Фридрих Клагес: Неміс психологі, философ және жазушысы
Ludwig Klages
Фридрих Клагес – неміс психологы, философ, әдебиетке екі рет Нобель сыйлығына ұсынылған. 20 ғасырдың маңызды ойшылы, психодиагностика мен поэзиядағы еңбектері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс психологы және философы (1872–1956)
German psychologist and philosopher (1872–1956)
Фридрих Конрад Эдуард Вильгельм Людвиг Клагес (10 желтоқсан 1872 – 29 шілде 1956) – неміс философы, психологы, графологы, ақыны, жазушысы және лекторы, әдебиет саласындағы Нобель сыйлығына екі рет ұсынылған. Неміс тілінде сөйлейтін елдерде ол 20 ғасырдың ең маңызды ойшылдарының бірі саналады. Ол отбасының тілегі бойынша зерттеуші-химик ретінде мансабын бастады, бірақ көп ұзамай поэзия, философия және классикалық зерттеулерге деген құштарлығына қайта оралды. Мюнхен университетінде қызмет етіп, 1905 жылы Психодиагностикалық семинарды құрды; Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда 1914 жылы ол жабылуға мәжбүр болды. 1915 жылы Клагес бейтарап Швейцарияға көшіп, келесі онжылдықтарда оның негізгі философиялық еңбектерінің көп бөлігін жазды. Клагес 1956 жылы қайтыс болды. Клагес мінез-құлық психологиясының және Lebensphilosophie мектебінің маңызды өкілі болды. Оның философиясының ерекше элементтері: өмірді бекітетін Seele мен өмірді жоққа шығаратын Geist арасындағы қарама-қайшылық; сезімдер емес, сезімдік бейнелерді жасау және түсіндіру; қазіргі заманғы экологиялық мәселелер мен милитаризмге жауап ретінде биоцентрикалық этика; христиан патриархаты мен «сексуалдық» ұғымын сынап, эротизмді құрметтеу; экспрессияға, соның ішінде қолжазба талдауына бағытталған психология теориясы; және адамның эгосын тірі организмдер арасындағы жікке бейімдеуге арналған мінез-құлық ғылымы. Клагестің ой-пікірінің орталық бөлігі – логоцентризмге лингвистикалық қарсылық, бұл термин тілге немесе сөздерге артық көңіл бөлудің, олардың білдіретін нәрселерге зиян келтіретінін анықтау үшін Клагес енгізген. Оның осы тұжырымдамасы батыс ғылымы мен философиясының семиотикалық зерттеулерінде, әсіресе Дерриданың деконструкциясында маңызды рөл атқарды. Клагес сондай-ақ сындық теорияның, терең экологияның және экзистенциалдық феноменологияның алдастыры болды. Қазіргі психологиядағы Клагестің орны оның замандастары Зигмунд Фрейд пен Карл Юнгтің орнымен салыстырылады. Оның философиясы мансабының шарықталу кезеңінде нацистік басшылардың шабуылына ұшырады, бірақ оның жақындығы кейіннен даулы болды. Оның әдеби шығармаларының көп бөлігі ағылшын тілінде қолжетімді болмаса да, Клагестің ой-пікірі неміс психологиясы, психиатриясы, әдебиеті және басқа да салалардағы дамуға үлкен әсер етті.
