Кіріспе

Канада Жоғарғы Сотының конституциялық ісі Tremblay v Daigle [1989] 2 S. C. R. 530 – Канада Жоғарғы Сотының шешімі, онда ұрықтың Канадада адам ретінде заңдық мәртебесі жоқ екені анықталды, бұл оның Канаданың жалпы құқығында немесе Квебек азаматтық құқығында мойындалмауымен байланысты. Осының салдарынан, ерлер ұрықтың құқықтарын қорғауды мақсат етеді деп мәлімдесе де, олар өз серіктестеріне Канадада аборт жасатуға кедергі келтіру үшін сотқа жүгіне алмайды.

Өмірбаян

Заңдық дау басталған кезде Канаданың аборт заңнамасы көбінесе күшін жойған еді, себебі терапиялық аборт комитеттері Канаданың құқықтары мен бостандықтары туралы хартаның 7-бабына сәйкес конституциялық емес деп танылды (R v Morgentaler, 1988). Алайда, бұл іс комитеттердің терапиялық аборт қажет ететін әйелдерге қарапайымдық танытпағанын анықтағанмен, ұрықтың құқықтары мәселесін шешпеді. Tremblay v Daigle ісі 1988 және 1989 жылдары сексуалдық қарым-қатынаста болған, 1989 жылы жүкті болған Шанталь Дайгле және Жан Ги Трембле атты екі квебек тұрғынынан басталды. Трембле Дайгле жүкті екенін білгеніне қарамастан, оны ұрып-соқты, содан кейін олардың қарым-қатынасы аяқталды және Дайгле аборт жасатуға ниет білдірді. Басқа нәрселермен қатар, Дайгле балаларын бейбіт және тұрақты ортада тәрбиелеуге деген ұмтылысын, Трембледі ешқашан көрмеуге деген ниетін және өзінің психологиялық денсаулығына алаңдаушылығын айтты. Жауап ретінде Трембле абортты тоқтатуға бұйрық беруге тырысты, ұрықтың өмір сүру құқығын қорғап отырғанын мәлімдеді. Трембле ұрықтың адам екенін айтып, оның құқығын қорғады. Іс Жоғарғы сотқа жеткенде, Дайгле жүктілікті тоқтату үшін провинцияны тастап, АҚШ-қа кетті. Дегенмен, мәселе соншалықты маңызды деп есептелді, Жоғарғы сот істі қараудан бас тартпады. Олар бір ауыздан Дайглеге қатысты шешім шығарды, ол оның құлықтарын ақтады.

Қаулы

Сот апелляцияда көтерілген Канада федерализмі мәселелерін қарастырудың қажеті жоқ деп шешті; осы дауды шешу және болашақта осындай құқықтық оқиғаларды болдырмау үшін ұрықтың құқықтары мәселесі жеткілікті болады. Ұрықтың құқықтары Канада жарғысындағы өмірге құқықтарға, Квебектің Адам құқықтары мен бостандықтары туралы жарғысына және Квебектің азаматтық кодексіне негізделген деп айтылды. Сонымен қатар, Тремблэйдің "келешек ұрпағын" қорғауға құқығы бар екені жөнінде талас айтылды. Жоғарғы Сот осы барлық аргументтерді қарастырып, оларды қабылдамады. Соттың пікірінше, оның міндеті – ұрықтың құқықтық мәртебесін қарастыру, оның биологиялық мәртебесіне қатысты шешім қабылдамайды, сондай-ақ "философиялық және теологиялық пікірталастарға" да араласпайды. Соттың мәлімдемесіне сәйкес, Квебек жарғысында ұрықтың құқықтарына қатысты заңдық прецедент жоқ, ал бұл Жарғы "өте жалпы" сипатта жазылған және онда ұрықтарға берілген құқықтар бар-жоғын нақты көрсетілмеген. Жарғыда оның құқықтары адамдарға тиесілі делінгенімен, ұрықтың адам болуы – тек "тілдік" мәселе, ол Квебектің Ұлттық Ассамблеясы Жарғыда не айтқысы келгені туралы мәселені шешпейді. Сонымен қатар, егер Ұлттық Ассамблея Квебек Жарғысын ұрықтарға да қолдануды көздеген болса, онда неге олар "бұл құқықты қорғауды осындай белгісіз күйде қалдырудың орнына" мұны нақты айтпағаны күмәнді көрінеді. Азаматтық кодекске қатысты Сот: "Кодекс ұрықтарды "заңды" тұлға ретінде қарастырғандықтан, ұрықтар заңды түрде адам болуы керек" деген аргументті қарастырды. Кодекске сәйкес, адамдар құқықтарға ие. Сот тағы да "адам" терминінің мәніне күмәнмен қарады, бұл аргументтің тілдік сипатын атап өтті. Кодексте ұрықтар заңды тұлғаларға ұқсас қарастырылғанымен, бұл ұрықтың басқа да құқықтары бар дегенді білдірмейді. Ұрықтарды заңды тұлға ретінде тану жағдайында Сот мұны "азаматтық құқықтың шарттылығы" деп мәлімдеді. Іс кезегінде Канада заңнамасы мен ортақ құқыққа көшті. Тарихи шолудан кейін, ұрықтардың заңмен қорғалатыны белгілі болды, бірақ абортты әдетте кісі өлтірумен теңестірмеген. Осылайша, ортақ құқық бойынша ұрық – адам емес. Сот сондай-ақ Канаданың Құқықтар мен бостандықтар туралы Жарғысы бойынша ұрықтың құқықтары мәселесін қарастырудан бас тартты, өйткені бұл Жарғы үкіметке қатысты; ол жеке азаматтар арасындағы құқықтық дауларда күшін жоймайды, бұл Tremblay v Daigle ісінде осылай болды. Соңында Сот "келешек ұрпақты" қорғауға еркектердің құқығына қатысты заңдық негіз жоқ деп шешті.

Салдары

Кейбір ғалымдар Боровски Канадаға қарсы (AG) (1989) ісімен қатар Тремблэй Дэйгл ісінің, абортты қолдайтын канадалықтарға қарсы абортқа қарсы оппозицияның сотқа шағымдану мүмкіндігін шектегенін атап өтті. Тағы бір ғалымның пікірінше, бұл іс, Саскачеван апелляциялық сотының Боровски ісі бойынша шешімі және Жоғарғы Соттың R v Sullivan (1991) ісі, түйе Канада Конституциясына сәйкес адам емес екенін көрсетеді. 1999 жылы Добсон (қамқоршысы) / Добсон ісінде Дэйгл ісімен салыстыратын нәтижеге қол жеткізілді. 2000 жылы Тремблэй бұрынғы қатыны мен оның жақын досын зорлықпен ұрып-соғу фактісі бойынша екі қылмыстық істе айыпты деп танылды, бұл оқиға өткен жылы Калгари, Альбертада болған. Ол бес жылға бас бостандығынан айырылып, оған қоса он жылдық қадағалау шарасы тағайындалды. Тремблэй қадағалау шарасына қатысты Жоғарғы Сотқа шағымдануға тырысты, бірақ 2005 жылы Сот оның шағымын қараудан бас тартты. Осы кезде ол әйелдерге он төрт рет шабуыл жасағаны белгілі болды, олардың көпшілігі оның бұрынғы қатындары еді.