Кіріспе

Manhigut Yehudit ("Иудейлік көшбасшылық") – Моше Фейглин мен Шмуэль Саккет Израиль мемлекетін өз сөздерімен "нағыз еврей құндылықтарымен" басқару мақсатымен құрған қозғалыс. Бұл, Manhigut жақтастары мен сыртқы бақылаушылар тарапынан, православиелік иудаизм ретінде түсіндірілді, бірақ "Галут" (көші-қон, еврей диаспорасы) санасынан ада. Қозғалыс діни және секулярлық қысымға қарсы, ал еврейлік ұлттық сананы, "Танах" немесе еврей Ырым кітабында көрсетілгендей, және нағыз еврей үйретімдерінің Израильдің ресми мәдениетіне айналуын қалайды. 2005 жылы Manhigut Yehudit Ликуд партиясының саясатын шешетін орган – Ликудтың Орталық Комитетіндегі ең ірі фракцияға айналды. Алайда, 2014 жылы Фейглин және фракцияның басқа кандидаттары Майкл Фой мен Шай Малка партия ішіндегі алғашқы сайлауда күйреуге ұшырады. Нәтижесінде Фейглин мен оның жақтастары Ликудтан шығып, Zehut Tnua Yehudit Yisraelit (Идентификация – Израиль еврей қозғалысы) деген жаңа партия құру ниетін жариялады.

Өмірбаян

Партия 1999 жылғы сайлауға тәуелсіз партия ретінде, сайлау таңбасы ני болып, қатысуға өтініш берді, бірақ сайлау күніне дейін бас тартып алды. 2003 жылғы сайлауда Фейглинге Ликуд тізімінен сайлауға рұқсат берілмеді, себебі Израиль заңына сәйкес, соңғы жеті жылда "әдепсіздік" қылмысы үшін сотталған адам Кнессетке сайлана алмайды (Фейглин 1990-шы жылдардың басында Осло келісімдеріне қарсы наразылық ретінде азаматтық бұйрықсыздық актілері арқылы Израиль жолдарын тосқанын үшін сотталған еді). Әйтпесе, ол Ликуд тізімінде 38-орынды алып, Кнессетке сайланған болар еді. Саяси наразылық білдіру мақсатында жолдарды тосу "әдепсіздік" болып есептеле ме деген мәселеде қызу пікірталас болды. Манигут Йехудит көптеген БАҚ назарына ілікті және даулы мәселе болды: Израильдің солшыл және орталық күштері оны діни сионизмнің радикалды оң жағымен тығыз байланысы үшін сынады. Керісінше, сол радикалды оңшылдар Манигут жобасын "жайсыз" деп сипаттады, өйткені олар Израиль саясатын негізінен зайырлы (және пікірге қарай, прагматикалық) оңшыл Ликуд партиясына "сіңіріп" өзгертуге болады деп ойлады. Кейбір сыншылар Манигуттың басқа оңшыл ұйымдарға бағытталған құнды ресурстар мен қолдаушыларды аударғанын айтады. Тағы бір сын – Израиль халқы ұлттық-діни партияға қарағанда зайырлы оңшыл Ликуд партиясына дауыс беруі ықтимал. Осының барлығына қарамастан, Манигуттың Израильде де, шетелде де адал жақтастары бар, олардың көпшілігі Фейглиннің парламенттік жүйеде жұмыс істеуге бағытталған "орташа" және ұзақ мерзімді көзқарасын (әсіресе, Ликудтің күшті блогы ретінде баяу және ақырында бақылауға алу) жаңашыл, тіпті гениалды деп санайды. Олар сондай-ақ қозғалыстың Израиль демократиясы мен зорлық-зомбылыққа қарсы тұруға берілгендігін жоғары бағалайды (бірақ кейбір сыншылар, ақырғы мақсаты демократияны Израиль заңын Халахамен алмастыру үшін пайдалану болып көрінеді деп ирониямен айтады).

