Кіріспе

Рим католик базиликасы, Италияның Рим қаласының танымал нысаны.

Көктегі құрбандық алтарының Әйен Мария базиликасы (Basilica Sanctae Mariae de Ara Cœli in Capitolio) – Римдегі титулярлық базилика, Кампидолио төбесінің ең биік жерінде орналасқан. Ол Рим қалалық кеңесінің ресми шіркеуі болып саналады және кеңес ежелгі «Сенат және Рим халқы» аталымын қолданады. Titulus Sanctae Mariae de Aracoeli титулының қазіргі кардиналы – Сальваторе Де Джорджи. Бұл қасиетті орын император Константиннің анасы Еленаға тиесілі реликвиялармен, Киелі қабірден әкелінген түрлі кішігірім реликвиялармен, сондай-ақ бас алтарьдағы Nostra Signora di Mano di Oro di Aracoeli (1636) мен Santo Bambino of Aracoeli (1897) суреттерімен танымал, бұл суреттер Папаның тәжімен безендірілген.

Тарих

Бастапқыда шіркеу Санкта Мария Капитолио деп аталды, себебі ол ежелгі Римнің Капитолий төбесінде (итальян тілінде Кампидолио) орналасқан еді; 14 ғасырда оның атауы өзгертілді. 12 ғасырдың ортасында Рим туралы «Mirabilia Urbis Romae» кітабына енгізілген ортағасырлық аңыз бойынша, шіркеу Августтың «Ara primogeniti Dei» құрбандығының орнында салынған, сол жерде Тибуртин Сибилласы Августқа Мәсіхтің келуін болжаған. «Осы себепті Август және Тибуртин Сибилласының суреттері бас құрбандық алтарының үстіндегі арканың екі жағына да салынған». Шіркеудің аты аңызға байланысты, онда Сибилла Августқа Құдайдың ұлының келуін былай болжаған: «Haec est ara Filii Dei» (Бұл Құдайдың ұлының құрбандығы): сондықтан Ара Коэли деген ат пайда болды. «Ақша тарихында» антрополог Джек Уэзерфорд шіркеудің бұрынғы түрі, Юнона Монетінің ғибадатханасы туралы егжей-тегейлі мәлімет береді, ол Arx төбесінде орналасқан және ақшаның атына ие болған. Рим тарихшыларының мәліметінше, б.з.д. төртінші ғасырда Юнонаның ғибадатханасының маңында қасиетті қаздардың ызылдауы халықты галдардың жасырын шабуылынан сақтандырды, олар қамалдың қабырғаларын жасырын түрде бағындыруға тырысқан. Осы оқиғадан кейін құдай әйел «Juno Moneta» деген атауға ие болды, латынша «monere» (ескерту) сөзінен шыққан. Мемлекеттің қамқоршысы ретінде Юнона Монета мемлекеттің әртүрлі іс-шараларын, соның ішінде ақша шығарудың негізгі қызметін басқарды. «Монета» сөзінен қазіргі ағылшын тіліндегі «mint» және «money» сөздері пайда болды, және соңында латын сөзінен, яғни «ескерту» сөзінен туды. Бүгінде Юнона Монетінің ғибадатханасының орны, Рим ақша ағынының бастауы, ежелгі . Аракоэлидегі Санта-Мария кірпіш шіркеуіне айналды. Ғасырлар бойы шіркеудің сәулетшілері ескі ғибадатхананың қираған жерлерін жаңа ғимаратқа енгізді. Сондай-ақ, шіркеу агурлардың орнын басты деп есептеледі. Шіркеудің іргесі 574 жылы аталған Византиялық аббаттың орнында салынды. Бірінші шіркеудің айналасында көптеген ғимараттар салынды; жоғарғы бөлігінде олар монастырға айналды, ал төбенің беткейлерінде шағын аудан мен базар пайда болды. Бұл ғимараттардың қалдықтары, мысалы, Сан-Биажио-де-Меркато кішкентай шіркеуі және оның астындағы «Insula Romana» 1930 жылдары табылды. Бастапқыда шіркеу грек ритуалын ұстанды, бұл Византиялық экзархтың билігінің белгісі болды. 9 ғасырда папалық билікке өткен шіркеу алдымен бенедиктиндерге, содан кейін 1249-1250 жылдары папалық бұйрық бойынша францискандарға берілді; францискандар кезінде ол романдық-готикалық стилін алды. Кеме мен аралықтарды бөліп тұратын аркалар Рим қираған жерлерінен алынған, бір-біріне ұқсамайтын бағаналарға тіреледі. Орта ғасырларда бұл шіркеу қаланың діни және азаматтық өмірінің орталығы болды. 1341 жылы осы жерде Петрарка ақын лауреаты болып жарияланды. 14 ғасырдың республикалық тәжірибесі кезінде, өзін-өзі жариялаған Трибун және Рим Республикасын қайта жаңғыртушы Кола ди Риенцо шіркеудің алдындағы 124 баспалдақтың монументалды баспалдағын ашты, ол 1348 жылы Симон Андреоззи тарапынан қара өлімге орай жобаланған. Сотталған қылмыскерлер баспалдақ табанында өлімге кесілді; Кола ди Риенцо оны еске алу үшін орнатылған мүсінінің жанында қаза тапты. 1571 жылы Аракоэлидегі Санта-Мария түрік флоты үстінен Лепанто шайқасында жеңіске жеткен Маркантонио Колоннаның құрметіне тойлар өтті. Бұл оқиғаға орай, бөлмелі төбе алтынмен қапталып, боялды (1575 жылы аяқталды), Жеңіс үшін Ұлы Марияға алғыс айту үшін. 1797 жылы француздық оккупация және Рим Республикасы кезінде базилика құрметтен алынып, тұраққа айналдырылды. 1880 жылдары жақын маңдағы Витторианоның құрылысы кезінде ол қирауға жақын болды. Бұл дана қазір сакристияның жанында орналасқан жеке шіркеуде сақталады. Рождество қарсаңындағы түн ортасындағы ғибадат кезінде мүсін бас алтарының алдындағы таққа шығарылып, Глория кезінде ашылады. Эпифанияға дейін әсем әшекейленген мүсін базиликаның сол жақ бөліміндегі Туған күн шөпшегінде орналасады. Константин Ұлының анасы Еленаның қабірлері, сондай-ақ Сиеналық Бернардино Исаның қасиетті есіміне табынуды насихаттау үшін қолданған Исаның монограммасы бар тақташа да базиликада сақталған.