Friedrich Konrad Eduard Wilhelm Ludwig Klages (10 December 1872 – 29 July 1956) was a German philosopher, psychologist, graphologist, poet, writer, and lecturer, who was a two time nominee for the Nobel Prize in Literature. In the Germanosphere, he is considered one of the most important thinkers of the 20th century. He began his career as a research chemist according to his family's wishes, though soon returned to his passions for poetry, philosophy and classical studies. He held a post at the University of Munich, where in 1905 he founded the Psychodiagnostisches Seminar; the latter was forced to close in 1914 with the outbreak of World War I. In 1915, Klages moved to neutral Switzerland, where over the following decades much of his mature philosophical works were written. Klages died in 1956. Klages was a central figure of characterological psychology and the Lebensphilosophie school of thought. Prominent elements of his philosophy include: the opposition between life affirming Seele and life denying Geist; reality as the on going creation and interpretation of sensory images, rather than feelings; a biocentric ethics in response to modern ecological issues and militarism; an affirmation of eroticism in critique of both Christian patriarchy and the notion of the "sexual"; a theory of psychology focused on expression, including handwriting analysis; and a science of character aimed at reconciling the human ego to the divide it effectuates between living beings. Central to Klages' thought is a linguistic opposition to logocentrism, a term introduced by Klages to diagnose a fixation on language or words to the detriment of the things to which they refer. His formulation of this concept came to be of significant importance to semiotic studies of Western science and philosophy, namely within Derridean deconstruction. Klages is similarly seen as a forebear to critical theory, deep ecology, and existential phenomenology. Klages' place in modern psychology has been likened to those of his contemporaries Sigmund Freud and Carl Jung. His philosophy was roundly attacked by Nazi leaders during the height of his career, though his proximity has since fallen to dispute. Though little of his literary output has historically been available in English, Klages' thought has exhibited sweeping influence on German developments in psychology, psychiatry, literature, and various other disciplines.
Ерте өмір
Клагес 1872 жылғы 10 желтоқсанда Германияның Ганновер қаласында бизнесмен және бұрынғы әскери офицер Фридрих Фердинанд Луи Клагес пен оның әйелі Мари Хелен Колстердің ұлы болып дүниеге келді. 1878 жылы оның қарындасы Хелен Клагес дүниеге келді, және олар өмір бойы тығыз байланыста болды. 1882 жылы, Клагес тоғыз жасқа толғанда, анасы қайтыс болды. Өлімінің себебі пневмония деп есептеледі. Клагес Ханновердегі Георгсплацтағы лицейде (кейіннен Кайзер Вильгельм және Ратсгимназиясы деп аталды) оқуға басталды, сол кезде оның тәтесі Ида Колстер балаларды тәрбиелеуге көмектесу үшін олармен бірге тұруға келді, бұл қайтыс болған анасының өтінішімен жасалды. Клагестің алғашқы білімі классика мен гуманитарлық ғылымдарға баса назар аударды. Ол проза мен поэзия жазуға, сондай-ақ грек және германдық ежелгі мәдениеттерге қызығушылық танытты. Әкесінің қаталдығы мен тәртіпке келтіруге тырысуы салдарынан, олардың қарым-қатынасы шиеленісті болды. Бірақ, Клагеске өлең жазудан тыйым салуға әрекеттер, оның ұстаздары мен ата-аналары тарапынан нәтижесіз аяқталды. Клагес сыныптасы Теодор Лессингпен жақын достық қарым-қатынас орнатты, олармен көптеген ортақ қызығушылықтарын бөлісті. Клагес әкесінің антисемитизміне қарамастан, олардың достығын сақтап қалу үшін күресті. Лессингтің айтуынша, "Людвигтің әкесі ұлының "жұдайылармен" араласуын қабылдамайтын". 1891 жылы Клагес Abitur емтиханын аяқтап, Лейпциг университетіне түсті, онда физика және химияны оқуға кірісті. Әкесі оған өнеркәсіптік химия саласында мансап жасауды ұсынған. Ол 1891-1892 жылдары Лейпцигте екі семестр оқыды, содан кейін 1892-1893 жылдары Ганновердегі Техникалық жоғары мектепте (қазіргі Ганновер университеті) бір семестр оқыды.
Klages was born on 10 December 1872, in Hannover, Germany, the son of Friedrich Ferdinand Louis Klages, a businessman and former military officer, and wife Marie Helene Kolster. In 1878, his sister Helene Klages was born and the two shared a strong bond throughout their lives. In 1882, when Klages was nine years old, his mother died. The death is thought to have been the result of pneumonia. Klages had begun attending school at the Lyceum am Georgsplatz (later called the Kaiser Wilhelm und Ratsgymnasium Hannover) in Hannover, when his aunt, Ida Kolster, soon came to live with them to help raise the children, in keeping with the dying mother's request. Klages' early education was marked by a traditional emphasis on the classics and humanities. He quickly developed a strong interest in both prose and poetry writing, as well as in Greek and Germanic antiquity. His relationship with his father was strained by the latter's strictness and will to discipline him. Nevertheless, attempts to forbid Klages from writing poetry were unsuccessful by both his teachers and parents. Klages developed an intense childhood friendship with classmate Theodor Lessing, with whom he shared many passionate interests. Klages fought to maintain their friendship in spite of his father's antisemitism. According to Lessing, "Ludwig's father did not view his son's fraternization with 'Juden' as acceptable." In 1891, Klages completed his Abitur level schooling and continued to Leipzig University, where he began his studies in physics and chemistry. His father had instructed him to pursue a career in industrial chemistry. He took two semesters at Leipzig, during 1891–1892, then one semester at the Technische Hochschule Hannover (now the University of Hannover), during 1892–1893.
