1914 жылғы шведтік сарай дауы және конституциялық дағдарысы
Courtyard Crisis
Швеция тарихындағы маңызды оқиға – 1914 жылғы «Ішкі аула дағдарысы». Король Густав V әскери шығындарды арттыру туралы сөйлеген сөзі, парламенттік жүйеге қарсы шығуы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ауладағы дағдарыс (Borggårdskrisen) – Швеция патшасы мен премьер-министрі арасындағы конституциялық қақтығыс және Швеция тарихындағы маңызды оқиға. Бұл Швеция монархының соңғы рет даулы саяси мәселеге тікелей араласқаны, король Густав V-тің 1914 жылғы 6 ақпанда Стокгольмдегі Корольдік сарайының ауласында (Borggårdstalet) 32 000-ға жуық шаруаның алдында жасаған сөйлеуі арқылы әскери шығындарды арттыруды талап еткенімен байланысты. 1914 жылдың басында Швецияда қорғаныс шығындары мәселесі бойынша жағдай шиеленісіп, Еуропа үстінде Бірінші дүниежүзілік соғыстың қаупі саялап тұрды. 1914 жылғы 6 ақпанда премьер-министр Карл Стаффтың либералдық үкіметіне қарсы консерваторлар 32 000 шаруадан тұратын демонстрация ұйымдастырып, қорғаныс шығындарын арттыруды талап етті. Өзінің үкіметімен үнемі қақтығыста болған Густав V Стокгольм сарайының ауласында жиналған халыққа олардың алаңдаушылығын бөлісетінін мәлімдеді. Премьер-министр Стафф патшаға парламенттік жүйенің оның партиялық саясаттан шеттетілуін білдіретінін еске салғанда, патша бас тартты және «швед халқымен еркін байланыс құру құқығынан бас тартпайтынын» айтты. Үкімет дереу отставкаға кетті, ал Риксдагтың екі палатасынан 136 либералды депутат үкімет нысаны қауіптің астында екенін мәлімдеп, швед халқын өзін-өзі басқару құқығын қорғауға шақырды. Олардың қарсыластары – консерваторлар мен Шаруалар лигасы оларды парламентаризмді ұлттық қауіпсіздіктен жоғары қоюда деп айыптап, халықты қорғаныс мәселесін шешуге бар күшін жұмсауға шақырды. Патша Хьялмар Хаммаршельд басқаратын жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер мен кәсіпкерлерден құралған консервативті үкімет тағайындады, бірақ шығындар мәселесі бойынша пікірталас жалғасты. Риксдагтың екінші палатасы таратылып, жаңа сайлаулар жарияланды. Конфликт сол маусымда Еуропада соғыс басталуымен күрт аяқталды, бұл консерваторлардың пайдасына дауды шешті. Алайда, либералдарды жібіткені үшін кейбір реформалар мен бюджеттік түзетулер енгізілді. Соңында, қорғаныс бағдарламасына тек социал-демократтар қарсы дауыс берді, ал 24 либералды депутат наразылық білдіру үшін дауыстарын уақытша тоқтатты.
The Courtyard Crisis (Borggårdskrisen) was a constitutional conflict between the Swedish king and prime minister and significant event in Swedish 20th century history, marking the last time the Monarch of Sweden directly intervened in a controversial partisan political issue, as was done by the King Gustaf V through the Courtyard Speech at the Royal Palace in Stockholm (Borggårdstalet) on 6 February 1914, in front of 32 000 assembled farmers from all over the country, in which he argued for higher military spending. In early 1914, tensions ran high in Sweden over the issue of defence spending, with World War I looming over Europe. On 6 February 1914, Conservative opponents of the Liberal government of Prime Minister Karl Staaff summoned a 32 000 person demonstration of farmers demanding higher defence spending. Gustaf V, who was in continual conflict with his government, declared to the crowd gathered in the courtyard of Stockholm Palace that he shared their concerns. When Prime Minister Staaff reminded the King that a parliamentary system meant the latter's exclusion from partisan politics, the King refused and said he would "not give up the right to communicate freely with the Swedish people". The government promptly resigned, and 136 Liberal members from both chambers of the Riksdag issued a statement saying the form of government was in jeopardy, and urging the Swedish people to defend its right to rule itself. Their opponents, the Conservatives and the Farmers' League, in turn accused them of putting parliamentarism over national security, and called on the people to put every effort into solving the defence issue. The King appointed a conservative government of high ranking civil servants and businessmen led by Hjalmar Hammarskjöld, but tensions continued in the debate on spending. The second chamber of the Riksdag was dissolved and new elections called for. The conflict abruptly ended that June with the imminent breakout of war in Europe, which in effect decided the argument in favour of the Conservatives; however, some reforms and budget amendments were implemented to appease the Liberals. In the end, only the Social Democrats voted against the defence programme, although 24 Liberal parliamentarians discarded their votes in protest.