Кіріспе

Мунгия (испан тілінде: Munguía) – Испанияның солтүстігіндегі Баск еліндегі Бискай провинциясында орналасқан қала және муниципалитет. Қаланың 2019 жылғы дерек бойынша 17 691 тұрғыны бар.

География

Мунгия теңіз деңгейінен 20 метр биіктікте, ашық кеңістіктерге толы және төбелі-төбелес ландшафтқа ие аймақта орналасқан; осы төбелердің арасында Гондраменди (217 м), Таллу (342 м) және Берреага (366 м) таулары бар. Жақын маңдағы маңызды таулар – Сольлубе (684 м) және Жата (592 м); олар Бутрой өзенінің аңғарын қоршап тұрады, ол Бизкари тауынан (536 м) басталып, Пленция құылысы арқылы теңізге құяды. Мұнда көптеген шағын арналар мен жер асты су көздері бар, мысалы, Атсури, Тробрика, Лауроменди, Атебарри немесе Манцоррико Эррека – бәрі де Бутрой өзенінің салалары болып табылады және қаладағы көптеген бұлақтарды сумен қамтамасыз етеді. Бұрын осы сулар 20-дан астам диірменді іске қосуға көмектескен, олардың кейбіреулері бүгінге дейін сақталған.

Тарих

Қазіргі Мунгия орналасқан жерде тарихқа дейінгі дәуірде адамдар тұрғандығын көрсететін іздер әлі де бар (Берреагада әскер лагері орналасқан бекінілген орын бар, ал көршілес қалаларда әртүрлі дәуірлерге жататын стелалар табылды). Біздің қолымыздағы алғашқы жазбаша куәлік 1051 жылға дейін барады, ол кезде Мунгияның аббаты (Mome Munchiensis abba) Бискай лордының Сан Миллан де ла Коголла монастырына жасаған сыйынын растады. Бастапқыда Мунгия, атауы баск тіліндегі Mune-Ganean сөзінен (Бутрой өзенінің жағасындағы орналасқан жерін көрсетеді) шыққан, өте сиреп орналасқан халқы бар шағын ауыл ғана болды. Сол кезде шіркеу қауымның жалғыз орталығы болды, бірақ кейіннен ауыл аббаттың болуы және феодалдық иеліктің ішкі аймақтары мен жағалаудың, әсіресе экспорттық порты ретінде дами бастаған Бермеоның арасындағы стратегиялық жол бойында орналасқандығының нәтижесінде маңызға ие бола бастады. Осы жағдайларға байланысты ақсүйектерге жататын маңызды отбасылар ауылдың төңірегіне қоныстанды және мұнаралы үйлерін салды. Бұл ақсүйектердің экономикалық күші жер иелігіне негізделген. Алайда, 13 ғасырдың соңында мал шаруашылығы мен егіншіліктің дағдарысына байланысты бұл отбасылар қиындыққа тап болды. Осы жағдайды жеңу үшін олар табыстарын арттыруға тырысты, көбінесе оңай жол – зорлық-зомбылық болды. «Дұрысқа ие болу» деген желеумен олар бір-бірімен соғысты, ал олардың шаруалары азайып, аз дүние-мүлкінен айырылды, тіпті фракциялық ұрыстарға тартылды. Мунгия аймағында екі топтың өкілдерін кездестіреміз: Ганбоар тобының бір бөлігі болған Билела әулеті және Ойназ тобын басқарған Бутрой әулеті. Екі әулеттің де мұнаралы үйлері бір-біріне жақын болғандықтан, олардың ұрыстары жиі болып тұрды. Мунгия қаласы осы жағдайдың салдарынан пайда болды. Аймақтағы тұрғындардың бір бөлігі, дворяндардың зұлпымына куә болып, сол кездегі Бискай лорды, Инфанте Хуаннан қалаға қала мәртебесін беруді сұрады, осылайша қаланы нығайтуға және шабуылдардан тиімді қорғануға мүмкіндік беруге. Осылайша, 1376 жылдың 1 тамызында Логроно заңдары бойынша Мунгия қаласы сол атаудағы антеиглесияның (Баск провинцияларына тән ауыл немесе муниципалды округ) орталығында құрылды. Екеуі де Урибе мериндасына (шекараларындағы барлық қалалар