Мюнхен мансабы
1893 жылы Клажс Мюнхенге көшіп келіп, Мюнхен университетінде бакалавриат білімін жалғастырды. Сол жылы ол 1875 жылы университетте Адольф фон Бейер құрған Химия институтына қосылды. Оқумен қатар, ол Мюнхеннің богемдік ауданы – Швабингтегі мәдени өмірге белсенді қатысты. 1894 жылы Клажс ақын және мүсінші Ханс Буссемен танысты, ол жақында Ғылыми графология институтын (Institut für wissenschaftliche Graphologie) құрған еді. Қолжазды талдау, яғни графология сол кезде қазіргіден гөрі беделді ғылым саналды; Буссе кейде сот ісінде сарапшы куәгер ретінде шақырылатын, ал оның осы салаға деген құштарлығы Клажесті өзіне тартты. Осы кезеңде Клажс өміріне психиатр Георг Мейер, ақын Стефан Георг, классик Альфред Шулер және романист Франциска цу Ревентлоу да кірді. Бітірген соң Клажс ғылыми-зерттеуші химик ретінде жұмысын жалғастырып, Альфред Айнхорнның жетекшілігімен докторлық диссертациясын дайындауға кірісті. Клажстің проза мен поэзиядағы жазбалары Стефан Георгқа тиесілі «Blätter für die Kunst» журналында жариялана бастады, ол өзі Клажстің талантын ерте таныған еді. 1896 жылы Клажс, Мейер және Буссе жаңа графологиялық мекеме – Германия графологиялық қоғамын (Deutsche Graphologische Gesellschaft) құрды. Клажс пен Теодор Лессингтің балалық шақтағы достығы 1899 жылы аяқталды. Кейін екеуі де қарым-қатынастарын және бір-біріне тигізген әсерін жазды, бірақ олардың достығына нәсілдің қандай әсер еткені сияқты көптеген мәселелер әлі де түсініксіз күйде қалды. 1900 жылы Клажс Мюнхен университетінен химия ғылымдарының докторы ғылымын қорғады; химия жеті жыл бұрын медицина факультетінен көшкендіктен, Клажс медицина докторы емес, философия докторы (PhD) атағын алды. Клаге 1901 жылы «Ментонин синтезіне қатысты тәжірибе» атты диссертациясын жариялады.
Klages moved to Munich in 1893, continuing his undergraduate degree at Munich University. The same year, he joined the Chemisches Institut, a laboratory founded at the university by Adolf von Baeyer in 1875. Alongside his studies, he engaged in the cultural scene in Schwabing, the Bohemian district of Munich. In 1894, Klages met poet and sculptor Hans Busse, who had recently founded the Institut für wissenschaftliche Graphologie (Institute for Scientific Graphology). Handwriting analysis, or graphology, was at that time a more reputable discipline than now; Busse was sought on occasion to give expert testimony in court cases, and his passion for the subject drew Klages to him. Others figures who entered Klages life at this time include psychiatrist Georg Meyer, poet Stefan George, classicist Alfred Schuler, and novelist Franziska zu Reventlow. After graduating, Klages continued his work as a research chemist and began preparing his doctoral thesis under Alfred Einhorn. Klages' writings in both prose and poetry began appearing in Blätter für die Kunst, a journal publication owned by Stefan George, who himself had eagerly recognized Klages' talent. In 1896, Klages, Meyer, and Busse founded a new graphological institution, the Deutsche Graphologische Gesellschaft (German Graphological Society). Klages' childhood friendship with Theodor Lessing came to a bitter end in 1899. Both would later write about the depth of their relationship and influence on each other—though many aspects, such as the effect race had on their friendship, remain unclear. In 1900, Klages received his doctorate in chemistry from the University of Munich; since chemistry had seven years earlier moved from the medical faculty, Klages received his qualification as a philosophy doctorate (PhD) rather than a medical doctorate (MD). Klage published his thesis Attempt at a Synthesis of Menthone in 1901.
