Кіріспе

Американдық театр менеджері және қара бетпен ойналатын миньстрель шоуларының ұйымдастырушысы Кристофер Хаверли (1837–1901), J. H. Haverly немесе John H. "Jack" Haverly деген атпен әйгілі, американдық театр менеджері және қара бетпен ойналатын миньстрель шоуларының ұйымдастырушысы болды. 1870 және 1880 жылдары ол өзінің миньстрель топтарына, әсіресе Хаверлидің Біріккен Мастодон Миньстрельдері мен Хаверлидің Афроамерикандық Миньстрельдеріне негізделген ойын-сауық империясын құрды. Оның басшылығымен бұл топтар үлкенге дейін өсті және әсем декорациялар мен костюмдерді ұсынды. Олар кеңінен гастрольдік сапарлар жасап, миньстрель өнерінің көрермендерін бүкіл АҚШ-қа, сондай-ақ Англияға дейін кеңейтті. Хаверлидің әдістері миньстрельдік өнерде революция жасады, өйткені басқа топтар бәсекелесуге тырысты. Миньстрельдік өнердің құны артқан сайын көптеген топтар жұмысын тоқтатты.

Алғашқы еңбектері

Кристофер Хаверли 1837 жылғы 30 маусымда Пенсильвания штатының Беллефонте қаласында Кристофер мен Элиза Хаверлидің (қыз есімі Стил) отбасында дүниеге келді. Жастық шағында ол "Джек" немесе "Кит" деп аталды және шоу-бизнеске қадам баспас бұрын тігіншінің шәкірті болды. Хаверли театр труппаларының иелері мен менеджерлерінің жаңа толқынының өкілі болды, ол өзі актер ретінде кәсіпке кірмеген еді. Ол театр компанияларын насихаттау үшін П.Т. Барнум сияқты белгілі шоумендердің тәсілдерін пайдаланды. 1870-ші жылдардың соңында ол сөнген миньстрель шоуына назар аударды, сонда басқа да ойын-сауық түрлері, мысалы, сахналық қойылымдар, опералар және эстрадалық шоулар "өлшемдері мен тартымдылығы шексіздей кеңейген" еді. Ал миньстрельдік әншілердің өнері Вирджиния миньстрельдері мен Эфиопия серенадтарының дәуіріндегідей қалып қойған. Оның жауабы – "әдемілігімен, сапасымен және ауқымымен әлемдегі ең талапкер көрерменді таңдандырып, қанағаттандыратын" миньстрельдер тобы болды. Ол көптеген дарынды әртістерді жинап, оларды бір труппаға біріктірді. Жарияланымдарын отбасылық аудиторияға бағыттап, шоуларындағы әдепсіз әзілдердің болмауына баса назар аударды. Олар бұрынғыда миньстрельдік өнерге шектелген Солтүстік-Шығыс аймағынан тыс, бүкіл Америка Құрама Штаттарын аралап шықты. Хаверлидің миньстрельдік өнеріндегі жетістігі оған басқа да жобаларды қаржыландыруға мүмкіндік берді. Өз қызығушылығының шарықталу кезінде ол Нью-Йоркте үш, ал Бруклинде, Чикагода және Сан-Францискода бір-бірден театрға иелік етіп, оларды басқарды. Сонымен қатар, үш кен және қорыту компаниясының және көптеген басқа компаниялардың акцияларына ие болды. Хаверлидің акцияға салған инвестициялары оның күткендей нәтиже бермеді, ал 1877 жылдың соңына қарай ол 104 000 долларға қарызға батты. Дегенмен, ол банкроттықтан құтылу үшін тағы бір тәуекелге баруға тырысты.

