Жүйке жүйесінің жоғары сезімталдығы және қауіпсіздік күйі
Hypervigilance
Жүйке жүйесінің күйзелісі: Гипервигилянс – бұл қауіпті сезінудің жоғары деңгейі, көбінесе травмадан туындайды. Симптомы, себептері және көмек алу жолдары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Жүйке жүйесінің жағдайы
Nervous system condition
Гипержұмсақтық – жүйке жүйесінің сенсорлық ақпаратты дұрыс сүзгілемеуі және адамның сенсорлық сезімталдығының күшеюі. Бұл көбінесе травматикалық оқиғалар немесе ПТСР (посттравматикалық стресс синдромы) салдарынан туындайтын жүйке жүйесінің дисрегуляциясымен байланысты. Әдетте, жүйке жүйесі белгілі бір жағдайларда адамды қауіптен қорғау үшін қорғаныс механизмі ретінде стресс сигналдарын (мысалы, норадреналин) бөліп шығарады. Бірақ кейбір жағдайларда жүйке жүйесі созымалы дисрегуляцияға ұшырайды, нәтижесінде жағдайға сәйкес келмейтін стресс сигналдары бөлінеді, бұл орынсыз және күшейтетілген реакцияларға әкеледі. Гипержұмсақтық кезінде адам қоршаған ортаны үнемі тексеріп, көріністер, дыбыстар, адамдар, мінез-құлықтар, иістер немесе қандай да бір белгілерді іздейді, олар оқиғаны, қауіпті немесе травманы еске түсіреді. Адам қауіп жақын емес екеніне көз жеткізу үшін жоғары дайындық күйінде болады. Гипержұмсақтық түрлі обсессивті мінез-құлық үлгілеріне, сондай-ақ әлеуметтік өзара әрекеттесуде және қарым-қатынастарда қиындықтарға алып келуі мүмкін. Гипержұмсақтық дисфориялық гипержұмылудан (гиперараузаланудан) айырмашылығы бар, себебі адам айналасындағы оқиғаларға толыққанды хабардар болады және саналы түрде қабылдайды. Дисфориялық гипержұмылуда ПТСР-мен ауыратын адам шындықпен байланысын жоғалтып, травматикалық оқиғаны тікелей қайта басынан өткеруі мүмкін. Егер бірнеше травма болған жағдайда, адам гипержұмсақ болуы және өте күшті қорқыныш ұстамаларына ұшырауы мүмкін, олар санасыздыққа дейін жетеді, соның салдарынан байланысты травмалардың әсері бірігіп кетеді. Бұл "мың метрлік" көзқарасқа алып келуі мүмкін. Гипержұмсақтық посттравматикалық стресс бұзылысының (ПТСР) және әртүрлі қорқыныш бұзылыстарының белгісі болуы мүмкін. Ол паранойядан ерекшеленеді. Паранойялық диагноздар, мысалы, шизофренияда кездесетін диагноздар, сырттай ұқсас көрінуі мүмкін, бірақ олардың сипаттамалары мүлдем басқа.
Hypervigilance is a condition in which the nervous system is inaccurately filtering sensory information and the individual is in an enhanced state of sensory sensitivity. This appears to be linked to a dysregulated nervous system which can often be caused by traumatic events or PTSD. Normally, the nervous system releases stress signals (e. g. norepinephrine) in certain situations as a defense mechanism to protect one from perceived dangers. In some cases, the nervous system becomes chronically dysregulated, causing a release of stress signals that are inappropriate to the situation, creating inappropriate and exaggerated responses. In hypervigilance, there is a perpetual scanning of the environment to search for sights, sounds, people, behaviors, smells, or anything else that is reminiscent of activity, threat or trauma. The individual is placed on high alert in order to be certain danger is not near. Hypervigilance can lead to a variety of obsessive behavior patterns, as well as producing difficulties with social interaction and relationships. Hypervigilance is differentiated from dysphoric hyperarousal in that the person remains cogent and aware of their surroundings. In dysphoric hyperarousal, a person with PTSD may lose contact with reality and re experience the traumatic event verbatim. Where there have been multiple traumas, a person may become hypervigilant and suffer severe anxiety attacks intense enough to induce a delusional state where the effects of related traumas overlap. This can result in the thousand yard stare. Hypervigilance can be a symptom of post traumatic stress disorder (PTSD) and various types of anxiety disorders. It is distinguished from paranoia. Paranoid diagnoses, such as those that can occur in schizophrenia, can seem superficially similar, but are characteristically different.
Симптомдары
Ашығушылықтан зардап шегетін адамдар қоршаған ортаны мүмкін қауіптерге қарай үнемі тексерумен айналысуы мүмкін. Олар күтпеген, қатты дыбыстарға шамадан тыс реакция жасайды, кез келген дауысқа қатты сескенеді немесе көп адам жиналған, шулы ортада алаңдауы мүмкін. Көбінесе ұйықтап кету немесе ұйықтау қиын болады. Он жыл немесе одан да ұзаққа созылған ашығушылық күйі жергілікті ортадағы кез келген өзгеріске жоғары сезімталдыққа және үлкен жиналыстар мен топтарға шыдамауға әкелуі мүмкін. Назарды талап ететін жағдай шешілгеннен кейін, ашығушылық танытқан адамдар шаршап, әдеттегі өмірге оралу үшін уақыт қажет етеді.
People suffering from hypervigilance may become preoccupied with scanning their environment for possible threats. They might overreact to loud and unexpected noises, exhibit an overactive startle response or become agitated in highly crowded or noisy environments. They will often have a difficult time getting to sleep or staying asleep. Sustained states of hypervigilance, lasting for a decade or more, may lead to higher sensitivity to disturbances in their local environment, and an inability to tolerate large gatherings or groups. After resolution of the situation demanding their attention, people exhibiting hypervigilance may be exhausted and require time before returning to normal activities.