Кіріспе
Ауырсыну бұзылысы – науқастың бір немесе бірнеше аймағындағы созылмалы ауырсыну, оның психологиялық стрестен туындауы мүмкін деп саналады. Ауырсыну көбінесе соншалықты күшті болады, науқастың қалыпты өмір сүруіне кедеріл келтіреді. Оның ұзақтығы бірнеше күннен бастап көп жылға дейін созылуы мүмкін. Бұл бұзылыс кез келген жаста басталуы мүмкін, қыздарда ұлдарға қарағанда жиірек кездеседі. Көбінесе ол жазатайым оқиғадан кейін, ауырсынуға себеп болған ауру кезінде немесе есірткіге тәуелділіктен кейін, есірткіден бас тартудан соң пайда болады, содан кейін бұл ауырсыну дербес сипатқа ие болады.
Белгілері мен симптомдары
Ауырсынудың жиі кездесетін қосымша әсерлері немесе бірге болатын аурулары: депрессия; алаңдаушылық; бейқызметтік; мүгедектік; ұйқының бұзылуы; шаршау; әлеуметтік қарым-қатынастардың бұзылуы. Созылмалы ауырсынудың неврологиялық немесе физиологиялық негізі қазірге дейін белгісіз; олар, мысалы, аурудың немесе ауырсыған аймақтардың зақымдануының клиникалық айғақтарымен түсіндірілмейді. Көп жағдайда ауырсыну деңгейі жағдайларға байланысты өзгеруі мүмкін, және көбінесе қызмет ету және көңіл-күй арқылы белгілі бір деңгейде басылады. Мысалы, ауырсыну белгілері назар аударғанда күшейеді, ал адам ұнаған іс-әрекеттермен айналысқанда азайады. Шамадан тыс уайымдау туралы да осыны айтуға болады. Шағын физикалық симптом нашарлауы немесе зияндырақ және қауіпті болуы мүмкін, егер зардап шеккен адам денесі мен симптомдарын үнемі бағалап отырса, бұл физикалық симптоммен күрескенде стресске және бейімделуге келмейтін мінез-құлыққа әкелуі мүмкін. психологиялық, немесе соматизациямен байланысты. Бұл жиі кездесетін жағдай. Диагноз дәрігерлердің симптомдарды түсіндіру қабілетіне және психологиялық факторларға байланысты. Бұл мұндай ауруларды жіктеуден туындаған ұятты болдырмау мақсатында ұсынылады.
Емдеу
Ауырсыну сезімі білінетін аймақтардың саны артық болғанда, жағдай нашарлай түседі. Емдеуге психотерапия (когнитивті-мінездік терапия немесе оперантты шарттау), дәрі-дәрмектер (көбінесе антидепрессанттар, сондай-ақ ауырсыққа қарсы препараттар) және ұйқы терапиясы кіруі мүмкін. Леонард М. Миллер атындағы медицина мектебінде жүргізілген зерттеуге сәйкес, антидепрессанттар ауырсыну синдромы бар науқастарға анальгетикалық әсер етеді. Рандомизацияланған, плацебомен салыстырылатын антидепрессанттарды емдеу зерттеуінде, зерттеушілер «антидепрессанттар психогендік немесе соматоформдық ауырсыну синдромы бар науқастардағы ауырсыну қарқындылығын плацебодан әлдеқайда көп мөлшерде төмендетті» деген қорытынды жасады. Рецепт бойынша және рецептсіз алынатын ауырсыққа қарсы препараттар көмектеспейді, тіпті науқасқа қосымша әсерлер туындаса немесе оған тәуелділік пайда болса, керісінше зиян келтіруі мүмкін. Оның орнына антидепрессанттар мен сөйлесу терапиясы ұсынылады. Когнитивті-мінездік терапия науқастарға ауырсынуды қоздыратын факторларды, онымен қалай күресуге болатынын және ауырсынуды басқарып, өмірде қалыпқа оралуға қалай үйренуге болатынын үйретеді. Антидепрессанттар ауырсыну мен алаңдауға қарсы күреседі. Өкінішке орай, көптеген адамдар ауырсынудың «толығымен олардың ойларынан туындаған» деп ойламайды, сондықтан мұндай емдерден бас тартады. Психолог науқасты емдеуге кіріспес бұрын, оның жағдайы мен өзі туралы мүмкіндігінше көп ақпарат жинауы керек. Физикалық симптомдардың және психосоциалдық тарихтың болуы ықтимал байланыстар мен себептерді анықтауға көмектеседі. Психосоциалдық тарихқа отбасы мүшелеріндегі аурулар туралы уайымдар, созылмалы аурулары бар ата-аналар, стресс және өмірдегі жағымсыз оқиғалар, отбасылық қарым-қатынастағы проблемалар және мектептегі қиындықтар (академиялық және әлеуметтік) туралы мәліметтер кіреді. Бұл көрсеткіштер стрес тудыратын оқиғалар мен ауырсынудың басталуы немесе күшеюі арасындағы байланысты анықтауға көмектеседі, сондай-ақ бірін жою екіншісін жоюға әкелуі мүмкін. Олар науқастың ауруға байланысты қандай пайда көретінін және оның шағымдары медициналық құжаттармен қалай сәйкес келетінін де көрсетуі мүмкін. Дәрігерлер науқасты медициналық тексерулерден өткізгеннен кейін, отбасыдағы психосоциалдық проблемалар туралы білгеннен кейін, ауырсынудың стресспен байланысын талқылап, емделушіге медициналық және психологиялық көмектің қатар жүретінін түсіндіргеннен кейін психологқа жолдауы мүмкін. Психологтар ауырсынуды өлшеудің жолын табуға тырысуы керек, мысалы, науқастан оны сандық шкала бойынша бағалауын сұрау. Соматоформдық бұзылулардың болу мүмкіндігін анықтау үшін ауырсыну сауалнамалары, скринингтік тесттер, сұхбаттар және тізімдер жүргізілуі мүмкін. Сондай-ақ проективтік тесттер де қолданылуы мүмкін.
Эпидемиология
Этностар ыңғайсыздықтарын қалай білдіретіні және ауырсынуды көрсету мен оны қабылдау деңгейі жағынан айырмашылықтарды көрсетеді. Бұл ең айқын жасөспірім шақта байқалады, әйелдер ерлерге қарағанда осы ауруға көбірек шалдығады және көбірек көмек сұрайды. Адамдар ұлғайған сайын түсіндіріле алмайтын ауырсынулар көбейеді. Әдетте, кішкентай балалар тек бір белгіден, көбінесе іш ауруынан немесе бас ауруынан шағымданады. Олардың жасы ұлғайған сайын ауырсыну орны көбейеді, сондай-ақ ауырсыну сезілетін жерлердің саны артып, жиілігі ұлғаяды.