Кіріспе

Үнді тілдерінің класы Апабрамша (, , Пракрит: Авахамса) – қазіргі тілдердің пайда болуына дейін Солтүстік Үндістанда сөйленген тілдерді атау үшін Патанджалиден бастап вайякаранах (туған тілдердің грамматика мамандары) қолданған термин. Индологияда ол 6-13 ғасырлар аралығындағы кезеңдегі орта және ерте заманауи индо-арий тілдеріне айналған диалекттерді білдіреді. Дегенмен, бұл диалекттер дәстүрлі түрде Орта Индо-Арий кезеңіне жатқызылады. Санскритте «апабрамша» сөзі сөзбе-сөз аударғанда «бұзылған» немесе «санскрит грамматикасының нормасынан ауытқыған тіл» деген мағынаны білдіреді. Апабрамша әдебиеті – Солтүстік Үндістан тарихының 12-16 ғасырларына арналған құнды дереккөз.

Шолу

Пракрит термині, оның ішінде пали тілі де, Солтүстік Үндістанда шамамен 4-8 ғасырларда сөйленген халықтық тілдерді білдіретін жалпы атау ретінде қолданылады, бірақ кейбір ғалымдар осы терминді Орта Үнді-Арий тілдерінің барлық кезеңіне қатысты қолданады. Орта Үнді-Арий тілдері біртіндеп Апабрамша диалектілеріне айналып, шамамен 13 ғасырға дейін қолданыста болды. Апабрамшалар кейіннен қазіргі Үнді-Арий тілдеріне дамыды. Бұл кезеңдердің шекаралары шамалы тұманды, қатаң хронологиялық емес. Қазіргі Солтүстік Үндістан тілдері 11 ғасыр шамасында өзіндік ерекшеліктерін дамыта бастады – Апабрамшалар әлі де қолданыста болған кезде – және 12 ғасырдың соңына қарай толыққанды ерекшеленді. Жайна кітапханаларында Апабрамша әдебиетінің көп бөлігі табылды. Әмір Хусров пен Кабир қазіргі урду және хинди тілдеріне ұқсас тілдерде жазғанмен, көптеген ақындар, әсіресе индус патшалары билік еткен аймақтарда, Апабрамшада жазуды жалғастырды. Осы авторлардың қатарында Камарупалық Сараха, Тилопа және Канха; Дхарлық Девасена (9 ғасыр); Манякхеталық Пушпаданта (9 ғасыр); Дханапал; Муни Рамсимха; Патандық Хемачандра; және Гвалиорлық Райду (15 ғасыр) бар. Апабрамшаның ерте мысалы – Калидасаның «Викраморвашиям» туындысы, онда Пуруравас жоғалып кеткен жақыны туралы орман жануарларынан сұрайды. Апабрамшадағы шығармалар 18 ғасырға дейін жазылды, ол кезде Бхагаватидаса «Миганкалеха Чариу» атты туындысын жазды.