Кіріспе
2005 жылғы Кениядағы тайпалық қырғын
2005 жылдың 12 шілдесінде таңертең Солтүстік Кенияның Марсабит ауданындағы қақтығыста болған тайпалардың арасында елу алты адам қаза болды. Борана тайпасының жүздеген қарулы шабуылшылары Марсабит қаласының солтүстік-батысындағы Турби ауданында тұратын Габра халқына шабуыл жасады. Қаза болған алтымыстан жиырма екісі балалар еді, ал алты мыңнан астам адам үйлерін тастап, көбісі Марсабит қаласына қашып кетті. Осы қырғыннан кейін бірнеше тайпалық қақтығыстар болды, нәтижесінде қаза болғандардың саны тоқсан беске жетті.
The Kenya Turbi City massacre was the killing of fifty six people by feuding clans in the remote Marsabit District of Northern Kenya on the early morning of 12 July 2005. Hundreds of armed raiders of the Borana tribe attacked the Gabra people living in the Turbi area northwest of Marsabit. Twenty two of the sixty confirmed dead were children, and over six thousand people fled their homes, most fleeing to Marsabit town. The massacre's aftermath sparked several violent inter clan conflicts, raising the death toll to ninety five.
Клан арасындағы шиеленістер
Габра және Борана, екі ірі этникалық руы, Кенияның солтүстігінде ұрпақтар бойы қоныс тепкен, ал Бораналар Оңтүстік Эфиопияда да тұрады. Екі рудың арасында бұрыннан қарым-қатынас болғанымен, олар ресурстар үшін даулар мен аймаққа тән мал ұрлау сияқты қақтығыстарға жиі тап болатын. Түрбидегі қырғынға әкелген қақтығыстың бастауы 2002 жылы Габра адамының өлтірілуіне байланысты, бірақ ол қылмыс әлі де шешілмеген. Габралар Борананы өлтіруге кінәлі деп есептеп, жауап ретінде Боранаға шабуыл жасап, жеті жүз жиырма сегіз ешкіні ұрлап алады. Бұл жағдай қақтығыстың жиілігін арттырып, аймақта араласу қажеттігін тудырды. Кения үкіметі мен бірнеше ҮЕҰ-лармен бірлесіп, ру басшылары екі рудың арасында бірнеше келіссөздер өткізді, 2001 жылғы Модогаше декларациясының негізінде бейбітшілік жоспарын жасауға тырысты. Бұл декларация – бірнеше малшы рулары келісіп жасаған құжат, онда Кенияның солтүстігіндегі руаралық зорлық-зомбылықтың салдары мен өтемақысы баяндалған. Алайда, бұл кездесулер көбінесе нәтижесіз және сәтсіз аяқталды. Ешкілерді өтемақы ретінде беруді көздейтін келісім екі рудың да наразылығын тудырды. 2003 жылдың қаңтарында Кения президенті Мваки Кибаки Кенияның солтүстік-шығысындағы Мадера аймағына сапар шегіп, Модогаше декларациясында қарастырылған өтемақы жүйесін сынады. Оның бұл сөздері руаралық қақтығыстарды азайтуға бағытталған жүйенің тиімділігін төмендетіп, нәтижесінде округтік депутат Модогаше декларациясын күштен шығарды. Келесі үш жыл бойы рулық шиеленісті басу үшін бірнеше сәтсіз кездесулер өткізілді, бірақ ешқайсысы сәтті болмады. 2005 жылдың мамырында ғана бейбітшілік шарттарына қол жеткізілді. Бірақ бұл бейбітшілік ұзаққа созылмады, себебі эфиопиялық Бораналар өлтірілді, бұл кек алу әрекеттеріне және рулық шиеленісті одан әрі ушықтыруға әкеп соқты. Қақтығыс нәтижесінде Борана басшысы Бенджамин Бору Варио қаза тапты. Бұл оқиға 2005 жылдың 12 шілдесінде Борана бандиттерінің мыңға жуық тобы Түрби ауылын қоршаған Габра ауылдарына шабуыл жасауына себеп болды.
