Елияху Хаим Розен: Уман қаласының рабині және Бреслов хасидтерінің көшбасшысы
Eliyahu Chaim Rosen
Елияху Хаим Розен (1899-1984) – Уманьдағы Бреслов хасидтерінің көрнекті раввині, Иерусалемде Бреслов йешивасын құрған тұлға. Тарихы, өмірі мен еңбектері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Элияху Хаим Розен (1899–1984) – Украинаның Уман қаласындағы Бреслов хасидтерінің құрметті раввині және басшысы болған. 1936 жылы Израильге көшіп келгеннен кейін, ол Иерусалимде Бресловр иешивасын құрды және ондаған жылдар бойы оның рош-иешивасы қызметін атқарды.
Eliyahu Chaim Rosen (1899–1984) was a respected rabbi and leader of the Breslov Hasidim in Uman, Ukraine before World War II. After immigrating to Israel in 1936, he founded the Breslover Yeshiva in Jerusalem, and served as its rosh yeshiva for decades.
Уманның таныстырылуы
Розен Польшаның Пультуск қаласында дүниеге келді, ол кезде бұл қала Ресей империясының құрамында болған. Ол өте кішкентай кезінде жетім қалды. Бес жасында оны жақын жердегі қалаға Тораны оқуға жіберді, және ол өте қабілетті оқушы екенін көрсетті. Он екі жасында ол Ломжа иешивасына қабылданды. Сол жерде ол "Тикун ха-Клали" (Бреслов Ребе Нахманның "Жалпы емделуі") кітабының бір данасын тапты және Умандағы Бреслов қауымына баруға оны көндірген Бреслов хасидімен танысты. Розен 1914 жылы сапар жасады. Кейін ол қауымның өзін таң қалдырғанын айтты, Рабби Нахманның ізбасарлары, яғни хасидтер, "Шулхан Арухтың" барлық халахоттарын сақтайды, бірақ заңды "хасидтік бұрмалаулармен" немесе қайта түсіндірулермен айналыспайды. Розен, алайда, Ребе Нахманның: "Ең қиын рухани берілу, қарапайым материалдық мәміледен гөрі әлдеқайда оңай" деген сөзін естігеннен кейін Уманда қалуға шешім қабылдады. Ол Бреслов қаласының жетекші ұстазы раввин Абрахам Чазаннан түсіндірме сұрады. (Чазан Иерусалимге көшіп кеткен, бірақ жыл сайын Уманға келіп тұратын. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Чазан елден шыға алмады және Умандағы Бреслов қауымын оқытумен және нығайтумен айналысты.) Чазан былай түсіндірді: "Хитбодедут (медитация) – адам жасай алатын ең үлкен рухани берілу. Ол үшін тек ауызбен сөйлеу жеткілікті. Тіпті аз ғана ақша табу үшін де одан көп күш жұмсау керек". Мұны естіген Розен Уманда қалып, Чазан мен басқа Бреслов раввиндерінен білім алуын жалғастыруға шешім қабылдады.
Rosen was born in Pułtusk, Poland, which was then part of the Russian Empire. He was orphaned as a very young boy. He was sent to a nearby city to begin learning Torah at the age of five, and proved himself to be a gifted student. At the age of 12, he was accepted at the Łomża Yeshiva. There, he came across a copy of Tikkun HaKlali (Rebbe Nachman of Breslov's "General Remedy"), and met a Breslover Hasid who convinced him to visit the Breslover community in Uman. Rosen made the trip in 1914. Later he said that what impressed him about the community was that the followers of Rebbe Nachman, who were obviously Hasidim, abided by all the halachot of the Shulchan Aruch without engaging in "Hasidic twists" or reinterpretations of the law. Rosen decided to stay in Uman, however, after he heard that Rebbe Nachman had said, "The most difficult spiritual devotion is far easier than a simple physical transaction." He sought an explanation from Rabbi Abraham Chazan, a leading Breslover teacher. (Chazan had moved to Jerusalem, but visited Uman every year. During World War I, Chazan was unable to leave the country and spent the time teaching and strengthening the Breslover community in Uman.) Chazan explained, "Hitbodedut (meditation) is the greatest spiritual devotion one can perform. All it takes is speaking with one's mouth. Even earning just a small amount of money requires more effort than that." Upon hearing this, Rosen decided to remain in Uman and continue to learn from Chazan and other Breslover rabbis.
