Стокгольм қалалық трамвай желісі - Tvärbanan

Кіріспе

Стокгольмдегі трамвай желісі, Швеция. Tvärbanan – Стокгольмдегі жеңіл рельстік көлік желісі. Оның атауы сөзбе-сөз "Көлденең желі" деп аударылады, себебі ол Стокгольмнің радиалды метро және қала маңындағы темір жол желілеріне перпендикуляр бағытта қозғалады. Ол Стокгольм метросының (Tunnelbana) оңтүстік, батыс және солтүстік тармақтарымен, сондай-ақ Стокгольм қала маңындағы темір жолының (Pendeltåg) үш тармағымен байланыс арқылы бірнеше көлік желілерін біріктіреді. Оңтүстік, батыс және солтүстік Стокгольмнің үлкен аудандары арасында қала орталығына кірмей саяхаттау мүмкіндігі, транзиттік жолаушылар ағынын айтарлықтай азайтады, сонымен қатар, жүк көлігінің қарбалас сағаттарда Ескі қаладан өту қажеттілігі де төмендейді. Лильехольмен маңында трассаның бір бөлігі жүк пойыздарымен ортақ пайдаланылады, бұл Швецияда жүк тасымалы мен трамвайлардың бірнеше рельспен қатар жүретін жалғыз жері. Трамвай жолының көп бөлігі жолдардан бөлінген, бірақ Грендаль, Сундбюберг және Сольнада трамвай жолдары қалыпты көлік ағынымен бірге жолдарда өтеді. Хаммарби шёстадта трамвайлар жолдың ортасындағы арнайы бөлігімен жүреді, аралас қозғалыс болмайды, бірақ бірнеше деңгейлі өткелдер бар. Tvärbanan қозғалысы 2000 жылы Гуллмарсплан мен Лильехольмен арасында, кейін 2002 жылы Гуллмарсплан мен Сикла Удде арасында, ал 2013 жылы Альвик пен Сольна орталығы арасында басталды. Кейіннен ол Сольна станциясына (2014), Сиклаға (2017) және соңғы кезде Бромма әуежайына (2021) дейін ұзартылды, соңғысы жаңа Киста тармағының бірінші бөлігі болып табылады. 2019 жылы Tvärbanan желісімен күніне шамамен 108 000 жолаушы сапар жасады. Tvärbanan пайдаланатын көпірлерге Альвиксброн, Грендальсброн, Фредриксдальсброн және Ульвсундаброн жатады.