Марсабит-аудандық пасторлар қақтығысы
Солтүстік Кения, "Шөлді аймақтар" деп аталатын бұл өңір, кең көлемді мал шаруашылығына және ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан этникалық қақтығыстарға толы. Аймақта негізінен көшпелі малшылар тұрады. Малдарының өркендеуіне тәуелді малшылар, су мен жайылымға қол жеткізу үшін басқа малшы руларымен ресурстар үшін жиі қақтығысқа түседі. Ресурстарға қол жеткізу нашарлаған сайын, рулар арасындағы зорлық-зомбылық жиілегенмен, мал ұрлау мәдениеті де күшейеді. Эфиопия мен Кения шекарасында орналасқан бұл аймақ, борана тайпасының екі елдің шекарасын кесіп өтуіне байланысты этникалық бөлінулерге себеп болды. Британдық отаршылдықтың салдарынан көшпелі рулар саяси мақсаттармен шекараның ар жағына көшірілді. Бұл көші-қон, әсіресе эфиопиялық борананың Кенияға өтуі, этносаралық антагонизмді күшейтті, себебі қақтығыс немесе айырмашылық тек этникалық шекарамен ғана емес, сонымен қатар ұлттық идентификацияның қиылысымен де байланысты болды. Марсабит ауданы Кенияның ең құрғақ аймағында орналасқан, халықтың шамамен 80% -ы малшылар. Бұл өңір бірнеше малшы руларының (Габра, Борана, Туркана, Рендилле және Самбуру) мекені. Аймақ этникалық топтар арасындағы қақтығыстармен әйгілі. Құрғақшылықтан кейін көшпелі рулар қолда бар су көздерінің маңына жиналады және көбінесе мал шаруашылығының амандығы мен табысы үшін бәсекелеседі.
OLF қатысуы
Оромо азаттық фронты (ОАФ) ұзақ уақыттан бері Турби қырғынымен байланысты. Әскери құрылымы бар саяси партия – Оромо азаттық армиясы (ОАА) Турби қырғынына зор үлес қосты деп саналады. ОАФ – Эфиопиядағы ұлтшыл партия, ол Оромо халқының өзін-өзі анықтау және азаттық құқығын қатты қолдайды. Эфиопия және Кения үкіметтерімен күресіп жатқан Габра және Борана тайпалары, Оромо халқының құрамына кіретін, ОАФ-тың заңдылығына қатысты әртүрлі пікірде. ОАФ-ты негізінен Эфиопиялық Борана тайпасы басқарады, ал Кениялық Габра тайпасы ОАФ-тың Оромо халқына қатысты ұстанымын қабылдамайды. Турби қырғыны әскерилік дәлдікпен жүргізілді, бұл оның алдын ала жоспарланғанын және ірі ұйыммен ұйымдастырылғанын көрсетеді. Турбидегі зорлық-зомбылық кездейсоқ туындаған оқиға емес, әскери күштер жасаған ұйымдасқан шабуыл болды. Шабуылдаушылардың көп бөлігі Эфиопияға қашып кетті, бұл ОАФ оны ұйымдастырды деген болжамды күшейтеді.
Түрбі жері туралы даулар
Қазіргі уақытта Марсабит ауданының бір бөлігі ретінде танылған Турби, көптеген постколониалдық этникалық және географиялық қақтығыстардың орталығы болып келді. Қырғын орын алған Турби, ресми түрде Марсабит ауданының бөлігі болғанымен, негізінен Габра халқының өмір сүретін аймақ есебінде даулы территория саналды, бұл аймақтағы жағдайды одан бетер шиеленістірді. Бұрынғы колониялық Мояль ауданының құрамындағы және басым көпшілігі Борана халқынан тұратын Турби 1984 жылдан бері саяси қақтығыстың орталығы болып табылады. Аймақтың жергілікті парламент депутаттары бұл дауды саяси мақсатта пайдаланып, сайлаушыларына Турбидің қайтарылуын, яғни Мояль немесе Марсабит аудандарына қосылуын уәде етіп келеді.