мен шаруашылықтарды қорғап, басқарған маңызды және үлкен қала) қарасты, және әрқайсысының дербес муниципалитеті болды. Сондай-ақ, олардың әрқайсысы Герника Хунтасында (Бискай халқының өкілдік органы) өкілдік құрды, антеиглесия үшін 69, ал қала үшін 15 өкіл болды. Алайда, қала мәртебесін беру аймақта көптеген ұрыс-керіске жол бермеді. Осылайша, топтар арасындағы соғыстардан туындаған әртүрлі сипаттағы оқиғалар болды. Бұл шағын шайқастардың ең маңыздыларының бірі – Бертеиз шайқасы немесе 1479 жылдың 27 сәуірінде болған Мунгия шайқасы, онда сол кездегі жау болған Ойназ және Ганбоа топтары Харо графына қарсы күресу үшін одақ құрды. Осы оқиғаларды ескермесек, Мунгиядағы өмір тыныш болған деп есептеледі. Экономикалық қызмет негізінен егіншілікке негізделген, аймақты кесіп өтетін көптеген өзендердің жағалауында бірнеше диірмендер орналасқан, сондай-ақ қалада шағын қолөнер шеберханалары жұмыс істеді. Күнделікті өмір сирек бұзылды. 1602 жылы өрт болды, ал 1778 жылдың 9 қарашасында үлкен өрт болды, нәтижесінде ауылдағы он төрт маңызды ғимарат өртенді. Осыдан кейін, жазатайым оқиғалардың алдын алу үшін, сабан, ағаш және көмір сияқты барлық жанғыш заттар қаладан тыс жерде сақталды. Бұл орын «Ацекалдета» деп аталды, бұл баск тілінде қаланың артқы жағындағы жерді білдіреді. Осылайша Мунгия қаласы мен сол аттас антеиглесия үшін уақыт тыныш өтті. Олар кейбір қызметтер мен жақсартулар үшін біріккенімен, тәуелсіз ұйымдар болып қала берді. Мысалы, мектеп екеуіне де ортақ болды, ал Гондраменди тауынан ауылға су жеткізу қажеттігі туғанда, шығындарды бөлісті. Бірте-бірте көбірек міндеттер бірлесіп орындалды, нәтижесінде екі ұйымды біріктіру туралы идея туды. Бұл 1900 жылдың 6 қазанында өткен рәсімде іске асырылды; содан кейін қала мен антеиглесия біріктіріліп, болашақта біртұтас болды. Бүгінде Арнағаның алдындағы Беко Каледе орналасқан фонтан «Biak bat eta biena» (Біреу үшін де, екеуі үшін де) ұранымен осы бірліктің символы болып табылады. 1936 жылға дейін тұрғындардың өмірі негізінен ауылдық және егіншілікпен байланысты болды, бірақ қолөнер мен сауда дами бастады. Испания азамат соғысы кезінде Мунгия фашист әскерлерінің бомбалауларынан ең көп зардап шеккен қалалардың бірі болды. Сонымен қатар, Мунгиядан шығып келе жатқан анархистердің бақылаусыз тобы қаладағы бірнеше ғимараттарды өртеді. Соғыс Мунгиядағы дамуды тоқтатты. Дегенмен, 1960 жылдардың басында аймақтағы өнеркәсіп дамуы көптеген жұмыс іздеушілерді қызықтырды, нәтижесінде көршілес қалалардан ғана емес, Испанияның басқа да аймақтарынан көші-қон болды. Бірнеше жылдан кейін қала орталығын едәуір кеңейте отырып, көптеген жаңа ғимараттар мен көшелер салынды. 1970 жылдардың соңындағы экономикалық төмендеу Мунгияда қысқа мерзімді рецессияны тудырды, бұл бүкіл қалаға әсер етті; осыған дейін Мунгия халқының саны үлкен өсімді көрсеткен. Франсиско Франконың ұзақ диктатура жылдарында қарсылық қозғалысы азаматтық бірлестіктерге негізделген. Әртүрлі топтар Шіркеу сияқты институттардан көмек іздеді, ол мәдени, спорттық және білім беру қызметтерін қолдау үшін «қолдаушы» рөлін атқарды. Бұл қызметтер баск мәдениетін сақтау және дамытуға, сондай-ақ демократиялық мәдениетті орнатуға бағытталған.