Кіріспе

Бахаи дінінің адамы, ақын және ғалым Әбу әл-Файз ибн Мұбарак, көбінесе Файзи атты қаламдымымен танымал (20 қыркүйек 1547 – 15 қазан 1595) – қазіргі орта ғасырлық Үндістанның ақыны және ғалымы, оның ата-бабалары Ақбар сарайының Малик уш Шуарасы (лауреат ақыны) болған. Ол Ақбардың тарихшысы Әбульфазлдың ағасы болды. Ақбар оның генийін жоғары бағалап, ұлдарына тәрбиеші етіп тағайындап, өзінің сәндік «наваратна» тобына қосты.

Өмір

Файзи Аграда хижраның 954 жылы 5 шаабанда (20 қыркүйек, 1547 жыл) дүниеге келген. Шейх Мұбарак грек философиясы және ислам теологиясы саласындағы ғалым болған. Оны көбінесе әкесі тәрбиелеген. Оның кейбір лирикалық шығармаларында пантеизмді дәріптеуі оған консервативті мұсылман дін қызметкерлерінің ашуын тудырды. Сол кездегі әдеби дәстүрді сақтай отырып, Файзи парсы ақыны Низами Ганжавидің үлгісімен Пандж Гандж (сөзбе-сөз – бес қазына) немесе Хамса жазуды жоспарлады. 30 жасында ол бес туынды жазуға кірісті: Нало-Даман (үнді эпосы Нала мен Дамаянтидің парсы тіліндегі бейімдемесі), Марказ-ул-Адвар (Шеңбердің ортасы), Сулейман о Билкис (Сулейман мен Балкис – Шеба патшайымы), Хафт-Кишвар (Жердің жеті аймағы) және Акбарнама (Акбар тарихы). Оның аяқталған екі туындысы – "Марказ-ул-Адвар" және "Нал-о-Даман" (1594 жылы аяқталды) Низаминың "Махзан-ул-Асрар" және "Лейла-о-Маджнун" шығармаларының үлгісімен жазылған (жауабы). Фридрих Макс Мюллердің "Дін ғылымына кіріспе" (1870, соңғы редакциясы 1882) кітабында Файзи өлеңдерінің бірнеше метрикалық қайта айтулары бар.