Кіріспе
Швецияның әлеуметтік саясаты
Швециядағы әлеуметтік қамтамасыздандыру бірнеше ұйымдар мен жүйелерден құралған, олар әлеуметтік тұрмысты жақсартумен айналысады. Ол көбінесе салықтар есебінен қаржыландырылады және мемлекеттік сектордың барлық деңгейлеріндегі мемлекеттік органдармен, сондай-ақ жеке ұйымдармен іске асырылады. Оны үш бөлікке бөлуге болады, олар үш түрлі министрліктің қарауында. Әлеуметтік қамтамасыздандыру Денсаулық сақтау және әлеуметтік қорғау министрлігінің жауапкершілігінде. Білім беру – Білім және ғылым министрлігінің міндеті. Еңбек нарығы – Жұмыспен қамту министрлігінің қарауында.
Тарих
Қазіргі шведтік әлеуметтік жүйеге дейін Швеция шіркеуі ұйымдастырған кедейлерге көмек көрсету жүйесі болды. Бұл 1642 жылғы тіке сұрау заңында (Beggar Law) ресмилендірілді және 1734 жылғы Азаматтық кодексте әрбір приходта міндетті түрде қайыршылар үйі болуы талап етілді. Бұл жүйе 1847 жылғы кедейлер заңымен өзгертілді, онда шіркеуден тәуелсіз алғашқы ұлттық кедейлерді күту жүйесі құрылды: әрбір еншіде (1862 жылдан кейін муниципалитет) халық қаржыландыратын міндетті мемлекеттік кедейлерді күту қоры құрылды, оны кедейлерге көмек көрсету жөніндегі мемлекеттік директорлар кеңесі басқарды, ал шіркеу енді тікелей қатыспады (бірақ приход викариы кеңесте орын алуға тиіс болды), осылайша кедейлерді күту шіркеуден мемлекетке көшті. Алайда, 1871 жылғы реформаланған кедейлер заңына сәйкес, жәрдемақы алуға құқығы бар адамдардың критерийлері шектеліп, тек жетімдерге, қарттарға және мүгедектерге ғана қатысты болды. Сонымен қатар, жүйе ротеганг, бала аукционы, fattigauktion сияқты ескі дәстүрлермен және жеке қайырымдылықпен (әсіресе жергілікті Fruntimmers skyddsförening) толықтырылды. Бұл жүйе 1918 жылға дейін қолданыста болды. 19 ғасырда жекеменшік ауру жәрдемақы қоғамдары құрылды және 1891 жылы олар реттеліп, субсидияланды. Либералдық партия үкіметі 1913 жылы қарттардың әлеуметтік қамсыздандыруын қамтамасыз ету үшін Ұлттық зейнетақы заңын қабылдады, ал 1934 жылы жеке жұмыссыздық қоғамдары ауру жәрдемақы қоғамдарына ұқсас реттеліп, субсидияланды. 1918 жылғы кедейлерді күту заңы 1871 жылғы заңды алмастырды, ескі кедейлерді күту заңын гуманистік, заманауи әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне айналдырды, ротеганг, бала аукционы және fattigauktion сияқты бірқатар ескірген дәстүрлерді жойды және ескі кедейлер үйлерін зейнеткерлер үйлеріне айналдырды. Ескі кедейлерді күту жүйесінің заманауи әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне аяқталуы 1956 жылғы әлеуметтік көмек туралы заң (Lagen (1956:2) om socialhjälp) болды.
1961 жылы жеке ауру жәрдемақы қоғамдары округтік деңгейдегі мемлекеттік сақтандыру қоғамдарымен алмастырылды, олар сондай-ақ зейнетақымен де айналысты. Тәуелсіз және көбінесе кәсіподақтар басқаратын жұмыссыздық жәрдемақы қоғамдары орталықтандырылды және деңгейлері қазір үкімет тарапынан реттеледі.
Әлеуметтік қамқорлық
Денсаулық сақтау және әлеуметтік қорғау министрлігі әлеуметтік қамсыздандыруға жауапты. Бұл ауру, қарттық және отбасының қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету; әлеуметтік қызметтер көрсету; денсаулық сақтау; денсаулықты нығайту және балалардың құқықтарын қорғау; мүгедектерге жеке көмек беру және еліміздің мүгедектерге қатысты саясатын үйлестіру болып табылады.
Денсаулық сақтау
Швецияның барлық халқы мемлекеттік денсаулық сақтау қызметтеріне тең қол жеткізе алады. Швецияның денсаулық сақтау жүйесі мемлекеттік қаржымен қамтамасыз етіледі және округтік кеңестер басқарады. Швециядағы денсаулық сақтау жүйесі негізінен округтік кеңестер мен муниципалитеттер жинаған салықтар есебінен қаржыландырылады. Мемлекеттік жүйедегі денсаулық сақтау қызметтерін ұсынатындардың көпшілігі округтік кеңестерге тиесілі, бірақ ауруханаларды басқаруды мемлекеттік тендерден кейін жеке компаниялар жүзеге асырады. Соңғы он жылда бірнеше округтік кеңес алғашқы медициналық көмек көрсету үшін "VårdVal" деген атаумен қызмет ақысы төленетін жүйені қолдануды бастады. Тіс емдері басқа денсаулық сақтау салаларымен салыстырғанда аз субсидияланады, ал тіс дәрігерлері емдеу бағасын өздері белгілейді.
Қарттарға қамқорлық
Швецияда егде саяқты азаматтарға күтім жасау – жергілікті муниципалитеттердің жауапкершілігінде. Зейнеткерлер үйлері де, үйде күтім де қарастырылады, сонымен қатар үйде күтім көрсету көлемі артып келеді.
Әлеуметтік қорғау саласындағы алаяқтық
2017 жылы полиция әлеуметтік жәрдемақы алаяқтығының Швеция мемлекеттік жұмыспен қамту қызметі мен Швеция әлеуметтік сақтандыру агенттігі арқылы басқарылатын жәрдемақыларға бағытталған осал аудандарда кең таралғанын мәлімдеді. Полиция тұрғындар тізілімінде манипуляция жасалған деректерді анықтады: мысалы, Ринкебидегі пәтерлердің 2 пайызында 10-дан 30 адамға дейін тұрғын ретінде тіркелген, бұл әлеуметтік жәрдемақы алатын адамдар санының артуына әкелді. Әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіндегі алаяқтыққа төзімділік жоғары жұмыссыздық және экономикалық өсімнің төмендеуімен бірге азаяды. 1998 жылғы зерттеуде осы тенденция Швецияға да қатысты екені көрсетілген.
Білім
Білім беру – Білім және ғылым министрлігінің жауапкершілігінде. Білім беру міндеттеріне мектепке дейінгі білім беру және мектеп оқушыларына балалар күтімі, сондай-ақ ересектерге білім беру кіреді. Швецияда білім беру, оның ішінде кез келген университет дипломы тегін.
Еңбек нарығы
Еңбек нарығы саясаты Еңбек министрлігінің жауапкершілігіне жатады. Әлеуметтік әл-ауқат жүйесінің бір бөлігі саналатын міндеттерге жұмыссыздық төлемдері, белсенділікке көмек, жұмыспен қамту қызметтері, жұмыспен қамту бағдарламалары, жұмыс және даму кепілдіктері, бастапқы жұмыс орындары және Еуропалық әлеуметтік қор кіреді. Швецияда мемлекеттік қолдаумен жұмыссыздыққа байланысты кәсіби одақтардың қорлары бар.
Сыншылар
Кейде қиын жағдайлар да болды, мысалы, 1983 жылы балалар лагеріне қатысты деген дау.