Кіріспе

Берлиндегі негізгі жолдар Берлин ауданындағы Шпандау Вильгельмштрассе (Wilhelmstraße, қараңыз ß) - Германияның Берлин қаласының орталық Митте және Кройцберг аудандарындағы негізгі жол. 1945 жылға дейін ол үкімет орталығы ретінде танылды, алдымен Пруссия Корольдігінің, кейін біріккен Германия Рейхының, атап айтқанда Рейх Канцеляриясы мен Сыртқы істер министрлігі. Көшенің атауы сонымен қатар жалпы неміс үкіметтік әкімшілігінің метаними ретінде жиі қолданылған: "Уайтхолл" термині көбінесе британдық үкіметтік әкімшілікті тұтастай білдіру үшін қолданылады. Ағылшын тілінде "Вильгельмштрассе" әдетте Германияның Сыртқы істер министрлігіне қатысты.

Курс

Вильгельмштрассе Шпрее өзенінің жағалауынан оңтүстікке қарай тарихи Доротенштадт кварталы арқылы Париж плац және Бранденбург қақпасы маңындағы Унтер ден Линден бульварыне дейін содан кейін Фридрихштадт арқылы оңтүстікке қарай шығысқа қарай созылып, Кройцбергтегі Галлеше Тор маңындағы Стрессманштрассемен түйіскенше, жалпы қашықтығы шамамен 1000 м. Оның оңтүстік шетінде Вильгельмштрассе бастапқыда Фридрихштрассемен кездесті, ол шамамен шығысқа параллель жүреді, Белль Альянс циркінде, көше бағыты батысқа қарай 1970 жылы Стресманштрассе тоғысына қарай бағытталды. Unter den Linden және параллель Behrenstraße арасындағы жол Ұлыбритания елшілігінің қорғауы үшін автокөліктерге жабық.

Тарих

Фридрих Вильгельм I, 1713 жылдан бастап Пруссия королі және Бранденбургтің сайлаушысы, өзінің Берлин резиденциясының оңтүстік-батыс Фридрихштадт тоқсандарын едәуір ұлғайтты, осылайша Берлин кеден қабырғасына дейінгі үй-жайлар (қазіргі Стресманштрассе) бай тұрғын үй ауданы ретінде дамытылды. 1731 жылы Барокко стилі қала құрылысының солтүстік-оңтүстік бағыты ретінде Husarenstraße (Гусарлар көшесі) салынды, онда Франциядан қашып келген көптеген гугеноттар, сондай-ақ Моравия шіркеуінің қуылған мүшелері қоныстанды. Патшаның бірнеше жеке сенімді адамдары үлкен қала сарайларын тұрғызды, ең бастысы генерал Курт Кристоф Граф фон Шверин және француз бароны Франсуа Матье Вернезобре де Лаури, ол өзінің резиденциясын кейіннен Принц Альбрехт Палайында қосты. 1740 жылы қайтыс болған корольдің құрметіне көшеге Вильгельмштрассе деген ат берілді.

Мемлекеттік округ

Бастапқыда бай тұрғын көше, Хогенцоллерн патшалық отбасының мүшелеріне тиесілі бірнеше сарайлар бар, Вильгельмштрассе XIX ғасырдың ортасынан бастап Пруссия үкіметі ауданы ретінде дамыды. 1858 жылы король Фредерик Вильгельм IV No. 73-ке дейін. Бұл ғимарат қазір Рейх президенті сарайы деп аталады, онда 1861 жылдан бастап Александр фон Шлейниц бастаған Пруссияның патшалық үйі үшін министрінің әкімшілік кеңсесі орналасқан. 1869 жылы жақын маңдағы Шуленбург сарайы 1738/39 жылдары No. 77, Шлейництің қарсыласы министр президент Отто фон Бисмарктың тапсырысы бойынша Пруссияның мемлекеттік үкіметі сатып алды. 1875 жылдан 1878 жылға дейін қайта салынған ол Германия канцлері ретінде оның ресми резиденциясы болды. No1 көшедегі ғимараттың қасында. 76 - санды сыртқы істер министрлігінде қолданды. Вильгельмштрасседе тағы бірнеше үкіметтік ведомстволар орналасқан, мысалы Рейхтің қаржы министрлігі (No. 61), Императорлық отарлау кеңсесі (No. 62), Пруссияның мемлекеттік министрлігі (No. 63), Рейхтің азық-түлік және ауыл шаруашылығы министрлігі (No. 72), және рейхс көлік министрлігі (No. 79, 1919 жылдан бастап). 70-ші суретті 1876 жылы аукционға шыққан Хоэнлоге ханзадасы Хьюго сатып алып, британдық елші Лорд Амптиллге жалға берді, содан кейін оны 1884 жылы Ұлыбритания сатып алды. 1877 жылы Восс-штрассе бұрышында Борсиг сарайы тұрғызылды.

