Кіріспе

Ежелгі Римдегі діни салтанаттар. Агоналия немесе Агония – ежелгі Римде әр түрлі құдайларды құрметтеу үшін жылына бірнеше рет өткізілетін, көне заманға тән, сирек кездесетін діни салтанат болды. Оның құрылуы, басқа діни рәсімдер мен кешірімдер сияқты, Римнің екінші, жартылай аңызға айналған патшасы Нума Помпилийге байланысты делінеді. Ежелгі күнтізбелерде көрсетілгендей, бұл мереке 9 қаңтар, 21 мамыр және 11 желтоқсан күндері тұрақты түрде тойланды. 17 наурызда, Либералиямен бірдей күні, Марс құдайына арналған Агония немесе Агония Марсиале фестивалі ұзаққа созылған "соғыс фестивалі" аясында өткізілді, ол әскери науқандар мен егіншілік маусымының басталуын білдірді.

Мақсаты

Бұл құрбандық қошқар (арыс) болды, мемлекеттің қорғаушы құдайларына әдетте шалынатын құрбандық. Бас жұмыс істеген дін қызметкері рекс-жерткілеуші еді, ал орын – Регия, екеуі де мемлекеттің тұтас игілігіне әсер ететін жоғары құдайлармен байланысты рәсімдерге ғана қолданылуы мүмкін. Бірақ осы мерекенің мақсаты тіпті ежелгі замандағы адамдардың арасында да даулы болды.

Этимология

Ежелгі заманда осы аттың этимологиясы да көп пікірталас тудырған. Овидий ұсынған әртүрлі этимологияларды толыққанды келтіреді. Дегенмен, олардың ешқайсысы қанағаттандырмайды. Бір мүмкіндік – құрбандық алғашқы түрінде бастапқыда Агонус деп аталған Квириналь төбесінде, Коллин қақпасының жанында, Агонессес жерінде өткізілген. Құрбандықтар нақты түрде Регияда, яки domus regis ("патшаның үйі") орналасқан. Тарихи кезеңде бұл орын Виа Сакраның үстіңгі бөлігінде, Тит аркасының жанында болды, бірақ бір көне дереккөз Регияның алғашқы уақыттарда Квиринальде орналасқанын айтады. Агонес циркі деп аталатын бұл жердің қазіргі Пьяцца Навонаның орнында болғаны және император Александр Северус Агоналияда құрбандық шалынған жерге салғаны айтылады. Алайда, бұл цирк болуы мүмкін емес, және Хамфри Рим цирктары туралы зерттемесінде осы орынды атап көрсетпеген.

9 қаңтар

Агония 9 қаңтарда Fasti Praenestini-де, толыққанды болмаса да, тіркелген. Овидийдің римдік күнтізбесі туралы поэмасында ол оны бір рет "dies agonalis" ("агональ күні") деп, ал басқа жерде Agonalia деп атайды және түрлі деңгейде сенімді бірнеше этимология ұсынады. Фест агония сөзін құрбандыққа шалынатын жануарды білдіретін ежегі латын тіліндегі термин ретінде түсіндіреді. Гипполық Августин римдіктердің Агониус атты құдайы болған деп есептеді, ол қаланың Коллин бөлігінің құдайы болуы мүмкін (жоғарыдағы "Этимология" бөлімін қараңыз).

11 желтоқсан

Агонияның немесе Агоналияның бұл үшінші рет тіркелуі 11 желтоқсан күні Септимонтий немесе Септимонтий сакрамен бірге келеді, бұл туралы тек соңғы римдік күнтізбелерде айтылады және мәтіндік болжамға негізделген. Егер осы екі мерекенің арасында қандай да бір байланыс болса, ол белгісіз. Остияда табылған жазу фрагменті: "Агонинд" осы мерекенің Сол Индиге арналғандығын көрсетеді. Бұл осы құдайды тойлаудың 10 тамыздағысынан кейінгі екінші мерекесі болды.

Агония Мартиале

Марсқа Агония наурыз айында (латынша Martius) мерекелер кезінде өтеді, бұл ай Марсқа арналған. Оған 27 ақпандағы Эквирия атты көлік жарыстары, наурыздың календрінде (оның анасы Юнонаға да қасиетті күн) болатын ферия, 14 наурыздағы екінші Эквирия, 17 наурыздағы Агоналия және 23 наурыздағы Тубилустриум кіреді. Вароның бұл мереке туралы жазбасында, бұл Агония сол күні өткен Либералиядан гөрі терең мағынаға ие екені айтылады. Вароның ақпаратының көзі – Агонесс аталатын салиан дін қызметкерлерінің кітаптары, олар оны Агония деп атайды. Масурий Сабин мәлімдемесіне сәйкес, понтификтер Либералияны Agonium Martiale деп атаған. Қазіргі ғалымдар осы екі мерекенің бір-бірімен байланысы жоқ екенін, күнінің бірдей болуының кездейсоқ жағдай екенін ескереді.