Кіріспе

АҚШ құқығында жазбаша сауалнама (сонымен қатар қосымша ақпарат сұрауы ретінде де белгілі) – бұл бір дауласушы тараптың екінші дауласушы тарапқа жауап беруге міндетті жазбаша сұрақтардың ресми жиынтығы. Оның мақсаты – фактілерді нақтылау және сот отырысында қандай фактілер ұсынылатынын алдын ала анықтауға көмектесу.

Қолдану

Сұрақтар арқылы екінші тараптан сот ісіне қатысты маңызды ақпарат алуға болады. Заң мен мәселелер іс фактілеріне және сот ісі қозғалған юрисдикцияның заңдарына байланысты өзгеше болуы мүмкін. Кейбір істер бойынша негізгі фактілерді қамтитын стандартты сұрақтар жинағы бар, оларды қолданылатын жағдайға сәйкес өзгертуге болады. Сотқа шағым берілген кезде тараптар ұсынған талап-даймдар арқылы басқа тараптарға әр тараптың сотта не дәлелдеуге ниеттенгенін және қандай құқықтық мәселеге жауап беру керектігін білдіреді. Дегенмен, көп жағдайда тараптар бір-бірінің құқықтық және фактілік талаптарын толық түсіну үшін қосымша ақпарат қажет етеді. Анықтау процесі, соның ішінде сұрақтарды пайдалану, тараптарға бір-бірінен осы ақпаратты алуға көмектеседі. Мысал ретінде, автокөлік жол апаты бойынша сот ісінде зардап шеккен талапкер, әдетте, жауапкер жүргізушінің абайсыздық жасап, осы апатқа себеп болғанын айтады. Заң бойынша, абайсыздықты дәлелдеу үшін зардап шеккен талапкер жүргізушінің оларға қамқорлық ету міндеті болғанын және оны бұзып, зиян келтіргенін көрсетуі керек. Егер жауапкер талапкерге зиян келтірген апатқа қатысқан көлігін жүргізгенін жоққа шығармаса, іс жүргізушінің ақылға қонымды жүргізуші стандартына сәйкес жүргізіп баруы және зардап шеккен адамның жарақаттары осы жүргізудің болжамды салдары болып табылатындығы мәселесі шешіледі. Тараптар бір-бірінен ақпарат алу үшін, соның ішінде апаттың қалай болғаны туралы мәлімдемелерді алу үшін сұрақтарды пайдалана алады. Зардап шеккен талапкер жауапкер жүргізушіден талапкердің істің теориясын қолдайтын ақпаратты сұрауы мүмкін. Егер талапкер жауапкердің жылдамдықты арттырып жүргенін айтса, онда ол жауапкерден апат кезінде көлігінің жылдамдығын атауын сұрауы мүмкін. Егер талапкер жауапкердің көлікті дұрыс басқара алмағанын немесе жол мен басқа көлік құралдарына тиісті назар аудармағанын айтса, талапкер осы айыптамаларды дәлелдеуге көмектесетін немесе жауапкердің абайсыздығын жоққа шығару негізін ашуды талап ететін сұрақтар қоя алады. Жүргізушінің бұл айыптамаларға қарсы қорғанысы болуы мүмкін, мысалы, егер апат төмен жылдамдықпен болған болса және одан аулақ болу мүмкін болмаған (мысалы, үшінші тараптың араласуына байланысты). Алайда, зардап шеккен адам жүргізушінің жауапкершілігі әлі де бар екенін дәлелдеуі мүмкін (мысалы, жүргізуші үшінші тарапты ескерту үшін дабыл сигналын қолдануы керек болған), немесе басқа да айыптамалар болуы мүмкін. Қорғау тарапы да талапкердің ісіне қарсы құқықтық және фактілік қорғаныс құру үшін сұрақтарды пайдалана алады. Автокөлік апатын мысалға алсақ, жауапкер талапкерден апатқа ішінара немесе толық жауапты басқа жүргізуші болғанын немесе жағдайларға қарамастан, апаттан аулақ болу мүмкін болмағанын көрсететін ақпарат немесе мәлімдемелерді талап етуі мүмкін.

Англия мен Уэльс

Англия мен Уэльсте бұл процедура Азаматтық іс жүргізу ережелерінің 18-тарауымен реттеледі. Ол қосымша ақпарат сұрауы ретінде белгілі. Калифорнияда болса, 1986 жылғы Азаматтық процестің ашықталу актісі (1957 жылғы ескі актінің жаңартылған нұсқасы) негізінде жұмыс істейді, бұл акті Калифорнияның Азаматтық іс жүргізу кодексінде бекітілген. Аталған актіге сәйкес, әр тарапқа арнайы дайындалған 35 сұраққа дейін қоюға рұқсат беріледі, бірақ бұл лимитті сұрақтармен бірге қажеттілік туралы декларацияны ұсыну арқылы арттыруға болады. Алайда, қажеттілік туралы декларация жалған куәлік беру жауапкершілігімен қол қойылғандықтан, адвокатты тым көп, мазасыз және ауыр сұрақтар қойғаны үшін жеке санкцияларға ілікетуі мүмкін. АҚШ-тың көптеген юрисдикцияларында сұрақтар осылай аталады және әдетте жеке жазылады, бірақ көптеген сұрақтарды бір істен екінші іске қайта қолдануға болады. АҚШ-тың Калифорния, Нью-Джерси және Флорида штаттарында соттар стандартты "үлгілік" сұрақтарды бекіткен. Калифорнияда бұл Калифорнияның Сот Кеңесі бекіткен ресми сот нысанында ұсынылады, және тарап басқа тараптан тиісті тіктөртбұрыштарды таңдау арқылы оларға жауап беруді сұрай алады. Калифорниядағы үлгілік сұрақтардың артықшылығы – олар 35 лимитіне кірмейді (шектеулі азаматтық істерде қолданылған жағдайларды қоспағанда); кемшілігі – олар өте жалпылама жазылған, сондықтан сұрақтардың жартысы тек ең қарапайым істерде ғана пайдалы. Калифорния өз кезегінде жеке жазылған сұрақтарды "арнайы дайындалған сұрақтар" деп атайды. Американдық процесте сұрақтар кеңінен қолданылатындықтан, құқықтық жағдайлардың барлық дерлік түрлерін қамтитын екі негізгі жинақ бар: Bender's Forms of Discovery: Interrogatories (LexisNexis баспасынан) және Pattern Discovery (West баспасынан).