Кіріспе

Усурбил (lang es) – Испанияның солтүстігіндегі Баск елінің автономды облысындағы Гипускоа провинциясында орналасқан қала және аймақ. Бұл аймақ сидр үйлерімен (сагардотегиак) және өзенге жақын орналасқан балық аулау орындарымен әйгілі.

Көршілес аудандар

Солтүстік жағынан Усурбил Доностианың Игельдо және Аньорга аудандарымен, шығыс жағынан Ласарте-Ориямен, ал оңтүстік-шығыс жағынан Зубиетамен шектеседі. Оңтүстік жағынан Зизуркильмен, батыс жағынан Айямен және Ориомен шектеседі. Аймақтың астанасы Доностиа шамамен 11 км, Ласарте-Ория 2 км және Орио 10 км қашықтықта орналасқан.

Тарих

Адамның бұл аймақта болуының ең көне іздері, көптеген неолиттік обалар мен менгирлер орналасқан Андаца тауында табылды. Қазіргі Усурбилдің бұрынғы Ернани әкімшілік аймағының бір бөлігі болғандығы жөніндегі пікір кеңінен таралған. Ең көне қоныс аумағы, қазіргі Урдайағаға сәйкес келетін Урумея өзенінің сол жағалауында орналасқан болып көрінеді. 13 ғасырға жататын құжатта Сан-Эстебан монастыры туралы айтылады, ол қазір жоғалып кеткен, бірақ қазіргі Сан-Эстебан шіркеуінің негізін құрайды. Монастырьдың жанында 14 ғасырда Урдайага мұнаралы үйі салынды, ол аймаққа оның атын берді. 12 ғасырда Усурбилдегі маңызды жер учаскесі Наваррадағы Ореага монастырына сыйға берілді. Олар 1836 жылы Мендизабал тәркілегенге дейін монастырьдың меншігінде болды. Тәркілеуден кейін Ирисаси және Андаца таулары орманды аймаққа айналдырылып, бүгінгі күнге дейін Гипускоядағы ең жақсы сақталған ормандық аудандардың бірі болып табылады. 1180 жылы Наварра королі Санчо VI Усурбилді және Зубитаның көп бөлігін Доностия қалаларының құрамына қосты. Сол кезде халық қазіргі Урдайага мен Агинаганың ядросын құрайтын шағын, шашыраңқы елді мекендерде тұрды, ал еншілес шіркеу қазіргі орналасқан жерінде салынды. Ең күшті әулет – Аткегалар, олар Ория өзенінің стратегиялық ардағындағы мұнаралы үйге ие болды. Бұл жағдай 1371 жылға дейін сақталды, онда Кастилия королі Генрих II Сан-Сальвадор тұрғындарына Доностиядан тәуелсіз Бельмонте-де-Усурбил деп аталатын жаңа елді мекен құру құқығын берді. Жаңа қоныс Ория өзенінен және шіркеуден біршама қашықтықтағы төбеде салынды, бұл Аткега әулетінің ықпалынан аулақ болу үшін жасалды, ал шіркеу жаңа қоныс пен Аткега мұнаралы үйінің арасында қалды. Шекаралар өзгеріп отырады, Ория бастапқыда 1379 жылға дейін Усурбилдің бір бөлігі болды, содан кейін ол тәуелсіз қалаға айналды. Ория өзенінің батыс жағалауындағы аудандар да бастапқыда қаланың құрамына кірмеген. 14 ғасырдың соңында Зубиета билігіне Доностияда қалу немесе Усурбилге қосылу арасында таңдау ұсынылды. 14 үй шаруашылығы Доностияда қалды, ал қалған 7-і Усурбилге қосылды. Бельмонте-де-Усурбилдің ескі жоспары қарапайым болды, негізінен екі параллель көшеден тұрды. Бұл қазіргі Калезар ауданымен сәйкес келеді. 1486 жылы өрт шығып, Бельмонте-де-Усурбилді толығымен жойды. Аткега әулетінің күші әлсірегендіктен, Бельмонте де маңыздылығын жоғалтты және 16 ғасырда Агинага, Урдайага, Зубиета және Элизальде басқа қалалары Бельмонте иеленген артықшылықтарға, мысалы, қала қабырғаларынан тыс жерде мал сою орындарын құруға тыйым салуға қарсылық білдіре бастады. Әсіресе Агинага көптеген сот ісін бастады. Ескі орталық құлдыраған сайын, бір күні қаланың орталығы болатын жаңа аудандар пайда болды. Баск тілінде «шіркеудің қасындағы» дегенді білдіретін Элизальде ауданы шіркеу қабырғаларына тігізілген шағын үйлер ретінде басталды. Агинага мен Бельмонте арасындағы үнемі сот дауларының нәтижесінде, қалалық кеңес 1672 жылы Элизальдеге көшірілді және 17 ғасырдың соңында Бельмонте мен Элизальде шамамен бірдей мөлшерде болды. Атаулардың өзгеруі де бұл билік ауысымын көрсетеді, Калеберри (жаңа көше) қазір Бельмонтетің жаңа атымен, Калезармен (ескі көше) қарама-қарсы. 1826 жылы Усурбил көршілес Орио және Зизуркильмен бірігіп, Адатсабеа одағын құрды, Гипускоако Батзар Нагусиак немесе Гипускоаның Ұлы кеңесіне ортақ өкілдікке қаржы жұмсау үшін.