Веймар Республикасы мен нацистік жылдар

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Шверин сарайыны қуғын-сүргінге ұшыраған император Вильгельм II Веймар республикасының үкіметіне сатып жіберді және 1919 жылы Германияның бірінші рейх президенті Фридрих Эберттің резиденциясы болды. 1934 жылы оның орнын басқан Пауль фон Гинденбургтің өліміне дейін президенттің ресми резиденциясы Вильгельмштрассе 73-де болды, онда ол 1933 жылы 30 қаңтарда нацистік Махтергрейфунг түнінде факелдік парадты тамашалай алды. Гитлер 1930 жылы салынған заманауи канцлерлік ғимараттың терезесінен Вильгельмштасседегі қуанған көпшілікке сөйледі. 1934 жылдан бастап өзін "Фюрер және рейхс-канцлер" деп атаған ол резиденцияны жеткіліксіз деп санады және Альберт Шпеердің жобалары бойынша үлкен Жаңа рейхс-канцлер ғимаратының құрылысын тапсырды. Бұл ғимарат нацистік архитектураның ең үздік үлгісі болды, ол бұрынғы Канцелярияның оңтүстігінде, Вильгельмштрассе мен Воссштрассе бұрышында тұрды, ал оның ресми мекенжайы Voßstraße 4 болды. Сыртқы істер министрлігі бұрынғы рейх президенті сарайына көшірілді, ескі ғимарат нацистік министр Иоахим фон Риббентроптың тапсырысы бойынша грандиоз стильде қайта жаңартылды. Вильгельмплацта барокко стилідегі Орденспалец Иосиф Геббельс бастаған Қоғамдық ағарту және пропаганда министрлігінің бас кеңсесі ретінде қайта жаңартылды. 1935/36 жылдары оның партия мүшесі Герман Геринг Эрнст Сагебиелдің жобалауымен Лейпциг көшесіне қараған жерде үлкен Авиация министрлігінің ғимаратын салдырды. Оңтүстіктегі Prinz Albrecht Palais Рейхсфюрер СС және Sicherheitspolizei штаб басшысының Sicherheitsdienst бас кеңсесі ретінде танымал болды; 1939 жылы Рейнхард Гейдрихтің басшылығымен SS Reichssicherheitshauptamt террор кешеніне біріктірілді. Вильгельмштрассе бойындағы көпшілік ғимараттардың көпшілігі 1944 жылы және 1945 жылдың басында және Берлин шайқасында Достасқандардың бомбалауынан қираған.

