Кіріспе

Терең қуыруға арналған тік қабырғалы пісіру қазаны – тағам дайындау аппараты.

Чип-пан – терең майда қуыру үшін қолданылатын терең жақты пісіру қазаны. Чип-пандар дәстүрлі түрде картоп қуыруға (АҚШ-та "француз картоптары" деп аталады) пайдаланылғандықтан осылай аталған. Бүгінде олар алюминийден немесе тот баспайтын болаттан жасалады, бірақ бұрын құйма темірден жасалатын. Қазанның ішіне себет салынады, оның көмегімен картопты ыстық майға түсіріп, піскеннен кейін шығарып алады. Чип-пандар көбінесе Ұлыбританияда және Ирландия Республикасында қолданылады, бірақ терең қуыру автоматтарының пайда болуымен қатар қолданылуы азайып барады.

Өндiру

Шикізатты табалар көбінесе айналдыру арқылы жасалады, себебі қолданылатын металл жұмсақ. Қақпағы әдетте ауыр пресс машинасының көмегімен қалыпталып шығарылады.

Қауіпсіздік және денсаулық сақтау

Мұнайды қайта-қайта қыздыру майдағы бос радикалдардың мөлшерін күрт арттырады деп саналады, бұл жүрек ауруларына шалдығу қаупін жоғарылатады. Ұлыбританияда майға құлап күйік шаққандар, әсіресе балалардың ауруханаға түсуі жиі кездеседі.

Өрт қаупі

Чип-пандар Ұлыбританиядағы үй өрттерінің ең көп таралған себебі болып табылады, жылына шамамен 12 000 чип-пан өрттері тіркеледі, олардың 1100-і ауыр саналады, нәтижесінде 4600-ден астам жарақат және жылына 50-ге жуық адамның қаза болуына әкеледі. Британдық өрт сөндіру бригадалары жиі ескертулер мен кеңестер жасайды, үй шаруаларын чиптерді пісірудің қауіпсіз тәсілдеріне көшуге шақырады және өртті оңай тоқтату мүмкін болмаса, оны төтенше жағдайлар қызметтеріне қалдыруды ұсынады. Бірнеше өрт сөндіру бригадасы «чип-пан амнистиясын» ұйымдастырып, ескі чип-пандарды терең қуыру құрылғыларына айырбастады. Ирландия Республикасындағы үй өрттерінің бесіден бірі чип-пандардың салдарынан болады. 2016 жылы Корк қаласындағы өртте екі адам қаза болғаннан кейін, сот медициналық сарапшысы чип-пандардың сатылуын тоқтатуды және ескі чип-пандарды жоюды ұсынды. Тағы бір сот медициналық сарапшысы, мас күйдегі адамдардың чип-панды қосып, ұйықтап қалу қаупі бар екенін атап өтті. 2015 жылы Каррикмайнс ауданындағы тұрақ орнында чип-паннан шыққан өрт салдарынан 11 адам қаза тапты, бұл 34 жыл ішінде Ирландиядағы ең ірі өртке айналды.

Қауіпсіздік шаралары

Суды қолданып майда қуырылған тағамның отын сөндіруге болмайды. Тамақ пісіру майының отын сумен сөндіруге тырысу ыдыстан майдың күшпен шашырауына алып келеді, бұл өте қауіпті жағдай. Тамақ пісіру майының оттары (Еуропа класы F, АҚШ класы K) басқа жанғыш сұйықтықтардан жоғары температурада жанады, сондықтан A және B класындағы стандартты өрт сөндіргіштер тиімсіз және тіпті қауіпті болуы мүмкін. Сары белгісі бар F класындағы өрт сөндіргіштер маймен химиялық реакцияға түсіп, тұтанбайтын сабын түзетін сілтілік ерітіндіні шашып, отты сөндіреді. Мұндай өрт сөндіргіштер көбінесе өнеркәсіптік және коммерциялық асханаларда қолжетімді. Өрт сөндіру жамылғыларын қолдану дәстүрлі түрде тиімді және қауіпсіз деп есептелген, әсіресе Еуропа мен Австралияда. Дегенмен, Нидерландының азық-түлік және тұтыну тауарларының қауіпсіздігі агенттігі оның тиімділігін күмәндандырды. Нидерланды күйік жарақаты қоры майлы отты сөндіру кезінде өрт сөндіру жамылғыларын қолданумен байланысты бірнеше жазабастарды тіркеді.