Швейцария мансабы
1914 жылы соғыс басталғанда Клагс Швейцарияға көшіп, жазу арқылы және лекциялардан түскен табысымен өмір сүрді. 1920 жылдары Германияға оралды және 1932 жылы өнер мен ғылым саласындағы Гёте медалімен марапатталды. Бірақ 1936 жылға қарай нацистік билік тарапынан қолдау көрсетілмегендіктен сынға ұшырады, ал 1942 жылы 70 жасқа толған күні Германиядағы көптеген газеттерде жамандалды. Соғыстан кейін ол жаңа үкімет тарапынан құрметке ие болды, әсіресе 1952 жылы 80 жасқа толған күні.
In 1914 at the outbreak of war Klages moved to Switzerland and supported himself with his writing and income from lectures. He returned to Germany in the 1920s and in 1932 was awarded the Goethe medal for Art and Science. However, by 1936 he was under attack from Nazi authorities for lack of support and on his 70th birthday in 1942 was denounced by many newspapers in Germany. After the war he was honoured by the new government, particularly on his 80th birthday in 1952.
Ойлау
Клажестің ой-пікірлері көбінесе Фридрих Ницше мен қазіргі континенталдық философияның көп бөлігі арасындағы байланыс ретінде қарастырылады, тіпті Клажес бір кезде өзінің еңбегін қазіргі заманның "ең көп ұрланған" туындысы деп санаған. Юрген Хабермас, Клажесті өз заманынан озық деп есептеген, оның философиясын "рухқа қарсы" (geistfeindlichen) деп сипаттайды. Осы тұрғыда Клажес Гегельдің рух туралы түсінігіне, өмірді қуаттауға қарсы келетін сынның алғашқы қайраткері ретінде де танылады. Клажестің көптеген еңбектерінде философиялық неміс тілінің жоғары дәлдігімен қатар, кейде эзотерикалық терминология да қолданылады. Ол графологияның толық теориясын жасады және форма деңгейі, ырғақ және екіполярлық интерпретация ұғымдарымен ұзақ жылдар бойы байланысты болады. Фридрих Ницше мен Анри Бергсонмен бірге экзистенциалдық феноменологияны болжады. Сондай-ақ, ол 1920 жылдары логоцентризм терминін енгізді. Философ ретінде Клажес Ницшенің "Lebensphilosophie" негіздерін "ең шектен тыс тұжырымдарына" дейін жеткізді. Ол өмірді бекітетін Seele (жан) мен өмірді жоятын Geist (рух немесе интеллект) арасындағы айырмашылықты көрсетті. Geist "заманауи, индустриялық және интеллектуалды рационализацияның" күштерін білдірсе, Seele "ажыратылған интеллектілікті жеңіп, жаңадан табылған жер бетіне қатыстылыққа" қол жеткізу мүмкіндігін білдіреді. Ол қайтыс болғаннан кейін неміс философы Юрген Хабермас Клажестің антропология және тіл философиясы салаларындағы жетістіктері оның жұмбақ метафизикасы мен апокалиптикалық тарих философиясының артында қалмауы керек екенін айтты. Хабермас осы тұрғыдағы Клажестің ой-пікірін өз заманынан озық деп сипаттады. Клажестің ықпалы кең таралды, оның ірі жақтастарының қатарында еврей ойшылы Уолтер Бенджамин, философ Эрнст Кассирер, филолог Уолтер Ф. Отто және романист Герман Гессе сияқты замандастары болды.
