Кіріспе

Фанон (ежелгі герман тілінде "мата" деген мағынада) – Рим-католик шіркеуінің папасының ғана киетін, 10 немесе 12 ғасырларда эксклюзивті түрде сақталған киім. Лиссабон кардинал-патриархының да осындай құқығы бар.

Сипаттамасы мен қолданылуы

Ол ақ жібектен жасалған екі жақты иық плащтан тұрады (мозеттаға ұқсас), ақ және алтын түстері кезектесіп, жіңішке тоқылған алтын жолақтармен әшекейленген. Фанонның бірінші қабаты шұлықтың астына, ал екіншісі ақ паллиумның астына салынады. Фанонның екі бөлігі пішіні жағынан дөңгелек, бірақ мөлшері бір-бірінен сәл өзгеше, кішкентайы үлкенінің үстіне жайылып, бекітіледі. Бас киюге ыңғайлы болу үшін ортасында дөңгелек тесік, ал артқы жағында мойын бойымен тік тілімі бар. Фанонның алдыңғы бөлігі алтынмен тігілген шағын крестпен безендірілген. Фанон амиске ұқсас, алайда ол альбтың астына емес, үстіне киіледі. Бұрын Папа оны тек салтанатты паптық мисса кезінде, яғни барлық паптық киімдер қолданылғанда ғана киетін. Фанон кию әдісі орта ғасырлардағы амис киюдің жалпы қабылданған тәсілін еске түсіреді, сондай-ақ кейбір ескі діни ордендер бұл тәсілді сақтап келді. Диакон Папаға әдеттегі амис, альб, цингулум, субцинкториум және кеуде кресін кигізгеннен кейін, фанонды тесік арқылы кигізеді (алдыңғы жағында тігілген крестің орналасуымен), содан кейін жоғарғы бөлігінің артқы жағын Папаның басына тартады. Одан кейін Папаға стола, туника, далматика және шашубль кигізіледі, сосын Папаның басына жабылған фанонның бөлігі төмен түсіріледі, жоғарғы бөлігінің алдыңғы жағы шашубльдің астынан көтеріледі, ал соңында фанонның жоғарғы бөлігі Папаның иықтарын жаға тәрізді жабады. Паллиум фанонның үстіне салынады.

Қолдану

Фанон Екінші Ватикандық соборға дейін үнемі қолданылып келді, бірақ содан кейін пайдаланудан тоқтатылды. Рим папасы Иоанн Павел II 1980 жылдардың басында Римдік монастырға сапар барысында бір рет киді. 2012 жылдың 21 қазанында Папа Бенедикт XVI қанонизациялық мисса кезінде фанон киді, сондай-ақ 2012 жылдың 25 желтоқсаны мен 2013 жылдың 6 қаңтарында да киді. Папа Франциск 2013 жылы сайланғаннан бері оны қолданған жоқ, 2020 жылға дейін; бір дереккөз оның «кәдімгідей қолданылуы тоқтатылған» деп санайды.

Тарих

Фанон туралы Римдегі ең ежелгі ординалда еске алынған, сондықтан оның сегізінші ғасырда қолданылғанын дәлелдеу мүмкін. Ол кезде ол анаболагиум (анаголагиум) деп аталды, және бұл кезеңде ол тек папаның киімі ретінде қарастырылмады. Оның қолданылуына осы шектеу, Римдегі басқа дін қызметкерлері киімді альбтың үстінен емес, астынан кие бастағанда пайда болды, яғни, дін қызметкерлері фанонды әдеттегі әмисе ретінде қолдана бастаған кезде. Бұл, Римнен тыс жерлердегі практиканы үлгі етіп алып, шамамен он және он екінші ғасырлар аралығында болды, бірақ нақты мерзімін анықтау мүмкін емес. Алайда, он екінші ғасырдың соңында фанон тек папаның киімі болғаны белгілі, бұл туралы Иннокентий III (1198–1216) нақты айтқан. Киім сол кезде ораль деп аталды; фанон атауы, кейінгі латын тілінен алынған фано сөзі, паннус (пенос) – мата, тоқылған матадан шыққан, кейінгі заманға дейін қолданылмады. Тіпті сегізінші ғасырда папа фанонды тек салтанатты жоғары миссада ғана киген. Папаның фаноннан өзге, альбтың астына әмисе кию салты, ең ерте болғанда, орта ғасырдың соңында пайда болды. Фанонның ертедегі пішіні және одан жасалған материал туралы нақты мәліметтер жоқ. Орта ғасырдың соңында ол ақ жібектен жасалған, бұл 1295 жылғы папалық қазынаның тізімінен, сондай-ақ көптеген өнер туындыларынан көрінеді; ең танымал әшекейлеу – жібекке тоқылған алтынның жіңішке жолақтары және әртүрлі түстер, әсіресе қызыл түс. Он бесінші ғасырға дейін фанон шаршы пішіндес болды; кейінірек, жағаға ұқсас пішін он алтыншы ғасырда немесе одан да кейін пайда болған секілді.