Кіріспе

Элияху Хаим Розен (1899–1984) – Украинаның Уман қаласындағы Бреслов хасидтерінің құрметті раввині және басшысы болған. 1936 жылы Израильге көшіп келгеннен кейін, ол Иерусалимде Бресловр иешивасын құрды және ондаған жылдар бойы оның рош-иешивасы қызметін атқарды.

Уманның таныстырылуы

Розен Польшаның Пультуск қаласында дүниеге келді, ол кезде бұл қала Ресей империясының құрамында болған. Ол өте кішкентай кезінде жетім қалды. Бес жасында оны жақын жердегі қалаға Тораны оқуға жіберді, және ол өте қабілетті оқушы екенін көрсетті. Он екі жасында ол Ломжа иешивасына қабылданды. Сол жерде ол "Тикун ха-Клали" (Бреслов Ребе Нахманның "Жалпы емделуі") кітабының бір данасын тапты және Умандағы Бреслов қауымына баруға оны көндірген Бреслов хасидімен танысты. Розен 1914 жылы сапар жасады. Кейін ол қауымның өзін таң қалдырғанын айтты, Рабби Нахманның ізбасарлары, яғни хасидтер, "Шулхан Арухтың" барлық халахоттарын сақтайды, бірақ заңды "хасидтік бұрмалаулармен" немесе қайта түсіндірулермен айналыспайды. Розен, алайда, Ребе Нахманның: "Ең қиын рухани берілу, қарапайым материалдық мәміледен гөрі әлдеқайда оңай" деген сөзін естігеннен кейін Уманда қалуға шешім қабылдады. Ол Бреслов қаласының жетекші ұстазы раввин Абрахам Чазаннан түсіндірме сұрады. (Чазан Иерусалимге көшіп кеткен, бірақ жыл сайын Уманға келіп тұратын. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Чазан елден шыға алмады және Умандағы Бреслов қауымын оқытумен және нығайтумен айналысты.) Чазан былай түсіндірді: "Хитбодедут (медитация) – адам жасай алатын ең үлкен рухани берілу. Ол үшін тек ауызбен сөйлеу жеткілікті. Тіпті аз ғана ақша табу үшін де одан көп күш жұмсау керек". Мұны естіген Розен Уманда қалып, Чазан мен басқа Бреслов раввиндерінен білім алуын жалғастыруға шешім қабылдады.

Қоғамдық жетекші

Ақырында Розен мен раввин Леви Ицшок Бендер Умандағы Бресловер қауымының бірлескен басшылары болды. Розен өзінің қауымына деген адалдығын Иосиф Сталиннің ауыл шаруашылығын күштеп ұжымдастыруы салдарынан Украинада үкімет ұйымдастырған ашаршылық (Голодоморды қараңыз) кезінде көрсетті. Розен Мәскеудегі нан кезектерінен аштықтан зардап шеккен Уман қауымына жүктер жіберді, сондай-ақ көмек сұрап Америка еврейлерінің бірлескен тарату комитетіне жүгінді. Осы әрекеті 1935 жылдың қараша айында Розен мен Бендерді НКВД-нің назарына іліктірді. Екеуі де тұтқындалып, шетелдік ұйымдармен байланыс жасады деген айып тағылды. Олар түрмеге қамалып, сотқа тартылып, өлім жазасына кесілді, бірақ Киевтегі Әділет министрлігіндегі бір еврей шенеунігінің көмегімен күтпеген кешірім алды. Розен мен Бендерге үйлеріне қайтуға рұқсат берілді, бірақ олар "қалалық қамау" режимінде болды және Уманнан шығуға тыйым салынды. Дегенмен, екеуі де қаладан қашып кетті. Бендер бірнеше жерлерде қоныстанса, Розен 1931 жылы сұраған шығу визасын алу үшін тікелей Мәскеуге бағыт алды.

Израильге көш

Виза дайын болған соң, ол оны отбасымен бірге Иерусалимге қашып, 1936 жылдың жазында жетті. Розеннің келгені Израильдегі жаңа ғана құрылған Бресловер қауымы үшін жаңа кезеңнің басталуын білдірді. 1936 жылы Иерусалимге көшіп келген раввин Абрахам Стернхартспен бірге Розен Израильдегі Бресловер қауымын жылылықпен және адалдықпен басқарды.

Ешиваның негізін қалаушы

1937 жылы ол Ескі қалада Бресловер иешивасын құрды және оның рош-иешивасы болды. Он алты жыл өткен соң, ол Меа Шеаримдегі үлкенірек Бресловер синагогасы мен иешиваның құрылысын бастап кетті. Оның төрт қабатты құрылыс салу жоспарларына кейбіреулер күлді, себебі сол кезде бүкіл елде барлығы 150-ге жуық Бресловер хасиді ғана болды. Бірақ бүгінде ғимарат дұға оқуға және оқуға келетін көптеген адамды қабылдауға жеткіліксіз. Иешива ғимаратында мұқтаж отбасыларға, медициналық шығындарға және жалпы қарыздарға арналған гемахим (тегін несие қоры) жұмыс істейді. Розен рош-иешива ретіндегі міндеттерінен бөлек, проблемалары мен уайымдарына көңіл бөлетін адамдардың бәріне де кеңес беретін орталық тұлға болды. Оның кабинетінен шыққан әрбір адам неге олардың көңілі толмайды деп ойланып, қайта-қайта сұрақ қояр еді. Проблемалар жойылмады, бірақ Розен адамды мазалаған уайымдар мен қысымдарды жойып, жағдайын жақсарту үшін жұмыс істеуі керек бір мәселеге назар аударды. Розен көбінесе былай түсіндіретін: «Торада бес кітап бар. Шулхан Арухтың төрт томы бар. Бесінші томға не болды? Ол – адамның ақыл-ойы, білімді қайда және қалай қолдану керектігін білуіне байланысты». Жастығында тиф және басқа да ауруларға шалдыққан Розен өмір бойы күш, қуаныш және тыныштық сезімін сыйлады. Өмірінің соңына жақында әлсірегеніне қарамастан, ол әр түнде жарты түндізгіде тұрып, «Тикун Хацот» (Түн ортасындағы айқын ақталу) дұғасын оқыды және үнемі хитбодедутпен айналысты. Оған осы қатаң амалдарды қалай орындай алатыныңызды сұрағанда, ол: «Жас кезіңізде оған үйреніп алсаңыз, жылдар өткен соң ол автоматты түрде келеді», - деп жауап берді. Өмірінің соңғы жылы, көбінесе төсекке жатқан кезде ол: «Егер Рабби Нахманның хитбодедут туралы кеңесі болмаса, мен қазір не істей алар едім?» - деді.