Кіріспе

Швед философы Аксель Андерс Теодор Хагерстрем (6 қыркүйек 1868, Виреда – 7 шілде 1939, Уппсала) – швед философы. Швецияның Йончепинг округіне қарасты Виреда қаласында дүниеге келген. Уппсала университетінде оқып жүрген кезінде теологияны тастап, философиямен айналысуға бел буды. 1893 жылдан 1933 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін университетте оқытып, Кристофер Якоб Бостремнің (1797–1866) ізбасарларының сол кездегі үстем философиялық идеализміне қарсы күресті. Ол (жартылай) позитивистік Уппсала философия мектебінің – ағылшын-американдық талдау философиясының шведтік нұсқасы, сондай-ақ Вена үйірмесінің логикалық позитивизмі және скандинавиялық құқықтық реализм қозғалысының негізін қалаушы ретінде танымал. Оның кейбір еңбектері Мюрхед философия кітапханасынан жарық көрді. 1925 жылдан 1933 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Эстгота ұлтының инспекторы қызметін атқарды.

Құқықтық түсінікке үлес қосу

Құқықтық реализмнің заңгерлік бағыты, жалпы алғанда, табиғи құқық тұжырымын қатаң түрде қабылдамайтын және құқықтық ұғымдар, терминология мен құндылықтар тәжірибе, бақылау және эксперимент негізінде болуы керек деп санайтын ғалымдардан тұрады, осылайша олар "шынайы" болып табылады. Хагерстрём Скандинавиялық құқықтық реализм мектебінің негізін қалаушысы деп есептеледі. Оның шәкірттері Карл Оливекрона, Альф Росс және Андерс Вильгельм Лундштедт Батыс құқығының тілі жөніндегі пікірлерінде Хагерстрёммен ұқсас негізгі көзқарас ұстанады. Табиғи құқыққа қатысты олардың шешіміне байланысты, олар адам құқықтары тұжырымын да қабылдамайды. Марбург мектебінің неокантиандығының ықпалында болған Хагерстрём метафизиканы толығымен теріске шығарды. Оның ұраны: "Praeterea censeo metaphysicam esse delendam", – деп аталады, бұл Катонның танымал "Delenda Carthago" сөзінің қайта айтуы. Оның пікірінше, "құқық" және "міндет" сияқты сөздер ғылыми тұрғыдан тексеруге немесе дәлелдеуге болмайтындықтан, негізінен мағынасыз. Олар осындай құқық немесе міндетті иеленген адамға әсер етуі немесе бағыт беруі мүмкін, бірақ егер олар нақты сынақтан өте алмаса, олар тек қана қиял еді. Сол сияқты, Хагерстрём барлық құндылықтарды тек қана эмоциялық білдіріс ретінде қарастырды, бұл сөздің толық мағынасындағы бағалау емес. Осы позиция Хагерстрёмнің сыншыларына оның философиясын "құндылықты жоққа шығарушылық" деп сипаттауға себеп болды – бұл атауды журналистер ойлап тапқан, кейіннен Хагерстрёмнің кейбір консервативті емес ізбасарлары, атап айтқанда Ингемар Хедениус қолдады. Хагерстрём өз жазбаларында әртүрлі сөздер мен құқықтық ұғымдарға шабуыл жасады, олардың ғылыми қолдануға төтеп бере алмайтынын дәлелдеу үшін.