Қызықты жайттар

Сондай-ақ, шіркеуде Микеланджелоның шәкірті, оның атына бірнеше өлең арнаған Чекино Браччидің мәрмәр қабірі орналасқан. Қабірдің дизайнын (көшірмесі емес, өрнегін) Микеланджело жасаған. Assassin's Creed: Brotherhood ойынының соңғы миссиясының бір бөлігі осы базиликада өтеді, мұнда Ассасиндер бұл ғибадатхананың ежелгі Ису ғибадатханасының үстіне салынғанын біледі. Осы шіркеуде футболшы Франческо Тотти мен Илари Бласи 2005 жылы үйленді, одан кейін мыңдаған жанкүйерлер жиналды. Эдвард Гиббон осы шіркеуде "Рим империясының құлдырауы және зымырауы" атты еңбегін жазу идеясына келді. "1764 жылдың 15 қазанында Римде, - деп жазды ол өзінің "Автобиографиясында", - мен Капитолий қираған жерінде отырып, ойға батқанда, жалаң аяқ монахтар Юпитер ғибадатханасында кешкі құлшылықты оқып жатқанда [Гиббон қателесті; бұл шіркеу іс жүзінде Юнона Монетаның бұрынғы ғибадатханасы болған], алғаш рет қаланың құлдырауы мен зымырауы туралы жазу туралы ой келді."