Кіріспе

Дәстүрлі солтүстік би музыкасы – бұл солтүстік елдерінің материктік бөлігінде – Скандинавия және Финляндияда кең таралған дәстүрлі музыка немесе халық музыкасының түрі. Осы музыканы орындайтын адамды speleman (швед/норвегия), spelman (швед), spel(l)emann (норвегия), pelimanni (фин) немесе spillemand (дан) деп атайды. Фин дәстүрлі би музыкасы ағылшын тілінде көбінесе pelimanni музыкасы деп аталады, ал басқа елдердің ұқсас музыкасы үшін кең таралған термин жоқ сияқты. Әдетте, әр түрлі аймақтардың дәстүрлі би музыкасын елдердің музыкасынан гөрі бір-бірінен ажырату маңыздырақ. Бұл саладағы кейбір түсініктер норвегиялық немесе финдік деп анықталуы мүмкін, бірақ көпшілігі төрт елде де немесе жергілікті жерлерде де қолданылады. Би музыкасынан басқа, барлық елдерде халық музыкасының басқа да дәстүрлері бар, олар бірдей деңгейде бөліспейді. Солтүстік халық би музыкасы – бұл Солтүстік елдерде тумаған, бірақ бір кезде еуропалық ақсүйектер арасында сәнді би болған түрлі би ырғақтары. Уақыт өте келе бұл билер қарапайым халыққа тарады, кейде ақсүйектер оларды жаңа сәнді билерге ауыстырғаннан кейін де сонда қалды. Осы ырғақтардың көпшілігі Еуропаның басқа да аймақтарында кездеседі, ал кейбіреулері классикалық музыкада да қолданылған. Көптеген әндер минор тонда. Дәстүрлі түрде, кіші немесе үлкен деп жіктеуге болмайтын тондарда (модалар) көптеген күйлер болды. Оның іздері әлі де сақталған, бірақ аккордеон танымал болғаннан кейін көпшілігі жоғалып кетті. Бұл музыкаға сәйкес келетін билердің көпшілігі жұптық билер, бірақ ерекшеліктері де бар. Мұндай ерекшеліктерге Финляндияның кейбір аймақтарында кең таралған, сондай-ақ Швецияның кейбір аймақтарында кездесетін менуэттер, әдетте норвегиялық деп саналатын, бірақ Швецияның кейбір аймақтарында да кездесетін жеке би halling және бірнеше жұптың билейтін фин квадрилі кіреді. Бидің ең көп таралған ырғағы – полька. Ол 3/4 (бір тактыде үш уақыт) тонында. Көптеген полькаларда бірінші уақыттан басқа үшінші уақыт та ерекшеленеді. Полька ырғағының көптеген жергілікті нұсқалары бар, және әдетте, осы айырмашылықтарға сәйкес келетін сүйемелдеуші бидің жергілікті вариациялары да бар, бірақ осы жергілікті билердің көпшілігі жоғалып кеткен. Шоттиш, сондай-ақ рейнлендер, полька және вальс басқа да көп таралған би ырғақтары. Сонымен қатар, аз санда сақталған күйлерге қарамастан, басқа да көптеген сирек кездесетін би ырғақтары бар (мысалы, англез). Ең танымал аспап – скрипка. Көп жағдайда қалыпты скрипкалар қолданылады, бірақ Норвегияның кейбір аймақтарында қолданылатын хардингфеле сияқты ерекшеліктер бар, онда қалыпты төрт ішегінен басқа қосымша симпатиялық ішектер жиынтығы бар. Тағы бір ерекше аспап – никельхарпа (пернелі скрипка) – бір кезде Еуропаның көп бөлігінде болған, бірақ қазіргі заманға дейін тек Швецияда сақталған. Дәстүрлі түрде қолданылатын басқа да аспаптар – қарапайым кларнеттер, ал кейінірек аккордеон. Шведтік säckpipa, сондай-ақ ескі типтегі никельхарпа және hurdy gurdy, ескі дәстүрлі дрон музыкасымен байланысты. Қазіргі скандинавтық дәстүрлі би музыканттары басқа да дәстүрлі емес аспаптарды қолдануы мүмкін, сондай-ақ ескі стильде жаңа күйлер жазуы мүмкін.