Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Георг Франц Колшицкий (Georg Franz Kolschitzky, Юрій Франц Кульчицький; 1640 - 19 ақпан 1694) – Ұлы түрік соғысы кезінде украиндық тегі бар поляк ақсұлуы, дипломат және тыңшы. 1683 жылғы Вена шайқасында ол көмек іздеп, қоршаудағы қаладан шығып кеткені үшін жергілікті халық оны батыр санады. Аңыз бойынша, ол 1683 жылы қаладағы алғашқы кафеді ашқан, ол шегініп келе жатқан Осман түріктері қалдырған кофе бұршақтарын пайдаланған. Дегенмен, соңғы деректерге сәйкес, Венадағы алғашқы кофехананы 1685 жылы армян Иоганн Теодат ашқан.
Jerzy Franciszek Kulczycki of the Sas coat of arms (Georg Franz Kolschitzky, Юрій Франц Кульчицький; 1640 – February 19, 1694) was a Polish nobleman, diplomat, and spy during the Great Turkish War of Ukrainian origin. For his actions at the 1683 Battle of Vienna, when he managed to get out of the besieged city to seek help, he was considered a hero by the local people. According to legend, he is often cited as starting the first café in the city in 1683, using coffee beans left behind by the retreating Ottoman Turks. However, more recent sources suggest that the first coffeehouse in Vienna was opened by the Armenian Johannes Theodat in 1685.
Өмірбаян
Кульчицкий 1640 жылы Самбор қаласының жанындағы Кульчицеде (сол кезде Польша-Литва одағының құрамында, қазіргі Украинаның батыс бөлігінде) дүниеге келген. Ол ежелгі православие русиндерінің ақсүйек отбасында туған, бірақ әкесі католицизмге көшкен. Ол поляк, русин (украин), серб, түрік, неміс, венгр және румын тілдерін мүдірген. Кульчицкий Австрияның Шығыс компаниясының Белградтағы бөлімшесінде аудармашы болып жұмыс істеуді бастады. Түрік билігі шетелдік саудагерлерді тыңшы деп айыптаған кезде, ол тұтқындалудан қашып, Польша азаматтығын алды және Венаға көшіп келді. Онде ол бұрынғы жұмысының арқасында 1678 жылы өз сауда компаниясын ашуға жеткілікті байлық жинады. Вена қоршауы кезінде (1683) ол қоршалған және ашқан қаланы тастап, Лоррейн герцогы Карлмен байланысуға ерікті болды. Серб қызметшісі Дьордже Михайловичпен бірге ол түрік киімімен қаладан шығып, Осман әндерін айтып, жау шебін кесті. Герцогпен байланысқаннан кейін, екеуі қалаға оралып, жақын арада көмек келеді деген уәдемен жетті. Осы ақпараттың нәтижесінде қалалық кеңес Қара Мұстафа пашаның түрік әскерлеріне бас ие бермей, күресті жалғастыруға шешім қабылдады. Польша королі Ян III Собеский бастаған христиан әскерлері 12 қыркүйекте келгеннен кейін қоршау бұзылды. Вена тұрғындары Кульчицкийді батыр деп есептеді. Қалалық кеңес оған үлкен ақшалай сыйлық берді, ал қала тұрғындары оған Леопольдштадт ауданында үй сыйлады. Король Ян III Собеский Кульчицкийге Қара Мұстафа әскерінің талқандалған лагерінен табылған кофедің көп мөлшерін сыйлады. Кульчицкийдің Венада кафе ашқаны, собордың жанындағы Шлоссергассльде орналасқан және "Көк бөтелке астындағы үй" (Hof zur Blauen Flasche) деп аталған, сондай-ақ оған байланысты кофе туралы басқа да әңгімелер 1783 жылы Готфрид Улихтың ойлап тапқан туындылары. Бұл туралы алғаш рет 1980 жылы тарихшы Карл Тепли жариялады. Кульчицкийдің ұрпағы, тарихшы Ежи Сас Кульчицкий Теплидің теориясын "псевдонауқа" деп санады, өйткені ол "Кульчицкий туралы барлық белгілі, құжатталған мәліметтерді жоққа шығарып, тіпті оны армян деп көрсетті". Соңғы жылдарға дейін қазан айында Венадағы кафе иелері арнайы Колщицкий мерекесін ұйымдастырып, дүкендерінің терезелерін Кульчицкийдің портретімен безендіретін, деп атап өтті поляк тарихшысы және географы Зыгмунт Глогер. Кульчицкий Венадағы Кольщицкий көшесінде, Фаворитенштрассе 64 үйінің бұрышында орналасқан ескерткішпен мәңгі есте қалды.
Kulczycki was born in 1640 in Kulczyce, near Sambor, (then part of the Polish–Lithuanian Commonwealth, now western Ukraine). He was born into an old Orthodox Ruthenian noble family, Kulchytsky Shelestovych, although his father had converted to Catholicism. He was fluent in Polish, Ruthenian (Ukrainian), Serbian, Turkish, German, Hungarian and Romanian languages. Kulczycki started to work as a translator for the Belgrade branch of the Austrian Oriental Company (Orientalische Handelskompagnie). When the Turkish authorities began repressing foreign traders as spies, he avoided arrest by claiming Polish citizenship and moved to Vienna, where through his earlier work he had gathered enough wealth to open up his own trading company in 1678. During the Siege of Vienna (1683), he volunteered to leave the besieged and starving city and contact Duke Charles of Lorraine. Together with his trusty servant, the Serbian Đorđe Mihajlović, he left the city in Turkish attire and crossed enemy lines singing Ottoman songs. After contacting the duke, the pair managed to return to the city and reach it with a promise of imminent relief. Because of that information, the city council decided not to surrender to the Turkish forces of Kara Mustafa Pasha and continue the fight instead. After the arrival of Christian forces led by the Polish king John III Sobieski, on September 12, the siege was broken. Kulczycki was considered a hero by the grateful townspeople of Vienna. The city council awarded him with a considerable sum of money and the burghers gave him a house in the borough of Leopoldstadt. King John III Sobieski himself presented Kulczycki with large amounts of coffee found in the captured camp of Kara Mustafa's army. The story that Kulczycki opened a coffee house in Vienna at Schlossergassl near the cathedral, which was named the Hof zur Blauen Flasche ('House under the Blue Bottle') and other stories about him related to coffee were invented by Gottfried Uhlich in 1783. It was uncovered for the first time by historian Karl Teply in 1980. Kulczycki's descendant, historian Jerzy Sas Kulczycki, considered Teply's theory "pseudo scientific", as it "negated all known, documented knowledge about Kulczycki, making him an Armenian on top of that". Until recently, every year in October a special Kolschitzky feast was organized by the café owners of Vienna, who decorated their shop windows with Kulczycki's portrait, as noted by Polish historian and geographer Zygmunt Gloger. Kulczycki is memorialized with a statue on Vienna's Kolschitzky street, at the corner of the house Favoritenstraße 64.