Кіріспе

Рим католик базиликасы, Италияның Рим қаласындағы маңызды орын.

Қабырға сыртындағы әулие Агнес шіркеуі – Римдегі титулды шіркеу, шағын базилика. Ол Via Nomentana көшесінен төмен қарай еңіске түсетін жерде орналасқан. Бұл көше қаладан солтүстік-шығысқа қарай ежелгі атауымен созылып жатыр. Діни қызметкерлердің айтуынша, әулие Агнес қабір қалдықтары негізгі құрбандық алтарінің астында сақталған. Шіркеу әулие Агнес катакомбасының үстінде салынған, осы катакомбада әулие бастапқыда жерленген және оған шіркеуден қазірге дейін баруға болады. Бұл жерге 4 ғасырда сол атпен үлкен базилика салынған, оның қираған қалдықтарын Санта-Констанцаның жанында көруге болады. Қазіргі шіркеуді 7 ғасырда Папа Гонорий I салған. Ол әшекейлеуінде көптеген өзгерістерге қарамастан, бастапқы құрылымын сақтап қалды. Атап айтқанда, Агнес, Гонорий және тағы бір папаның бейнеленген апсидадағы мозаика көбінесе бастапқы күйінде сақталған. Titulus S. Agnetis Extra moenia қазіргі кардинал-священник – Камилло Руини.

Тарих

IV ғасырда қазіргі шіркеуден бірнеше метр қашықтықта өте үлкен базилика салынған, оған Константин I-нің қызы Константинаның үлкен жеке кесенесі қосылған. Кейінірек мавзолей шіркеуге айналдырылды, ол сақталып қалды және қазір Санта-Констанса деп аталады (ол ресми түрде қасиетті деп жарияланбаса да, қасиетті ретінде құрметтелді). Онда IV ғасырға тән өте маңызды мозаикалар бар, әсіресе төбедегі үлкен аумақтар әлемдік стильде жасалған, сондай-ақ екі кішкентай апсида мозаикасы, олардың бірінде Исаның ертедегі бейнесі – ұзын, әдемі шашы мен нимбпен бейнеленген, бұл стандартты стильге айналған. Римнің құлдырауы кезінде үлкен базилика уақыт өте келе қирады, ал VII ғасырда папа Хонорий I тапсырысымен оның орнына қазіргіге қарағанда әлдеқайда кішкентай шіркеу салынды. Константин базиликасының бір жағындағы қабырғалардың төменгі бөлігі мен апсиді әлі де көрініп тұр. Жаңа шіркеу Агнес қабірі деп саналған жерге салынды. VII ғасырлық шіркеудің едені катакомба еденінен шамамен екі метр биік, ал көшеге кіретін есіктер 2-қабаттағы галерея деңгейінде орналасқан. Көше деңгейінен шіркеу еденіне дейін төмен түсетін ұзын, кең сатырлардың қабырғаларына катакомбалардан және басқа да көне ғимараттардан алынған жазулар орнатылған. Апсида мозаикасы Хонорий заманынан жетіп келді және осы кезеңдегі мозаикалармен салыстырғанда реставрациядан аз зардап шеккен. Алтын түсті фонда Византия императрицасының киімін киген Агнес орталықта тұр, ал оның қасында Хонорий ғимараттың моделін ұсынып тұр, сондай-ақ тағы бір папа бар, оның кім екені белгісіз. Сондай-ақ, шіркеу Сан-Лоренцо фуори-ле-Мураға ұқсас әйелдерге арналған жеке жоғарғы галереямен (matronaeum) салынған. Әулие Емеренциана да осы жерге жерленген. Катакомбалар 2-5 ғасырларға жататын үш деңгейден тұрады; 2 ғасырға жататын ең жоғарғы деңгейдің бір бөлігі экскурсия арқылы көрілуге болады. Суреттер сақталмаса да, көптеген жазулар мен қызықты гравюралар бар. Көптеген жазулар монастырьдың басты бөлмесінен шіркеуге дейін жететін үлкен баспалдақ бойында орналасқан. Осы шіркеуде, әсіресе әулие Агнес мерекесінде (21 қаңтарда), екі қошқарға арнайы бата беру рәсімі өткізіледі, әдетте папа діни жоғарғы миссадан кейін; олардың жүнінен кейін паптар жаңадан тағайындалған митрополит архиепископтарына олардың паптық байланысын символдайтын салтанатты мойынға арналған киім (паллия) тоқылады. 1489 жылы Папа Иннокентий VIII шіркеуді Латеран канондарына берді; және олар 1708 жылы Папа Климент XI оны приход шіркеуіне айналдырғаннан кейін оған қызмет етуді жалғастырды. Бұл 1864 жылы осы жерде құрылған Марияның балаларының бастауыш содалылығының бас кеңсесі болып табылады.

Аңыздар мен әдебиетте

Шіркеу – канадалық автор және антрополог Маргарет Виссердің 2000 жылы жарық көрген "Сүйіспеншіліктің геометриясы" кітабының тақырыбы. Кітап оны толыққанды түрде сипаттап, тарихы, дінтануы, сәулеті, символизмі және шіркеуге барудың эмоционалдық және эстетикалық әсерлері сияқты жайттарды кеңінен қарастырады.