Тарих

1980-шы жылдардың соңында Стокгольм аймағында трамвай көлігіне қызығушылық артып, мемлекеттік және жеке секторлардан әртүрлі ұсыныстар түсті. "Tvärspårvägsgruppen" (Кросс-трамвай тобы) деп аталған бір ерекше топ, құрамында Asea, Skanska, VBB және көлік кеңес беру фирмасы Transek, PKbanken және Skandinaviska Enskilda Banken болды. Олар Стокгольмнің солтүстік және оңтүстік қалалық аймақтарындағы трамвай желілерінің тұжырымдамалық зерттеулерін ұсынды. Ұсынылған солтүстік кросс-трамвай жолы Веллингбиден Мёрбиге дейін Хесселби, Баркарби, Акалла және Хэгвик арқылы өтетін болса, оңтүстік кросс-трамвай жолы Скарпнек пен Скарпнекті Худдинге және Фарста арқылы байланыстыратын болды. Сонымен қатар, жартылай орталық белдеуде "Hästskolinjen" (Аттың ізі) жолы ұсынылды, ол Хаммарби Сёстадты Ропстенмен байланыстырып, Лильехольмен, Альвик және Каролинска ауруханасы арқылы өтеді. Стокгольм округі кеңесі трамвайды зерттеуді жүргізіп, "Аттың ізі" жолын ең экономикалық тиімді бағыт ретінде басымдыққа қойды. Алайда, жоспарлау кезеңінде Стокгольм округінің теміржол және жол инфрақұрылымына инвестициялар жасау жөніндегі "Деннис пакеті" келісімдері аймақтық инфрақұрылымды жоспарлаумен бірге жүргізілді. 1992 жылдың қыркүйегінде қол жеткізілген келісімге қазір "Snabbspårvägen" (Жедел трамвай) деп аталатын "Аттың ізі" жолы кірді. Нәтижесінде, ол 1991 жылғы аймақтық жоспарға енгізілді және Стокгольмнің жалпы жоспарында желіге арналған жерлер сақталды. Tvärbanan (Кросс-трамвай) құрылысы 1996 жылы басталды, ал Gullmarsplan мен Liljeholmen арасындағы бөлік 2000 жылдың қаңтарында қозғалысқа ашылды, содан кейін сол жылдың соңында Alvik-ке дейін кеңейтілді. Бұл кеңейту шамамен 40 жыл ішінде Стокгольмдегі Мяларен көлі немесе Балтық теңізі арқылы Солтүстік-Оңтүстікке бірінші жаңа байланыс құрды. 2002 жылдың тамызында Gullmarsplan-нан Хаммарби Сёстадтағы Сикла Уддеге дейінгі тағы бір кеңейту ашылды, бұл 2006 жылдың қаңтарында Арстаберг станциясы ашылғаннан кейін оңтүстіктен келетін қала маңы пойыздарымен тиімді алмасуға мүмкіндік берді. Алғашқы қаржыландыру Alvik-Gullmarsplan бөлімін қамтыды, бірақ кейінгі бөлімдерді қаржыландыру 1996 жылға дейін шешілетіні күтілді. Алайда, қаржыландыру шешімі іске аспады және келісім 1997 жылдың ақпанында бұзылды. Осы қиындыққа қарамастан, құрылыс жұмыстары жалғасты, және 2009 жылы Tvärbanan-ның Солна тармағының кеңейтілуі басталды. Бұл жаңа бөлік 2013 жылы ашылды, ал Солна станциясына дейінгі соңғы бөлігі 2014 жылдың тамызында аяқталды. Сынаушылар Alvik-Solna учаскесінің жоғары құны мен техникалық стандарттарын атап өтті, олар бастапқы бағалаудан асып кетті. Дегенмен, Tvärbanan-ның Хаммарби Сёстад және Арстадал сияқты аймақтардағы жұмысқа баруға оң әсері жиіліктің артуына әкелді, ол шың сағаттарында 10 минуттан 7,5 минутқа дейін қысқартылды. 2013 жылдан 2017 жылға дейін Tvärbanan екі жеке желі ретінде жұмыс істеді, екеуі де 22-ші желі ретінде белгіленді, және Альвик станциясында ауысу мүмкіндігі болды. Алайда, 2017 жылы Сикла Удде мен Альвик арасындағы бастапқы сигналдау жүйесі ауыстырылды, және бүкіл желі 2017 жылдың тамызында Альвик станциясындағы тікелей қозғалыс үшін қайта ашылды. Бірінші бөлім – Киста тармағы, Норра Ульвсунданы Бромма әуежайымен байланыстырады, 2021 жылдың мамырында 31-ші желі ретінде пайдалануға берілді, ал Киста мен Хеленлундқа дейінгі кеңейту жұмыстары қазіргі уақытта жүргізілуде.

During the latter part of the 1980s, interest in tramway transportation grew in the Stockholm area, with various proposals emerging from both public and private sectors. One notable group, dubbed the "Tvärspårvägsgruppen" (Cross tramway Group), comprising Asea, Skanska, VBB, and the transport consultancy firm Transek, along with PKbanken and Skandinaviska Enskilda Banken, presented conceptual studies for tramway networks in Stockholm's northern and southern suburban regions. The proposed northern cross tramway would run from Vällingby to Mörby via Hässelby, Barkarby, Akalla, and Häggvik, while the southern cross tramway would connect Skärholmen and Skarpnäck via Huddinge and Farsta. Additionally, the "Hästskolinjen" (Horseshoe Line) was suggested in the Semi central Belt, linking Hammarby Sjöstad to Ropsten, passing through Liljeholmen, Alvik, and Karolinska Hospital. Stockholm County Council conducted a tramway investigation, prioritising the "Horseshoe Line" as the most economically viable route. However, during the planning phase, negotiations for the "Dennis package" an agreement for investments in rail and road infrastructure in Stockholm County, occurred simultaneously with regional infrastructure planning. The agreement reached in September 1992 only included the Horseshoe Line, now referred to as the "Snabbspårvägen" (Express Tramway). Consequently, it was incorporated into the regional plan of 1991, with land reserved in the Stockholm comprehensive plan for the line. Construction of the Tvärbanan (Cross Tramway) began in 1996, with the segment between Gullmarsplan and Liljeholmen opening for traffic in January 2000, followed by an extension to Alvik later that year. This extension marked the first new North South connection across lake Mälaren or the Baltic Sea in Stockholm in approximately 40 years. Another extension from Gullmarsplan to Sickla Udde in Hammarby Sjöstad opened in August 2002, facilitating efficient interchange with suburban trains from the south upon the opening of the Årstaberg station in January 2006. The initial funding covered the Alvik Gullmarsplan section, but financing for subsequent segments was anticipated to be resolved by 1996. However, no funding solution materialised, and the agreement dissolved in February 1997. Despite this setback, construction progressed, and in 2009, the expansion of Tvärbanan's Solna Branch commenced. This new section from Alvik to Solna Centrum opened in 2013, with the final stretch to Solna Station completed in August 2014. Critics highlighted the high costs and technical standards of the Alvik Solna section, which exceeded initial estimates. Nevertheless, the Tvärbanan's positive impact on commuting, especially in areas like Hammarby Sjöstad and Årstadal, led to increased frequency being required, improving from a 10 minute to a 7.5 minute service during peak hours. From 2013 to 2017, the Tvärbanan operated as two separate lines, both designated as Line 22, with interchange available at Alvik. However the original signalling system was replaced between Sickla Udde and Alvik in 2017, with entire line reopening in August 2017 for through traffic at Alvik. The first section Kista branch, connecting Norra Ulvsunda to Bromma Airport, commenced operations in May 2021 as Line 31, with a further extension to Kista and Helenelund currently under construction.