Модогаше декларациясы (2001)
2001 жылы Шығыс және Солтүстік-Шығыс Кениядағы малшылар тайпалары мал ұрлығы және аймақтағы малшылар арасындағы қақтығыстарға қатысты бірнеше талаптарды келісті. Декларацияда әрбір өлтірілген ер адам үшін қылмыскер немесе қарақшының ауылы 100 бас ірі қара, әрбір әйел үшін 50 бас ірі қара, ал әрбір жарақат үшін 15 бас ірі қара төлеуі керек екендігі айтылған. Бірнеше ауданда бұл декларация тайпалық дауларды және қақтығыстарды шешудің тиімді құралы болды. Ол тайпалар арасындағы қақтығыстардың алдын толығымен болдырмағанмен, мүдделі тараптар орындаған жағдайда шешім ұсынды. Түрби қырғынына дейін болған қақтығыстар кезінде Модогаше декларациясы көбінесе ескерілмеді. 2004 жылдан бері Марсабит ауданында Модогаше декларациясы сақталмайды, себебі оның заңдық күші жоқ екені анықталды.
Түрбі қырғыны
12 шілдеде 1000-ға жуық бораналық қарақшылар Түрби маңындағы Габра ауылдарына алты шабуыл жасады. Шабуылдар барысында 44 Габра, оның ішінде 22 бала қаза тапты. Күні бойындағы зорлық-зомбылық әсіресе қатал болды, куәгерлер Түрби күндізгі мектебін қоршаған қарақшыларды еске алады, мұғалімдер шабуылдаушылардан жалбарынып, балаларды атып тастады. Мың қарақшының он екісі екі полиция қызметкері мен үш қарулы күзетшіден тұратын бес адамнан құралған топтың қарсы шабуылында қаза тапты. Олардың оқ-дәрісі бітіп қалғанмен, олардың іс-қимылы мүмкін болатын құрбандар санын едәуір азайтқан деп саналады. Шабуылдар кезінде қарақшылар шамамен 3000 бас ірі қара, 5000 қой және 4000 түйе ұрлаған деп есептеледі, бұл бұрынғы мал даулары мен аймақтағы мал ұрлау мәдениетіне сәйкес келеді. 12000 ұрланған малдың шамамен 50 пайызы ғана қайтарылды.
Габраның жазалау шарасы
Қазаға әкелген шайқастар сериясына ұқсас, Габра тайпасы Кенияның Бубиса қаласында он Борананы өлтірді, зорлық-зомбылыққа жауап ретінде шабуыл жасады. Габра шабуылшылары итальяндық священник жүргізіп бара жатқан шіркеу көлігіне шабуылдап, Бораналарды, оның ішінде төрт баланы алып, өлтірді.
BBC хабарлары
Кенияның жабайы солтүстігі: қауіпті аймақ, қауіпті топтар (13 шілде). Кениядағы қырғын: аман қалғандардың әңгімелері (13 шілде). Суреттерде: Кениядағы қырғын (14 шілде). Кенияда католик епискобы қаза тапты (2005 жылдың 15 шілдесі). Кениядағы ауылдағы шиеленіс күшейді (16 шілде). Кениядағы шабуылға байланысты жеті адам ұсталды (2005 жылдың 18 шілдесі).
IRIN-тің қамтылуы
КЕНИЯ: Марсабит аймағындағы жағдай шиеленісіп, 9 мың адам үйсіз қалды – Кения Қызыл Кресті (18 шілде). КЕНИЯ: Шекаралық аймақтарда ресурстар үшін қақтығыс (1 тамыз).