентерберийлік қасиетті Анзельмнің 1077 және 1078 жылдар аралығында жазған дұғасы (немесе ой-толғанысы). Әр тарауда Ансельм Құдайдың қарама-қарсы белгілерін салыстырып, христиан теологиясындағы көрінетін қайшылықтарды шешуге тырысады. Бұл ой-толғаныс Құдайдың бар екендігін дәлелдейтін алғашқы философиялық тұжырымдама ретінде қарастырылады. Бұл еңбектің бастапқы атауы «Сенім түсінік іздейді» болып жоспарланған.

Онтологиялық аргументтер

Прослогион – Сент-Анзельмнің Құдайдың бар екендігін дәлелдейтін, әйгілі және аса даулы онтологиялық аргументтерінің бастауы болды. Ансельмнің бірінші және ең танымал аргументі ІІ тараудың соңында келтірілген, одан кейін оның екінші аргументі жатыр. Ансельмнің екі онтологиялық аргументі жөніндегі пікірлер кеңінен әртүрлі, тіпті «Прослогион» жарық көрген сәттен бастап қарама-қайшылықтар болған. Дегенмен, бұл аргументті Ансельмнің арналған аудиториясы – Құдайға сенудің ұғымдық негізін іздейтін христиандар үшін ең әсерлі деп жалпыға бірлестікке келген.

Бірінші дәлел

Ансельмнің бірінші аргументінің әртүрлі тұжырымдамалары бар. Скотт Х. Мурдың талдауы былай:

1-қағида: Құдай – одан артық ешнәрсе ойға келмейтін бір нәрсе. 2-қағида: Егер шындықта болу, тек санада ғана болудан артық болса, онда тек санамызда ғана бар қиял өнімi "одан артық ешнәрсе ойлап табуға болмайтын" нәрсе бола алмайды. Одан артық ешнәрсе ойлап табуға болмайтын нәрсе шындықта да болуы керек, әйтпесе оның осындай болуы толыққанды болмайды. Қорытынды: Осылайша, одан артық ешнәрсе ойлап табуға болмайтын нәрсе болуы керек, және біз осыны Құдай деп атаймыз. Шындықта болу, тек санада болудан артық болғандықтан, ешнәрсе артық ойлап табуға болмайтын нәрсе санада да, шындықта да болады.

Канттың қарсылығы

Философ Иммануил Кант бұл аргументке қарсылық келтірді, бірақ бұл қарсылық көбінесе онтологиялық аргументтерге, Ансельмге емес, жалпы түрде бағытталған. Шындығында, Канттың Ансельмді еске алғаны да күмәнді. Канттың атақты қарсылығы "болу – қасиет емес" деген тұжырымдамаға негізделген. Егер Кант талдауында Ансельмтің еңбегін қарастырған болса да, бұл қарсылықтың қолданылуын оқырман өзі анықтауы тиіс. Бір мүмкін түсіндірмесі – болу қасиет болмағандықтан, барлық нәрсе жоқ нәрседен артық деуге болмайды; олар тең болады.

Қосымша

Ансельм XI тарауда былай деп жазады: "Сен [Құдай] тек қана одан үлкенін ойға келтіруге болмайтын нәрсе ғана емес, сонымен қатар ойға келтірілгеннің өзінен де үлкенсің".

Аудармалар

Прослогионның әртүрлі аудармалары бар.

Басылымдар

"Прослогион" (ағылшын тілінде), St. Anselm: Basic Writings, редактор және аудармашы С. Н. Дине. 1962 жыл. Чикаго: Open Court. "Анселмус Кантуариенсис Прослогион" (латын тілінде). Латын кітапханасы. 2006 жылдың 25 шілдесінде қарастырылды.