Қоғамдық жетекші
Ақырында Розен мен раввин Леви Ицшок Бендер Умандағы Бресловер қауымының бірлескен басшылары болды. Розен өзінің қауымына деген адалдығын Иосиф Сталиннің ауыл шаруашылығын күштеп ұжымдастыруы салдарынан Украинада үкімет ұйымдастырған ашаршылық (Голодоморды қараңыз) кезінде көрсетті. Розен Мәскеудегі нан кезектерінен аштықтан зардап шеккен Уман қауымына жүктер жіберді, сондай-ақ көмек сұрап Америка еврейлерінің бірлескен тарату комитетіне жүгінді. Осы әрекеті 1935 жылдың қараша айында Розен мен Бендерді НКВД-нің назарына іліктірді. Екеуі де тұтқындалып, шетелдік ұйымдармен байланыс жасады деген айып тағылды. Олар түрмеге қамалып, сотқа тартылып, өлім жазасына кесілді, бірақ Киевтегі Әділет министрлігіндегі бір еврей шенеунігінің көмегімен күтпеген кешірім алды. Розен мен Бендерге үйлеріне қайтуға рұқсат берілді, бірақ олар "қалалық қамау" режимінде болды және Уманнан шығуға тыйым салынды. Дегенмен, екеуі де қаладан қашып кетті. Бендер бірнеше жерлерде қоныстанса, Розен 1931 жылы сұраған шығу визасын алу үшін тікелей Мәскеуге бағыт алды.
Eventually, Rosen and Rabbi Levi Yitzchok Bender became the joint leaders of the Breslover community in Uman. Rosen displayed his commitment to his flock during a government engineered famine in Ukraine engineered by Joseph Stalin's forced collectivization of agriculture (see Holodomor). Rosen organized shipments from the bread lines in Moscow to the starving community in Uman, and also appealed to the American Jewish Joint Distribution Committee for assistance. This latter act brought Rosen and Bender to the attention of the NKVD in November 1935. The two were arrested and charged with making contact with foreign organizations. They were imprisoned, put on trial and faced the death sentence, but won an unexpected reprieve from by a sympathetic Jewish official in the Ministry of Justice in Kyiv. Rosen and Bender were allowed to return to their homes, but were placed under "city arrest" and not allowed to leave Uman. However, both men fled the city. While Bender migrated from place to place, Rosen traveled straight to Moscow to pick up an exit visa that he had applied for in 1931.
Израильге көш
Виза дайын болған соң, ол оны отбасымен бірге Иерусалимге қашып, 1936 жылдың жазында жетті. Розеннің келгені Израильдегі жаңа ғана құрылған Бресловер қауымы үшін жаңа кезеңнің басталуын білдірді. 1936 жылы Иерусалимге көшіп келген раввин Абрахам Стернхартспен бірге Розен Израильдегі Бресловер қауымын жылылықпен және адалдықпен басқарды.
When the exit visa was ready, he used it to flee to Jerusalem, together with his family, arriving in the summer of 1936. Rosen's arrival heralded a new beginning for the fledgling Breslover community in Israel. Together with Rabbi Abraham Sternhartz, who had also immigrated to Jerusalem in 1936, Rosen led the Breslover community in Israel with warmth and dedication.