Яһуди философиясы

Моше Фейглин еврейлікті тек "дін" емес, негізінен мәдениет және халық ретінде анықтады, Тора еврейлерді "Ам Исраэль" немесе "Исраэль ұлты" деп атайды. Бір сұхбатында Фейглин яһуди дінін "тек" дін ретінде қарастырудың "заманауи" бейімін қатты сынға алды, тіпті бұл тәжірибені яһуди дәстүріндегі ең үлкен зұлымдардың бірі Хаманмен байланыстырды: «Бірақ шын мәнінде, "дін" ұғымы басқа мәдениеттерден, негізінен христиан дінінен алынған және яһуди мәдениетіне мүлдем сәйкес келмейді. Бұл ұғымды алғаш рет зұлым Хаман қолданды. "Олар патшаның дінін ұстанбайды" деп, Ахашверош патшаға өзінің "Тектік шешім" нұсқасын ақтау үшін айтты. Дін мен өмірді ажыратқан христиан діні батыстық мағынадағы дін ұғымын қалыптастырды. Бірақ яһудилік дін емес. Яһудилік – мәдениет, ұлт, ел, Тора. Бұл – өмірдің толық жолы, оның маңызды бөлігі – Мицвоттарды орындау». Manhigut ұйымының миссиясы, негізін қалаушы Шмуэль Саккет айтқандай, «Иудейлер мемлекетін еврей мемлекетіне айналдыру». Оның басты мақсаты – күнделікті Алейну дұғасының сөздерімен айтқанда, «Әлемді Құдіреттінің Патшалығында кемелді ету». Ұйымның барлық хабарламалары осы мәлімдемемен аяқталады.

Манигут Кадимадан кейінгі

2005 жылы Ариэль Шаронның Ликудтан бөлініп кетуі оның бұрынғы партиясының басшылығы арасында билік вакуумына әкелді. 2005 жылдың желтоқсанында Ликуд партиясы төрағасы лауазымына үміткерлердің арасында басты үш фаворит – Беньямин Нетаньяху және Сильван Шалом болды, ал үшінші орынды Моше Фейглин иеленді. Фейглин мен оның жақтастары оның жеңіс мүмкіндігіне үміттене бергенімен, сайлауға дейін соңғы апталарда оңшыл-орталық және діни-сионистік қозғалыстар оның жарыстан бас тартуын талап етті. Қазіргі «Еша» кеңесінің төрағасы Бенци Либерман, Нетаньяхуды қолдап, Фейглиннің Ликудты басып алу жоспарын «әдепсіздік» деп сипаттады. Жауапта, Фейглин өзіне қарсыластарын «бетіндегі көгөлімдерді макияжбен жасырып, қайта-қайта күйеуіне оралатын қорланған әйелге» теңеді. Желтоқсанның ортасында Нетаньяху 47% дауыспен төрағалыққа сайланды. Шалом 32% дауыспен екінші орынды иеленді. Фейглин 2003 жылы алғаш рет қатысқан сайлауда 3% дауыс алған еді, ал бұл жолы 12,5% дауыс жинады. Екі жыл өткен соң, 2007 жылы ол 24% дауыспен Нетаньяхудан кейін екінші орынға шықты. Көптеген солшыл және орталықшыл саясаткерлер, сондай-ақ бірқатар журналистер Фейглиннің бағалауымен келісіп, оның жеңіске жақын болмаса да, оған берілген салыстырмалы түрде көп дауыс Ликуд сайлаушылары арасындағы радикалды өзгерісті көрсететінін, бұл болашақта партияның көзқарасын және имиджін өзгертуі мүмкін екенін айтты. Бірнеше көрнекті Ликуд мүшелері де Фейглиннің жетістіктерін партиядағы ауыр проблеманың белгісі деп сынады, бірақ басқалары Фейглиннің Ликуд ішіндегі ықпалын азайтуға тырысты. Фейглин өзінің Ликуд сыншыларын «семитизмге қарсы көзқараспен» айыптады. Барлық құрметіммен айтайын, менің ойымша, мұнда да аз-кем антисемитизм бар. Мен сегіз жылдан бері Ликудтамын, және басқа топтарға қатысты мұндай қаралауды көрген емеспін. Біздің барлығымыз Ликудтың адал мүшелеріміз, жыл сайын мүшелігімізді жаңартамыз. Шындықты айқайық: егер менде кипа мен сақал болмаса, бұл қаралау болмас еді, және осы ақымақтыққа нүкте қою уақыты келді.

Көтеріліңіз

2012 жылы 31 қаңтарда өткен Ликуд басшылығына сайлауда Фейглин Нетаньяхумен бақ сынасып, тағы да 23% дауыс жинады және 19-шы Кнессетте вице-спикер болып қызмет етті. Алайда, фракция 2015 жылғы Кнессет сайлауы алдында өткен 2014 жылғы 31 желтоқсандағы Ликудтың ішкі сайлауында ауыр жеңіліске ұшырады. Ол Ликудтың сайлау тізімінде 36-шы орынға түсіп, Кнессетке қайта сайлану мүмкіндігі төмендеді, себебі партияның 19-шы Кнессетте 18 мандаты ғана болды, ал 20-шы Кнессетте ең көп дегенде 24 мандатқа ие болуды көздеді. Фейглин мен оның жақтастары ішкі сайлаудың нәтижесінен кейін Ликуд партиясынан шығып, жаңа партия құру ниеттерін жариялады. Бірақ ол 2015 жылғы наурыз айындағы Израиль сайлауына үлгермей, жаңа партия құра алмады.