Экономика

Усурбилдің дәстүрлі салалары – темір бұйымдар жасау, зәкір және кеме құрылысы болды, бұл үшін айналасындағы орманның молдығы пайдаланылды. Агинагадағы Мапиль кеме жасау кешенінде Испания Әскери-теңіз күштері үшін кемелер салынды. Өнеркәсіптік даму 1934 жылы Усурбилге келді, Усурбил мен Эрнан арасында «Мишлен» шина зауыты салынды, осы арқылы көптеген жергілікті тұрғындар жұмыспен қамтылды. Усурбилдің өзі қашықтықтан туындаған себептерге байланысты көп өзгермеді, бірақ одан әлдеқайда жақын орналасқан Ласарте түбегейлі түрленді және 20 000-ға жуық тұрғыны бар қалаға айналды. Өндіріс көлемі төмендесе де, зауыт 1700 қызметкерімен аймақтағы маңызды жұмыс беруші болып қала береді. Бұл сонымен қатар, бүкіл әлемде «Мишлен» мотоциклдеріне арналған шина шығаратын сирек зауыттардың бірі. Аймақта көптеген шағын және орта бизнес кәсіпорындары да орналасқан. Олардың ішінде маңыздылары – мәрмәр мен гранитті кесіп, жылтырататын «Ингемар», сондай-ақ Тикиердиде орналасқан «Викторио Лузурияга Усурбил» балқыту зауыты. Олардың әрқайсысында шамамен 300 адам жұмыс істейді.

Гастрономия

Усурбилді танымал еткен екі гастрономиялық өнім бар: шыны бақалар және сидр. Бұрын шыны бақалар Баск өзендерінің көпшілігінде кең таралған, ал Ория өзені бойымен Агинагаға дейін жоғары қарай жүзіп келген, оның тұрғындары шебер ангула балықшылары болған. Май мен бұрыш қосылған Агуинага ангуласы бүкіл Испанияда мәшһүр. Ластану салдарынан шыны бақалардың саны азайып, бағасы күрт өсті. Сагардоа (сидр) – тағы бір маңызды өнім, ол Астигаррага және Эрнаньимен бірге Гипускоадағы маңызды сидр қалаларының бірі. 1980 жылдары сидр өндірісі төмендеп, аймақтағы көпіршікті сидр немесе сидра ачампанада өндіретін үш зауыттың тек біреуі ғана сақталды. 1981 жылдан бастап Усурбил Сагардо Эгуна (сидр күні) бастамасын көтеріп, өнеркәсіпке жаңа дем берді, соның арқасында басқа қалалар да осы идеяны қолға алды. Бүгінде сидр өндірісі қайтадан өсуде, сондықтан аймақта әлі де көптеген дәстүрлі және заманауи сагардотегиак бар.

Спорт

Қаланың басты спорттық нысаны – 1990 жылы ашылған Polideportivo Oiardo. Бұл көп мақсатты орталықта 500 көрерменге арналған зал, жабық жүзу бассейні, сквош корты, спорт залы және ашық футбол алаңы бар. Көптеген жергілікті спорт клубтары осы жерде орналасқан, мысалы, Usurbil Kirol Elkartea (Усурбил спорт клубы), Usurbil Judo Club (испан тілінде) және каратэ клубтары мен Andatza KKE. Сонымен қатар, қалалық кеңестің меншігіндегі Harane футбол стадионы да бар. Usurbil Futbol Taldea футбол командасы осы стадионда өнер көрсетеді. Спорттық нысандар Ikastola Udarregi мектебінде де бар, онда көп мақсатты фронтон және бетонды жолдар орналасқан. Kontseju Zaharra фронтоны Усурбилдің орталығында, шіркеудің қасында орналасқан. Бұл жабық фронтон, баск еңбек спортына арналған қосымша жолдармен жабдықталған. Aginaga және San Esteban Urdaiaga-да жабық пелота алаңдары бар. Zubieta-да қазіргі Гипускоада сирек кездесетін joko garbi түріне арналған фронтон салынған.