Ешиваның негізін қалаушы
1937 жылы ол Ескі қалада Бресловер иешивасын құрды және оның рош-иешивасы болды. Он алты жыл өткен соң, ол Меа Шеаримдегі үлкенірек Бресловер синагогасы мен иешиваның құрылысын бастап кетті. Оның төрт қабатты құрылыс салу жоспарларына кейбіреулер күлді, себебі сол кезде бүкіл елде барлығы 150-ге жуық Бресловер хасиді ғана болды. Бірақ бүгінде ғимарат дұға оқуға және оқуға келетін көптеген адамды қабылдауға жеткіліксіз. Иешива ғимаратында мұқтаж отбасыларға, медициналық шығындарға және жалпы қарыздарға арналған гемахим (тегін несие қоры) жұмыс істейді. Розен рош-иешива ретіндегі міндеттерінен бөлек, проблемалары мен уайымдарына көңіл бөлетін адамдардың бәріне де кеңес беретін орталық тұлға болды. Оның кабинетінен шыққан әрбір адам неге олардың көңілі толмайды деп ойланып, қайта-қайта сұрақ қояр еді. Проблемалар жойылмады, бірақ Розен адамды мазалаған уайымдар мен қысымдарды жойып, жағдайын жақсарту үшін жұмыс істеуі керек бір мәселеге назар аударды. Розен көбінесе былай түсіндіретін: «Торада бес кітап бар. Шулхан Арухтың төрт томы бар. Бесінші томға не болды? Ол – адамның ақыл-ойы, білімді қайда және қалай қолдану керектігін білуіне байланысты». Жастығында тиф және басқа да ауруларға шалдыққан Розен өмір бойы күш, қуаныш және тыныштық сезімін сыйлады. Өмірінің соңына жақында әлсірегеніне қарамастан, ол әр түнде жарты түндізгіде тұрып, «Тикун Хацот» (Түн ортасындағы айқын ақталу) дұғасын оқыды және үнемі хитбодедутпен айналысты. Оған осы қатаң амалдарды қалай орындай алатыныңызды сұрағанда, ол: «Жас кезіңізде оған үйреніп алсаңыз, жылдар өткен соң ол автоматты түрде келеді», - деп жауап берді. Өмірінің соңғы жылы, көбінесе төсекке жатқан кезде ол: «Егер Рабби Нахманның хитбодедут туралы кеңесі болмаса, мен қазір не істей алар едім?» - деді.
In 1937, he founded the Breslover Yeshiva in the Old City and served as its rosh yeshiva. Sixteen years later, he spearheaded the construction of a larger Breslover synagogue and yeshiva in Meah Shearim. His ambitious plans for a four story structure were ridiculed by some, since there were only about 150 Breslover Hasidim in the entire country at the time. Today, however, the building is not large enough to house the many people who come to it for prayers and study. The yeshiva building also operates gemachs (free loan funds) for needy families, medical expenses and general loans. Beyond his responsibilities as rosh yeshiva, Rosen was a central address for all who sought a sympathetic ear for their problems and worries. Invariably visitors would leave his study wondering what had bothered them so much in the first place. The problems didn't disappear, but Rosen was able to cut away all the surrounding anxieties and pressures and zero in on the one issue that the person needed to work on to improve his situation. Rosen often explained, "The Torah has five Books. The Shulchan Aruch has four volumes. What happened to the fifth volume? That corresponds to one's common sense, knowing where and how to apply your knowledge." Weakened by typhus and other ailments during his youth, Rosen nevertheless radiated strength, joy and serenity throughout his life. Even when he grew very weak near the end of his life, he arose every night at midnight to recite the Tikkun Chatzot (Midnight Lament) and practiced hitbodedut regularly. When people asked him how he found the strength to pursue these rigorous devotions, he answered, "If you get used to it when you are young, it comes automatically after so many years." In the last year of his life, when he was bedridden most of the time, he remarked, "What would I be able to do now, if I didn't have Rebbe Nachman's advice of hitbodedut?"