Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Джон Те Рангианиуанива Рангихау (5 қыркүйек 1919 – 14 қазан 1987) – Жаңа Зеландияның ғалымы және Нгай Тухои івиінің маори басшысы. Ол Те Ника және Те Рангихау деп те аталды. Рангихау Уайкаремоананың жанындағы Кухада дүниеге келген. Ол Кокако жергілікті мектебінде және Оклендтегі Уэсли колледжінде білім алған. Екінші дүниежүзілік соғыста Жаңа Зеландияның 28-ші (маори) батальонында қызмет еткен. Маори істері департаментінде маори халқының әл-ауқатын жақсарту жөніндегі қызметкер болып жұмыс істеді және Тухое халқының танымал көшбасшысы атанды. 1957–1959 жылдары Виктория университетінде әлеуметтік ғылымдар саласы бойынша диплом алды. 1971 жылы Рангихау ең ұзақ сақталып келе жатқан іви ұлттық фестивалі – Те Хуэй Ахурей а Тухое фестивалін ұйымдастырды. 1973 жылы Рангихау Вайкато университетінің маори зерттеулер орталығында маори тілін сақтау жолдарын іздестірді. 1974 жылы маори тіліндегі мектепке дейінгі топтарды құруға қатысты, бірақ олар бір жылға жетпеді. Рангихау Жаңа Зеландияда маори тілінде сөйлейтіндердің санының азаюын болдырмау мақсатындағы министрлік комиссияның жұмысына қатысты, нәтижесінде 1982 жылы маори тіліндегі балабақшалар жүйесі – коханга рео іске асырылды. 1982 жылдан кейін Рангихау Маори істері департаментіне кеңесші болып тағайындалды. Ол маори ақсақалдарын түрмедегі балаларымен және немерелерімен байланысуға, босатылғаннан кейін отбасына оралуға шақырды. Маори халқының денсаулығын зерттеуге көмектесті. 1989 жылы Виктория университеті оның құрметіне оқыту және зерттеу орталығын құрды.
John Te Rangianiwaniwa Rangihau (5 September 1919 – 14 October 1987) was a New Zealand academic and Māori leader of the Ngāi Tūhoe iwi. He was also called Te Nika and Te Rangihau. Rangihau was born at Kuha near Waikaremoana. He received his education at Kokako Native School and at Wesley College in Auckland. He fought with the 28th New Zealand (Māori) Battalion in World War II. He worked as a Māori welfare officer for the Department of Maori Affairs and became a recognised leader of the Tuhoe people. From 1957 to 1959, Rangihau completed a diploma in social science at Victoria University. In 1971 Rangihau founded the Te Hui Ahurei a Tūhoe festival, which is the longest running Iwi national festival. In 1973, Rangihau was working for the University of Waikato's Centre for Maori Studies and Research looking for ways to preserve the Māori language. He was involved in setting up Māori language pre school groups in 1974, but they lasted less than a year. Rangihau became involved in the ministerial committee to prevent the decline in the number of Māori language speakers in New Zealand, and the scheme came to fruition with the kohanga reo scheme of Māori language kindergartens in 1982. After 1982, Rangihau became an advisor to the Maori Affairs Department. He encouraged Māori elders to contact their children and grandchildren in prisons and encourage them to return to their families once released. He facilitated research into Māori health. Victoria University established a teaching and research position in his honour in 1989.