Кіріспе

Александретта санжағы (لواء الإسكندرونة; İskenderun Sancağı;) – Францияның Сирия мандатындағы бұрынғы екінші деңгейлі провинция, қазіргі Хатай провинциясы.

Санжақ Сирия мандатының құрамындағы екі қазадан (Александретта және Антиохия, қазіргі Искендерун және Антакия) тұрды. 1921 жылғы Анкара шартының 7-бабына сәйкес, ол автономия алды: «Александретта ауданы үшін ерекше әкімшілік режим орнатылады. Осы ауданның түрік халқы мәдени дамуы үшін мүмкіндіктерге ие болады. Түрік тілі ресми тіл ретінде танылады». 1923 жылы Александретта Алеппо мемлекетіне, ал 1925 жылы Сирия мемлекетіне қосылды, бұл режімге «ерекше» федеративтік әкімшілік статусы берілді. 1936 жылғы сайлауда санжақта Франциядан Сирияның тәуелсіздігін жақтаған екі депутат сайланды, бұл түрік және сириялық баспасөзде қызу мақалалар мен қауымдық тәртіпсіздіктерге әкеп соқты. 1937 жылдың қараша айында Лиганың делдалымен келісімге отырып, санжаққа автономия берілді. Жаңа статусына сәйкес, санжақ дипломатиялық деңгейде Франция мен Түркияның қорғаныс мәселелері бойынша Франция мен Түркияға байланысты болған Сирияның француз мандатынан «ерекше, бірақ бөлек емес» болды.

| Этникалық топ | Тұрғындары | % |
|---|---|---|
| Алавиттер | 61 600 | 28% |
| Сүнни арабтар | 22 000 | 10% |
| Түріктер | 85 800 | 39% |
| Армянтар | 24 200 | 11% |
| Мелкиттер, гректер және басқа христиандар | 17 600 | 8% |
| Шеркестер, еврейлер, күрдтер | 8 800 | 4% |
| Барлығы | 220 000 | 100% |

Көпшілікке қарамастан, түріктер провинциялық ассамблеяда артық өкілдік етіп, олардың жартысынан астам құрады. Азшылықтар депутаттыққа тағайындалғанда түрік тілінде ант берді.

Хатай штаты

1938 жылғы 2 қыркүйекте ассамблея Александретта санджағын Хатай мемлекеті деп жариялады. Бұл мемлекет бір жыл бойы француз және түрік әскери қадағалауында болды. Хатай деген атаудың өзі Ататүрік тарапынан ұсынылған, ал үкімет түрік бақылауында болды. Президент Тайфур Сөкмен 1935 жылы түрік парламентіне сайланған (Анталия облысынан өкіл), ал премьер-министр доктор Абдуррахман Мелек 1939 жылы түрік парламентіне сайланды (Газиантеп облысынан өкіл) және ол премьер-министр қызметін атқарумен бірге парламентке де сайланды. 1939 жылғы 29 маусымда өткен референдумнан кейін Хатай заң шығару органы Хатай мемлекетін тарату және Түркияға қосылу туралы шешім қабылдады. 1939 жылы Хатай мемлекеті Түркияның Хатай облысына айналды.