Кіріспе

Derry v Peek [1889] UKHL 1 – ағылшын шарттық құқығы, алаяқтық мәлімдеме және алдау туралы іс. Derry v Peek алаяқтық мәлімдеме үшін үш талаптан тұратын сынақ белгіледі, онда жауапкер алаяқты болып есептеледі егер ол: (i) мәлімдеменің жалған екенін білсе, немесе (ii) мәлімдемеге сенбесе, немесе (iii) оның растығына немқұрайлы қараса. Лордтар палатасы компанияның проспект шығару кезінде мәлімдеме жасаудан сақтану үшін «күтімділік пен білік» қолданудың жалпы міндеті жоқ екенін анықтады. Бұл қағида алаяқтық емес қателіктерден туындаған экономикалық зиян жағдайларында қолданылмайды. Компаниялар құқығында бұл іс заңмен толықтырылды, қазіргі 2006 жылғы Компаниялар туралы заңда кодификацияланды, ол қаржылық дағдарыстарды болдырмау үшін бағалы қағаздар нарығында толық ақпарат ашудың маңыздылығын мойындайды.

Фактілер

Плимут, Девонпорт және Дистрикт трамвайлары компаниясы компанияның бумен жүретін трамвайларды пайдалануға рұқсаты бар екенін көрсететін проспект жариялады. Бірақ шындығында компанияның мұндай рұқсаты болған жоқ, себебі бу қуатын пайдалану құқығы Сауда кеңесінің келісіміне байланысты болды. Компания, рұқсат алу тек қана формальды процедура деп ойлап, өтініш білдірді. Алайда, проспект жарияланғаннан кейін рұқсат берілмеді және компания таратылып жіберілді. Сэр Генри Пик бастаған, компания акцияларын осы мәлімдемеге сеніп сатып алған акционерлер директорларды қасақана жаңылыстыру үшін сотқа берді.

Сот шешімі

Лордтар палатасы акционерлердің талабы қанағаттандырылмағанын, себебі директордың айтқандарына адал ниетпен сенбегендігі дәлелденбегенін мәлімдеді. Алайда, лорд Гершель сенімнің негіздерінің негізсіздігі алдау емес екенін, бірақ ол алдау болуы мүмкін екенін көрсететін дәлел екенін атап өтті. Көптеген жағдайларда, "қарастырылып отырған сенімнің ешқандай ақылға қонымды негізі болмауы сотты оның шын мәнінде болмағанына және мәлімдеменің алаяқтық екеніне көндіру үшін жеткілікті болар еді".

Маңыздылығы

Алаяқтық жасалғаны тек қана жалған мәлімдемелер алаяқтық ниетпен жасалса ғана дәлелденеді. Осылайша, Derry v Peek ісі Heaven v Pender ісіндегі апелляциялық соттың көпшілік судьяларының пікірін бекітті. Яғни, алаяқтық немесе алдау (екісі де бір мағынаны білдіреді) болуы үшін, жауапкердің (i) мәлімдеме жалған екенін білуі, немесе (ii) оның дұрыстығына сенбеуі, немесе (iii) оның дұрыс немесе жалған екендігіне қатысты немқұрайлы болуы дәлелделуі керек. Derry v Peek ісі сондай-ақ, егер шарт, сенімділік қатынасы, алаяқтық немесе алдау болмаса, алаяқтық емес жалған мәлімдемелерге қатысты ешқандай міндеттемелердің болмайтынын көрсетті; бірақ бұл кейінірек Hedley Byrne v Heller ісінде күшін жойды. Директорлардың "мәлімдемеге адал сенімдері болған" деген фактілік қорытынды, олар құрылысқа рұқсат алуды тек формалды процедура ретінде күткенімен, олардың бұл рұқсат әлі алынбағанын білгеніне қарамастан, дәлелдерге қайшы келеді.