Желілер

Тварбананның екі желісі бар (30 және 31). L30 желісі 26 аялдамадан тұрады және Стокгольм қаласының оңтүстігіндегі Сикладан басталып, Гуллмарсплан, Арста ауданы [sv], Лильехольмен, Грендал, Стора Эссинген, қала орталығынан батысқа қарай Альвик және Сандбиберг арқылы Солнаға дейін өтеді. Солна орталығына дейінгі бөлігі 2013 жылдың 28 қазанында, ал Солна станциясына дейінгі соңғы бөлігі 2014 жылдың 18 тамызында ашылды. "Друзья Аренасына" сол жерден 15 минуттық жаяу қашықтықта жетуге болады. 2017 жылдың 2 қазанында Sickla udde-ден Sickla-ға дейін бір аялдамалық кеңейту ашылды, бұл Saltsjöbanan желісімен ауысуға мүмкіндік береді. L31 желісінде бар болғаны 6 аялдама бар, ол Alviks strand станциясынан басталып, Альвик арқылы өтеді, онда Жасыл желіге және Nockebybanan желісіне ауысуға болады, содан кейін Бромма әуежайына (Bromma Flygplats) дейін жалғасады. Желі 2021 жылдың 16 мамырында ашылды және жақын арада одан әрі кеңейтіледі деп жоспарлануда, қазіргі уақытта құрылыс жүріп жатыр. Бұл желі 30-шы желімен бірдей табанда жүреді, бірақ Бромма әуежайына соқпалы бөлігі басқа. Жақын жердегі Бромма Блокс сауда орталығы да жаңа аялдамамен қамтамасыз етілген.

Желінің ұзындығы | Аялдамалар саны
------- | --------
30 Солна станциясы [sv] – Сикла | 18.2 км (11.3 миль) | 26
31 Бромма әуежайы – Альвикс жағасы | 4.1 км (2.5 миль) | 6

Сигнал беру жүйесі

Сигналдау жүйесі рельс желісіндегі вагондардың қозғалысын бақылап, қауіпсіз жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Tvärbanan бұрын үйлесімсіз және нашар жұмыс істейтін рельс сигналдау жүйелерінің ұзақ жылдар бойы шешілмей келген мәселесіне тап болды. Tvärbanan желісінде әртүрлі өндірушілерден бірнеше сигналдау жүйелері болды, себебі теміржол салынып жатқан кезде сигналдау жүйелері әр құрылыс кезеңі бойынша жеке-жеке тендерге қойылған. Мұның нақты мысалы – екі жүйе арасындағы шекаралық нүкте болған Альвик станциясы. Желі Альвик станциясынан тікелей өте берсе де, жүйелердің үйлесімсіздігіне байланысты бір және де сол пойыз стансадан өте алмайтын. Пассажирлер сол жерде пойыз ауыстыруға мәжбүр болды. Альвик станциясының оңтүстік бөлігі 2017 жылдың жазында сигналдау жүйесін жаңарту мақсатында жабылды.

Ұзарту

2018 жылдың ақпан айында Киста мен Хеленелундқа дейінгі тармақ желісінің құрылысы басталды. Жаңа тармақтың бірінші бөлігі 2020 жылдың желтоқсанында Бромма әуежайына ашылуы жоспарланған, алайда ол кейінге шегерілді, себебі трамвайлар әуежайдан өтуі үшін Swedavia-дан келісім алу қажет болды. Суық ауа райында трамвайлардың жоғары кернеу желісінен ұшқындар пайда болады, бұл Бромма әуежайының диспеткерлік мұнарасындағы радиосигналдарды бұзуы мүмкін. Қозғалысқа рұқсат алу үшін нөлден төмен температурада сынақтар жүргізу қажет болды. Жаңа тармақтың бірінші бөлігі 2021 жылдың 17 мамырында ашылды, Алвикс-странд пен Бромма әуежайы арасында 31-бағыт бойынша трамвайлар қатынай бастады.