Кіріспе
Үнді тіл біліміндегі Яска – ежелгі Үндістан грамматигі және тіл білгіші (б.з.д. 7–5 ғасырлар). Паниниден (б.з.д. 7–4 ғасырлар) бұрын өмір сүрген ол, санскрит грамматикалық дәстүріндегі "этимология" (сөздерді түсіндіру) саласы – "Нирукта" мен Үндістандағы ең көне прото-тезаурус – "Ниганту" еңбектерінің авторы ретінде дәстүрлі түрде танылады. Яска Шығыс және Батыста этимология саласының алғашқы негізін қалаушысы деп кеңінен мойындалады.
Yāska was an ancient Indian grammarian and linguist (7th–5th century BCE). Preceding Pāṇini (7th–4th century BCE), he is traditionally identified as the author of Nirukta, the discipline of "etymology" (explanation of words) within Sanskrit grammatical tradition and the Nighantu, the oldest proto thesaurus in India. Yaska is widely regarded as the precursive founder of the discipline of what would become etymology in both the East and the West.
Кездесу
Панини өзінен бұрын кем дегенде он грамматик пен тіл білімі маманын айтады. Сумитра Мангеш Катренің сөзіне сүйенсек, ол атаған он Ведалық ғалымның есімдері – Аписали, Кашьяпа, Гаргья, Галава, Чакраварман, Бхарадваджа, Сакатаяна, Сакалья, Сенака және Спотаяна. Ясканың дәл қандай ғасырда өмір сүргенін анықтау қиын, әр түрлі ғалымдардың пікірлері б.з.д. 7-5 ғасырлар аралығында болып келеді. Панини Ясканы бұрынғы тіл білімі мамандарының бірі ретінде еске алады, демек Яска Паниниден бұрын болған.
Үлес қосу
Яска – санскрит тіліндегі сөздердің этимологиясы, лексикалық категориясы және семантикасы туралы техникалық трактат, "Нирукта" авторы. Ол өзінің мәтінінде есімдері аталған ежелгі грамматик және Веданы түсіндіруші Сакатаянадан кейін келген деп саналады. "Нирукта" белгілі бір сөздердің мағынасын қалай түсіндіруге тырысады, әсіресе Веда мәтіндерін түсіндіру контекстінде. Онда түбірлер мен жұрнақтардан сөздер құрастыру ережелерінің жүйесі, сондай-ақ ерекше сөздердің тізімі бар, және ол кейінгі лексикалар мен сөздіктердің негізін құрады. Ол үш бөлімнен тұрады: (i) Наигантука – синонимдер жинағы; (ii) Наигама – Ведаға ғана тән сөздер жинағы; (iii) Дайвата – құдайлар мен құрбандықтарға қатысты сөздер. "Нирукта", яғни этимология – ежелгі Үндістандағы Ведалық білім беру бағдарламасындағы алты веданганың (міндетті пәндердің) бірі болған.
Сөздер мағынаны жеткізетін құрал ретінде: атомизм мен холизм арасындағы пікірталас
Қазіргі семантикалық теориядағыдай, Яска сөздерді мағынаның негізгі жеткізушісі ретінде қарастырады. Бұл көзқарас – сөздердің мағынаны анықтаудағы бастапқы немесе басым онтологиялық мәртебесі, көп ғасырлар бойы үнді дәстүрінде қызу пікіртал тудырды. Пікірталастың екі жағын Найрукташылар (Ясканың Нируктасына негізделген, атомдық көзқарасты ұстанушылар) және Вайякарандар (Паннинінің ілімін ұстанған грамматиктер, холистік көзқарасты ұстанушылар) деп атауға болады. Бұл пікірталас он екі ғасыр бойы Ньяя, Мимамса және буддалық мектептерінің әртүрлі философтарын қамтитын түрлі формаларда жалғасты. Яскадан бұрынғы пратишахья мәтіндерінде, және мүмкін Сакатаянада да, даудың мәні "самхита пада пракṛтих" сутрасы түрінде сырлы түрде баяндалған. Атомдық көзқарас бойынша, сөздер сөйлем құралатын бастапқы элементтер (пракрити) болып табылады, ал холистік көзқарас сөйлемді бастапқыда берілген, толық бірлік ретінде қарастырады, ал сөздер тек талдау мен абстракция арқылы анықталады. Бұл пікірталас тілдік фрагменттерді атомдық және холистік тұрғысынан түсіндіруге қатысты. Бүгінде дәстүрлі семантика мен когнитивтік лингвистика арасында сөздердің өздері үлкен тізбелер құрайтын семантикалық интерпретацияға ие ме, деген ұқсас пікірталас жалғасуда. Когнитивтік лингвистиканың семантикаға қатысты көзқарасы бойынша, сөздің кез келген анықтамасы оның мағынасын шектейді, себебі сөздің нақты мағынасы тек көптеген контексттік белгілерді ескере отырып ғана түсіндіріледі.
Этимологиялық тұрғыдан, есімдер етістіктерден пайда болады
Яска сондай-ақ Сакатаянаның жоғалған мәтінінде алғаш рет ұсынылған көзқарасты қорғайды, этимологиялық тұрғыдан, көптеген есімдердің бастауы етістіктерде екенін айтады. Мысалы, ағылшын тіліндегі "origin" (шығу тегі) сөзі латын тіліндегі "originalis" сөзінен туындаған, ал ол түпкілікті "oriri" етістігіне – "көтерілуге" негізделген. Бұл көзқарас агенттік санаттарды анықтауда мінез-құлықтың онтологиялық тұрғыдан, мысалы, сыртқы бейнеге қарағанда алдымен келетінімен байланысты. Бұл мәселе бірнеше ғасыр бойы қызу пікірталас тудырды (толық мәліметтер үшін Сакатаянаға қараңыз).