Қырғи қабақ соғыс

Соғыстан кейін Вильгельмштрассе Нидеркирхнерштрассеге дейін союзниктер басып алған Берлиннің кеңес секторында болды. Көшедегі үйінділерді тазалаудан басқа, 1949 жылы Шығыс Берлинді астанасы етіп алған Германия Демократиялық Республикасы (ГДР) құрылғанға дейін аймақты қайта құру үшін аз жұмыс жасалды. Ең алғашқы қайта құрулардың бірі - Вильгельмштрассе 138 - де 1948 жылы Моравиялық бауырластар қауымының уақытша ағаш шіркеу залы. Коммунистік ГДР режимі бұрынғы үкіметтік аймақты прус және нацистік милитаризм мен империализмнің қалдығы деп санады және 1950-ші жылдардың басында үкіметтік ғимараттардың барлық қираған жерлерін қиратты. 1950 жылдардың соңында Вильгельмштрассе бойында Unter den Linden-ден Лейпцигшерштрассеге дейін ғимараттар мүлдем болмаған. Вильгельмштрасседегі жалғыз үлкен қоғамдық ғимарат - соғыста үлкен зақымданудан аман қалған Герингтің рейхтік әуе министрлігі. Берлиндегі бірнеше мемлекеттік ғимараттардың бірі ретінде оны Германиядағы Кеңес әскери әкімшілігі және (Шығыс) Германияның экономикалық комиссиясы, кейіннен Кеңес оккупациялық аймағының неміс халық кеңесі, оның мұрагері Халық палатасы және бірнеше Шығыс Германия министрліктері мен мемлекеттік департаменттері қолданды. Министрлер үйі ретінде ол 1953 жылдың 17 маусымында жұмысшылардың көтерілісі кезінде халықтық демонстрациялардың орталығында болды. 1961 жылы Берлин қабырғасының салынуы көшелерді екіге бөлді. 1964 жылы көшедің Шығыс Берлин бөліміне 21 қыркүйекте қызметте қайтыс болған бұрынғы ГДР министрі президент Отто Гротевольдың есімі берілді. 1970 жылдан бастап Unter den Linden бұрышында "достық" елшіліктің бірнеше елшілігі тұрғызылды. Чехословакия Социалистік Республикасының жаңа елшілік ғимараты 1974 жылдан 1978 жылға дейін Вильгельмплацта тұрғызылды. 1980 жылдары Шығыс Берлиннің Отто Гротевелл көшесі бойындағы тазаланған үй-жайларда бірнеше Платтенбау (бетон плитасы) пәтер блоктары салынды. Пәтерлер номенклатура арасында өте танымал болды, өйткені олар Батыс Берлинге қарай Қабырғаның арғы жағына бұзылусыз көрініс берді. Бұрынғы "өлім жолағы" бүгінде Еуропаның қаза тапқан яһудилері ескерткішінің орны болып табылады.

Бүгін

Бүгінде Вильгельмштрассе маңызды көлік артериясы болып табылады, бірақ бұрынғы мәртебесін қайта қалпына келтіре алмады. Германияның қайта бірігуінен кейін кейбір федералды министрліктер өздерінің орындықтарын Вильгельмштрассеге көшірді, мысалы, бұрынғы Вильгельмплацтағы Еңбек және әлеуметтік істер министрлігі, бұрынғы рейхтік авиация министрлігі кешеніндегі Қаржы министрлігі (Detlev Rohwedder Haus 1992 жылы қайта аталды), сондай-ақ Вильгельмштрассе 72-дегі Федералды азық-түлік, ауыл шаруашылығы және тұтынушылардың құқықтарын қорғау министрлігі. Британдық елшілік, оның бастапқы ғимараты бомбалаудан қираған, сол жерде қайта салынған. 2000 жылдың шілдесінде салтанатты ашылу салтанатын Елизавета II атқарды. Вильгельмштрасседегі басқа да мемлекеттік мекемелерге Шпреяның солтүстік жағалауындағы ARD радиоарнасының ARD Hauptstadtstudio (теледидар студиясы), E Werk техно клубы, бұрынғы Рейхссекрехсхауптамның аумағындағы Террордың топографиясы мұражайы және Германияның Социал-демократиялық партиясының Вилли Брандт Хаус штаб-пәтері жатады. ГДР-дегі көп пәтерлі үйлердің көптеген тұрғындары жаңадан көшіп келгендер, ал ресейліктер мен түріктерге арналған бірқатар дүкендер мен мейрамханалар бар. Соңғы жылдары Берлин қаласы Вильгельмштрассе бойында соғыстан бұрынғы дәуірдегі белгілі ғимараттардың тұрған жерін көрсететін бірқатар тарихи белгілерді орналастырды. 2011 жылдың 8 қарашасында бұрынғы рейхс-канцелярияның орнында сәтсіз өлтіруші Иоганн Георг Элсердің құрметіне мемориал ашылды.