Ерте Орта ғасырдағы білім орталықтары

Кіріспе

Ерте орта ғасырлардағы жоғары білім беру орталықтары. Кафедральдық мектептер ерте орта ғасырларда жоғары білім беру орталықтары ретінде пайда болды, олардың кейбіреулері ақырында ортағасырлық университеттерге дейін жетті. Орта ғасырлар бойы және одан кейін олар монастырлық мектептермен толықтырылды. Осы ерте кафедральдық мектептердің кейбіреулері және жақында құрылғандары қазіргі күнге дейін сақталған.

Алғашқы мектептер

Рим империясының соңғы кезеңінде Римдегі қалалық білім берудің төмендеуіне байланысты, епископтар шіркеуді білімді дін қызметкерлерімен қамтамасыз ету үшін өздерінің кафедралық шіркеулеріне қарасты мектептер ашуға кірісті. Осылай құрылған мектептің ең ерте куәлігі 527 жылы Толедоның екінші кеңесінде, вестготтар Испаниясында табылды. Бұл алғашқы мектептер, білімді епископтың жетекшілігімен діни білімді меңгеруге бағытталған оқу орындары, Испанияның басқа аймақтарында және VI-VII ғасырларда Галлияның (Франция) жиырмаға жуық қаласында анықталды. Әулие Августин Англияға миссионерлік сапардан кейін және жаңа епархиялар құрылған кезде (мысалы, Кентербери 597, Рочестер 604, Йорк 627) кафедралық мектептер ашылды. Бұл мектептер тобы үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне мектептерді құрайды. Кафедралық мектептердің маңызды міндеттерінің бірі – хорға балалардан дауыс берушілерді (требль) дайындау болды, олар хор мектептеріне айналды, олардың кейбіреулері бүгінге дейін сол қызметін атқарып келеді. Франктердің королі, кейіннен император атанған Карл, дін қызметкерлері және, аз дәрежеде, ақсүйектер үшін білімнің маңыздылығын мойындап, осы төмендеп бара жатқан дәстүрді қайта жаңғыртуға тырысты. 789 жылы Карлдың «Admonitio Generalis» жарлығында әрбір монастырь мен епископтықта балалардың оқуға үйренуі, псалмдар, нотация, ән салу, есептеу және грамматика оқытылуы тиіс мектептер құру қажеттігі айтылды. «De litteris colendis» сияқты келесі құжаттарда епископтардың «оқуға құлшынысы мен қабілеті бар және басқаларды оқытуға ниетті» адамдарды ұстаздар ретінде таңдауы талап етілді. 794 жылғы Франкфурт кеңесінің шешімі епископтардың өз дін қызметкерлерін оқытуға кірісуін ұсынды. Содан кейін, Франциядағы Шартр, Орлеан, Париж, Лаон, Реймс немесе Руан және Германиядағы Утрехт, Льеж, Кёльн, Метц, Шпейер, Вюрцбург, Бамберг, Магдебург, Хилдесхайм немесе Фрайзинг сияқты ірі қалаларда кафедралық мектептер пайда болды. Бұл кафедралық мектептер бұрынғы дәстүрді жалғастыра отырып, негізінен болашақ дін қызметкерлерін оқытты және 12 ғасырғы Ренессанстың дамып келе жатқан сарайлары үшін сауатты әкімшілерді қамтамасыз етті. Шпейер қаласы Киелі Рим империясын дипломаттармен қамтамасыз етуімен мәшһүр болды. Англияның Генрих I сарайы, өзі сауатты патшаның ерте үлгісі болғандықтан, Лаон кафедралық мектебімен тығыз байланыста болды.

In the later Roman Empire, as Roman municipal education declined, bishops began to establish schools associated with their cathedrals to provide the church with an educated clergy. The earliest evidence of a school established in this manner is in Visigothic Spain at the Second Council of Toledo in 527. These early schools, with a focus on an apprenticeship in religious learning under a scholarly bishop, have been identified in other parts of Spain and about twenty towns in Gaul (France) during the sixth and seventh centuries. During and after the mission of St Augustine to England, cathedral schools were established as the new dioceses were themselves created (Canterbury 597, Rochester 604, York 627 for example). This group of schools forms the oldest schools continuously operating. A significant function of cathedral schools was to provide boy trebles for the choirs, evolving into choir schools, some of which still function as such. Charlemagne, king of the Franks and later Emperor, recognizing the importance of education to the clergy and, to a lesser extent, to the nobility, set out to restore this declining tradition by issuing several decrees requiring that education be provided at monasteries and cathedrals. In 789, Charlemagne's Admonitio Generalis required that schools be established in every monastery and bishopric, in which "children can learn to read; that psalms, notation, chant, computation, and grammar be taught." Subsequent documents, such as the letter De litteris colendis, required that bishops select as teachers men who had "the will and the ability to learn and a desire to instruct others" and a decree of the Council of Frankfurt (794) recommended that bishops undertake the instruction of their clergy. Subsequently, cathedral schools arose in major cities such as Chartres, Orleans, Paris, Laon, Reims or Rouen in France and Utrecht, Liege, Cologne, Metz, Speyer, Würzburg, Bamberg, Magdeburg, Hildesheim or Freising in Germany. Following in the earlier tradition, these cathedral schools primarily taught future clergy and provided literate administrators for the increasingly elaborate courts of the Renaissance of the 12th century. Speyer was renowned for supplying the Holy Roman Empire with diplomats. The court of Henry I of England, himself an early example of a literate king, was closely tied to the cathedral school of Laon.

