Кіріспе

Орта ағылшын лирикасы – ағылшын әдебиетінің жанры, оның қысқалығымен және эмоционалдық тереңдігімен ерекшеленеді. Көбінесе лирика "бір сәт" сезімін береді, әдетте бірінші жақта айтылады немесе орындалады. Кейбір лирикалық туындыларда оқиғалар бар болғанымен, сюжеттері көбінесе қарапайым, жалпыға ортақ тәжірибелерді баса көрсету үшін құрылған. Лирика жеке және дербес болғанымен, ол "жаңалық" емес; керісінше, лирика жалпы көңіл күйді білдіреді. Осы көңіл күйлердің спектрі кең. Бірқатары Иса мен Марияға қатысты діни тақырыптарды қамтиды, Мәсіхтің құрбандығы мен құтқарылуына, немесе Марияның аналық және ұлыстық рөліне назар аударады. Басқа діни тақырыптар Адам мен күнәға түсу, немесе сенімнің қажеттілігіне арналған. Тағы басқалары жеңіл ойын-сауыққа, әйелдерге және қарапайым өмір қуаныштарына толы. Ал кейбіреулері сарказмға, сатираға, юморға, тіпті ұятсыздыққа толы болады.

Шығу тегі

Орта ағылшын тіліндегі лириканы нақты мерзімге дейін анықтау өте қиын. Бұл лирикалық дәстүрлер жазылғанға дейін-ақ көне болған болуы мүмкін. Олар ауызша таратылған деп есептелетіндіктен, оларды мерзімдеу одан да қиындады, себебі олардың ауызша қанша уақыт бойы бар екенін білмейміз. Ғалымдар ең ерте лирика 12 ғасырға, ал ең кеш лирика 15 ғасырға дейін жете алатынын айтады. Басқа ғалымдар лирика Франциядан шыққан болуы мүмкін деп санайды, себебі кейбір аудармалары француз нұсқаларымен тым ұқсас. Олар мұндай тұжырымға әлемдік лириканың көңілді жанрлары – жақсы ішімдік пен жақсы махаббат туралы әндер арқылы келеді.

Аудитория

Орта ағылшын тіліндегі өлеңдер оқылмай, тыңдау үшін жаратылған. Тыңдаушы аудиторияны ескере отырып, өлеңдер көбінесе поэтикалық тәсілдермен құрылады: айқын ұйқас схемасы, ішкі ұйқас, сөз ойындары, аллегория, қайырма және кейде музыкалық эффектілер. Ұйқас схемасы, ең алдымен, аудитория үшін есте сақтау құралы ретінде қызмет етеді. Дегенмен, қайырманың бірнеше маңызды қызметтері бар. Қайырма өлеңге біртүтастық береді және түсіндірме ұсынады (бұл «Сэр Гауэн және Жасыл рыцарь» поэмасындағы боб пен дөңгелекке ұқсас). Қайырма тақырыптық мағынасымен қатар, аудиторияны өлеңді ән салуға қатысуға шақырады. Соңында, музыкалық эффектілер де аудиторияның қатысуын ынталандырады және олар ырғақ пен дыбыс түрінде көрінеді (мысалы, ономатопея жиі қолданылатын тәсіл). Олардың музыкаға қойылған-қойылмағанын білмейміз, бірақ мұндай мүмкіндік бар, себебі кейбіреулеріне музыкалық сүйемелдеме қосылған.

Авторлығы

Орта ағылшын тіліндегі көптеген өлеңдер авторсыз. Өлеңдер идеялардың "ортақ мүлік" сияқты көрінісін білдіргендіктен, өлең мәтінін нақты авторға авторлық құқықпен қамту әдетте дұрыс емес. Сонымен қатар, авторларды анықтау өте қиын. Көптеген өлеңдердің жазылған мерзімін анықтау мүмкін емес, және олар көзге түспейтін жинақтарда кездеседі. Бүгінге дейін жеткен көптеген өлеңдер жазылмас бұрын әртүрлі нұсқаларда ауызша тараған болуы ықтимал. Бұған дәлел орта ағылшын поэзиясының көптеген үлгілерінде, әсіресе Джеффри Чосердің "Кентерберилік әңгімелерінде" көрінеді. Чосердің көптеген шумақтары орта ағылшын өлеңдерімен керемет үйлеседі. Бұл өлеңдер анық ортағасырлық латын тілінде жазылғандықтан, ғалымдар авторлардың басқа тілдерді де білетін дін қызметкерлері болған деген қорытындыға келеді. Өлеңдердің тақырыбы діни емес болғандықтан, дін қызметкерлері өлеңдерді өзі жазбаған, тек жазып алған болуы мүмкін. Сондай-ақ, осы өлеңдердің авторлары негізінен ер адамдар болған деген болжам бар. Кейбір өлеңдер әйел дауысымен жазылған, бірақ бұл күмәнді, себебі олар әйелдерге қарсы өткір сатирадан тұрады.

Тірі қалу

Орта ағылшын тіліндегі өлеңдер оқуға немесе жазып алуға арналмаған. Сондықтан, бүгінге жеткен өлеңдердің саны өте аз, бұл сақталған өлеңдердің жалпы санының шамалы бөлігі ғана болуы мүмкін. Сақталған өлеңдер көбінесе әртүрлі жинақтарда кездеседі, ең танымал мысалы – Харли 2253 қолжазбасы. Көбінесе бұл өлеңдер басқа тілдердегі туындылармен бірге табылады.