Klages' thought is often seen as the link between Friedrich Nietzsche and much of contemporary continental philosophy, with even Klages once regarding his as "the most plundered" body of work of the present age. Jürgen Habermas, who regarded Klages as well ahead of his time, describes his philosophy as "anti spiritual" (geistfeindlichen). In this regard, Klages is also seen as a pioneering figure of critique against the Hegelian notion of spirit as adverse to the affirmation of life. Much of Klages' work makes noted use of highly precise philosophical German language as well as occasional esoteric terminology. He created a complete theory of graphology and will be long associated with the concepts of form level, rhythm and bi polar interpretation. Together with Friedrich Nietzsche and Henri Bergson he anticipated existential phenomenology. He also coined the term logocentrism in the 1920s. As a philosopher, Klages took the Nietzschean premises of Lebensphilosophie "to their most extreme conclusions." He drew a distinction between life affirming Seele (soul) and life destroying Geist (spirit or intellect). Geist represented the forces of "modern, industrial, and intellectual rationalization", while Seele represented the possibility of overcoming "alienated intellectuality in favor of a new found earthly rootedness." After his death, the German philosopher Jürgen Habermas urged that Klages' developments in the fields of anthropology and philosophy of language should not be left veiled behind his enigmatic metaphysics and apocalyptic philosophy of history. Habermas characterized Klages' thought in this regard as ahead of its time. Klages influence was widespread and amongst his great admirers were contemporaries like Jewish thinker Walter Benjamin, philosopher Ernst Cassirer, philologist Walter F. Otto and novelist Hermann Hesse.
Қарым-қатынас және жыныстық қатынас
Өзінің философиясы мен жеке пікірлерін үйлестіре отырып, Клажес жыныстық қатынасты формалды түсінік ретінде қабылдауға көбінесе қарсы болды. Херфтің жазуынша, тіпті жыныстық және богемдік қарсылықтың ең жарқын кезеңінде де "Клажес көптеген адамдарға эротикалық мәселелерде өте таза және ар-ұяты бар адам ретінде көрінді". 1895 жылы Клажес жаңа Швабингке көшіп келгенде, ол үй иесінің қызымен, анасының рұқсатымен жақын қарым-қатынасқа түсті; Клажес оны "Путти" деп атаған қыз өзінен он бір жас кіші болды, және олардың қарым-қатынасы шамамен екі он жылға созылды, бірақ бұл қарым-қатынас тек жыныстық сипатта болды. Швабингте өткен жылдары Клажес романыст Франциска цу Ревентлоумен де романтикалық қарым-қатынаста болды, бұл оның 1913 жылғы "Herrn Dames Aufzeichnungen" атты кітабында айтылды. Клажес жақын байланыста болған Стефан Джордж және Альфред Шулер екеуі де ашық гомосексуалдар болды. Клажестің гомосексуализм туралы айтқан кейбір сөздері қатал болғанымен, ол өмірінің соңына дейін Шулерге жеке және ғылыми құрметпен қарады.
In uniting his philosophy and personal preferences, Klages generally opposed sexuality as a formal concept. Even during the heyday of sexual and bohemian rebellion, Herf writes, "Klages struck most observers as strikingly clean and honourable in erotic matters." When Klages moved into a new Schwabing flat in 1895, he entered into an intense sexual relationship with his landlady's daughter, with the mother's approval; the daughter, whom Klages called 'Putti', was eleven years younger than him, and their relationship continued for almost two decades though remained only sexual in nature. During his years in Schwabing, Klages also became romantically involved with novelist Franziska zu Reventlow, which was further alluded to in her 1913 roman à clef Herrn Dames Aufzeichnungen. Both Stefan George and Alfred Schuler, with whom Klages closely associated, were openly homosexual men. Whilst some of Klages' outward statements on homosexuality may be seen as harsh, he maintained an intimate personal and academic admiration for Schuler all throughout his life.