Өзгешеліктері мен дамуы

Собор мектептері көбінесе дворяндық балалардың білім алуына бағытталған. Олардың шіркеуде мансапқа дайындалуы көзделгендіктен, қыздар бұл мектептерге қабылдана қоймады. Кейіннен, шіркеуде қызмет етуді қаламаған көптеген сырттан келген студенттер де оқуға түсті. Мектептерде үкімет, мемлекеттік және басқа да шіркеу мәселелерін оқыту қажеттігі туды. Бұл мектептер (кейбіреулері VIII және IX ғасырларға дейін сақталып қалған) 100 студенттен кем қабылдады. Оқушылардың жоғары интеллектісі болуы және күрделі оқу жүктемесіне төтеп беру қабілеті керек болды. Кітаптардың да қымбат болғандықтан, студенттер мұғалімдердің дәрістерін жатқа айтуды қалыптастырды. Осы кезеңде собор мектептерін көбінесе министрлер тобы басқарды және екі бөлімге бөлінді: кіші Schola minor, жас оқушыларға арналған, ол кейін бастауыш мектепке айналды. Содан кейін үлкен студенттерге сабақ берілген Schola major болды, ол кейін орта мектепке айналды. Собор мектептерінде әдебиеттен математикаға дейін түрлі пәндер оқытылды. Бұл пәндер жеті либералдық өнер деп аталды: грамматика, астрономия, риторика (немесе сөз өнері), логика, арифметика, геометрия және музыка. Грамматика сабақтарында студенттер латын тілінде оқуға, жазуға және сөйлеуге үйренді, ол сол кездегі Еуропадағы әмбебап тіл болды. Астрономия күндер мен уақытты есептеу үшін қажет болды. Риторика – дауыс білімінің маңызды құралы болды. Логика, әсіресе теологиялық контексте, дұрыс немесе бұрыс аргументтердің критерийлерін қамтыды, ал арифметика – сандық ойлаудың негізіне айналды. Студенттер Цицерон және Вергилий сияқты авторлардың латын тіліндегі әңгімелерін және өлеңдерін оқыды. Қазіргідей, собор мектептері әртүрлі оқу бағдарламаларымен бастауыш және жоғары мектептерге бөлінді. Бастауыш мектеп бағдарламасы оқу, жазу және псалм айтудан тұрды, ал жоғары мектеп бағдарламасы тривиумды (грамматика, риторика және логика), либералдық өнердің қалған бөлігін, сондай-ақ кітапты зерттеу және пасторлық теологияны қамтыды.

Cathedral schools were mostly oriented around the academic welfare of the nobility's children. Because it was intended to train them for careers in the church, girls were excluded from the schools. Later on, many lay students who were not necessarily interested in seeking a career in the church wanted to enroll. The demand arose for schools to teach government, state, and other Church affairs. The schools, (some notable ones dating back to the eighth and ninth centuries) accepted fewer than 100 students. Pupils had to demonstrate substantial intelligence and be able to handle a demanding academic course load. Considering that books were also expensive, students were in the practice of memorizing their teachers' lectures. Cathedral schools at this time were primarily run by a group of ministers and divided into two parts: Schola minor, which was intended for younger students, would later become elementary schools. Then there was the schola major, which taught older students. These would later become secondary schools. The subjects taught at cathedral schools ranged from literature to mathematics. These topics were called the seven liberal arts: grammar, astronomy, rhetoric (or speech), logic, arithmetic, geometry and music. In grammar classes, students were trained to read, write and speak Latin which was the universal language in Europe at the time. Astronomy was necessary for calculating dates and times. Rhetoric was a major component of a vocal education. Logic consisted of the criteria for sound or fallacious arguments, particularly in a theological context, and arithmetic served as the basis for quantitative reasoning. Students read stories and poems in Latin by authors such as Cicero and Virgil. Much as in the present day, cathedral schools were split into elementary and higher schools with different curricula. The elementary school curriculum was composed of reading, writing and psalmody, while the high school curriculum was trivium (grammar, rhetoric and logic), the rest of the liberal arts, as well as scripture study and pastoral theology.

Қазіргі кездегі соборлық мектептер

Кафедральдық мектептер енді жоғары білім берудің маңызды орталығы болып табылмайды, бірақ көптеген католик, англикан және лютеран кафедральдық шіркеулері бастауыш немесе орта мектептер ретінде қызмет етеді. Төменде тізілгендердің көп бөлігі жаңадан құрылған, алайда кейбіреулерінің тарихы орта ғасырлық мектептерге дейін жетеді.