"Хэверлидің біріккен мастодонт-минстрельдері"

Төрт мiңгер компаниясын шикізат ретінде пайдаланып, ол "Хэверлидің біріккен мастодон мiңгерлері" деп аталатын бір труппа құрды. Ол Нью-Йоркті басқа топтардың жарнамаларынан екі есе үлкен плакаттармен және газеттердегі жарнамалармен толтырды. Бұл жарнамалар мастодондардың үлкендігін жариялады: "ҚЫРҚ—САНАП КӨРІҢІЗ—40" мүше. Ол труппасының өнер көрсететін әр қалада шеру жасады, алдарынан мыс құбырлы оркестр өтті. 1878 жылы ол қаланың басқа бөлігінде бір уақытта ойнай алатын барабаншылар тобын қосты. Ол труппаның үлкендігін көрсетудің тағы бір жолын тапты – бірінен соң бірі артқа тартылатын перделер тізбегі, әрқайсысы артында оннан астам адам тұрды. Хэверлидің қойылымдары бұған дейінгілерге қарағанда визуалды тұрғыдан әлдеқайда әсерлі болды. Бір бағдарламада: "Көрермендердің назары күміс пен алтынмен жасалған түрік варвар сарайының тамаша көрінісіне аударылсын", - делінген. Сондай-ақ, бір кезде сәнді патша сарайы пайда болды, содан кейін байланысы жоқ көріністер тізбегі: "Бейсбол", "Күштілер әлсізді қорғайды", "Біз біріккенде күштіміз" және "Өліп бара жатқан спортшы". Қойылым Барнум дәстүріндегі цирк сияқты өндіріспен аяқталды. Бұл қойылым продюсер ретінде Хэверлидің ұстанымын бейнеледі: "Менде бір ғана әдіс бар, ол – адамдар не қалайтынын білу және содан кейін оларға соны беру. Халықты театрға күштеп кіргізудің қажеті жоқ". Хэверлидің қойылымдары ерекше болды, және ол мұны жарнамаларында баса көрсету үшін барлық мүмкіндікті пайдаланды. Ол өндірістің жоғары құнын атап өтті. Ол 1870 және 80-жылдары мiңгер труппаларын сатып алып, оларды Мастодонсқа біріктіре берді. Бір кезде труппада 100-ден астам мүше болды.

Хаверлидің түсті музыканттары

Осы арада Хаверли қара мистрльдік нарығына еніп, 1878 жылы Чарльз Каллендердің «Original Georgia Minstrels» тобын сатып алып, оны «Haverly's Colored Minstrels» деп атады. Хаверли бұл труппаны «Мастодонс» үшін қолданғандай әуешелікпен жарнамалады және олардың санын арттыру үшін тағы да қара труппаларды сатып алды. Ол сондай-ақ қара мистрльдердің афроамерикалықтардың өмірін шынайы бейнелейтін өнер иелері деген сенімді күшейтіп, көбінесе плантациялық өмірге арналған материалдарды пайдалану форматына көшті. Түрік моншаларының орнына көрермендер «Үйдегі қараңғы адам, жүзімдіктегі, құрмалықтағы, базардағы, жағалаудағы және кемедегі қараңғы өмір» атты қойылымды тамашалады. 1880 жылы ол тіпті Бостонның бір даласында жүзден астам қара актерлерді костюмдермен, соның ішінде «басшылар, иттің түрлері және жұмыс істеп, өз халқына тән әндерге, билерге [және] қылықтарға берілген қараңғы адамдар» қойып, нақты плантация құрды. 1881 жылдың 31 шілдесінде Лондонның «Her Majesty's Theatre» театрында 60 адамнан тұратын «Haverly's Colored Minstrels» труппасы ашылды, онда «The Times» газеті былай деп жазды: «Дауыстардың спонтандығына немесе орындаушылардың кешкі билерге және ойын-сауыққа қатысуға алған қуанышына күмән жоқ. Олардың көңіл көтеруінің шындығы көрермендерге жетіп, әсер етеді». Питер Фрайер былай деп атап көрсетті: «Сәхнәде 20 биші, банжо оркестрі, 8 сүйекше ойнаушы, 8 дабылшы, барлығы 16 музыкант екі қатарға отырып, "бірге үйлесімді әсем көрініс" жасады». Бұл үлкен труппа сәтті болды, бірақ Хаверлиге оларды да, «Мастодонс» тобын да басқару қиын болды. Ол 1882 жылы «Georgia Minstrels» тобын Чарльз бен Густав Фроманға сатты.