Дін және саяси көзқарастар
Фридрих Ницше сияқты Клэгс христиан дінін де, оның иудаизмдегі тамыры деп санаған нәрселерін де сынады. Осы тұрғыда, оның яһуди дініне қатысты ертеректе айтқан кейбір сөздері христиан дініне жасырын шабуыл ретінде қарастырылуы мүмкін, бұл Ницше мен Вольтермен қосымша ұқсастықтар тудырады. "Бір жағынан, Клэгстің көзқарасы ежелгі гректердің дүниетанымымен айтарлықтай жақындықтарды көрсетеді. Олар әлемнің әр бөлігін пантеизм мен пұтқа табынушылық тұрғысынан қарастырған", - деп жазады заманауи ғалым Пол С. Бишоп; алайда, ол Клэгстің осы мәселедегі діни көзқарастары "ашық мәселе болып қала беретінін" қорытындылайды. Басқа көздер, мысалы, Джозефсон Сторм, Клэгсті неоязық деп ашық қарастырады. Клэгс көбінесе саяси бейтарап ретінде танылған, оның биоэтикалық ұстанымы терең экологияға, христиан патриархатын қабылдамауындағы феминизмге және Германияның Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарға қатысуына қатысты қатаң соғысқа қарсы позициясындағы пацифизмге ұқсас. Фашистік милитаризмге қарсы болғанына қарамастан, Клэгске қарсы ең көп таралған айыптардың бірі - ол нацизмге симпатия танытқан деген жаңылыс пікір. Оның 1940 жылғы қайтыс болған Альфред Шулердің "Нахласс" басылымының алғы сөзінде антисемиттік пікірлерді енгізгендігі үшін үшінші рейх тұсында Клэгстің жарыққа шығуына тырысылды. Клэгс кейде Консервативті революция ойшылдарының қатарында да еске алынады. Алайда, Бишоптың айтуынша, Клэгс "негізінен антисемит ойшыл емес, оңшыл философ емес және нацист емес". Лебович, Стаут және Тернер ғалымдарының бұрынғы жарияланымдары Клэгсті антисемит деп санайды. Сол сияқты, тарихшы Джозефсон Сторм: "Шоада туыстарын жоғалтқан американдық еврей ретінде, мен бұл Клэгстің туындысының ең қорқынышты және жек көрінетін бөлігі деп санаймын", - дейді. Бишоп сондай-ақ, Клэгске қатысты мұндай көзқарастарды еврей ойшылдары Эрнст Блох пен Георг Лукачтың poleмикалық интерпретацияларына, кейіннен Еуропалық жаңа оңшылдықпен қабылдауға байланыстыруға болады деп мәлімдейді. Антисемитизм мәселесіне тоқталып, Клэгс былай деп жазды:
Klages, like Friedrich Nietzsche, was critical of Christianity as well as what they both saw as its roots in Judaism. Some of his earlier statements on Judaism in this regard may be seen as only veiled attacks on Christianity, drawing further similarities to Nietzsche and Voltaire. "On one level, it is possible to see in Klages a call for a return to polytheism or pantheism, inasmuch [as] there are significant affinities between his outlook and the cosmogony of the ancient Greeks, who saw each individual part of the world in pantheist and pagan terms", writes contemporary scholar Paul C. Bishop; he concludes however, that Klages' religious views in this regard "must remain an open question". Other sources, such as by Josephson Storm, have more overtly regarded Klages as a neo pagan. Klages has largely been identified as apolitical, with resemblances to deep ecology in his bioethical stance, feminism in his rejection of Christian patriarchy, and pacifism in his staunch anti war position on German involvement in World Wars I and II. Despite his opposition to fascist militarism, among the most common charges against Klages is the misconception that he sympathised with Nazism. Attempts have been made to dismiss Klages on these grounds for his inclusion of antisemitic remarks, while under the rule of the Third Reich, in the foreword to a 1940 publication of the late Alfred Schuler's Nachlass. Klages is also sometimes placed among thinkers of the Conservative Revolution. Klages was however, as Bishop states, "not a fundamentally anti semitic thinker, not a right wing philosopher, and not a Nazi." Earlier publishings by scholars Lebovic, Stauth, and Turner regard Klages as antisemitic. Likewise, historian Josephson Storm states "As an American Jew who lost extended family in the Shoah, I personally find this the most disgusting and odious part of Klages's oeuvre." Bishop further states that such views on Klages can be traced back to polemical interpretations forwarded by Jewish thinkers Ernst Bloch and Georg Lukács, and later embraced by the European New Right. Addressing the issue of antisemitism, Klages wrote:
Шығармалары
Клажес 1910-1948 жылдар аралығында 14 кітап және 60 мақала жазды, сондай-ақ 1897–1898 жылдарғы Berichte журналын және оның ізінен шыққан Graphologische Monatshefte журналын 1908 жылға дейін бірлесіп редакциялады.
Klages wrote 14 books and 60 articles between 1910 and 1948, and co edited the journal Berichte (1897–1898) and its successor Graphologische Monatshefte until 1908.