Кіріспе

Ежелгі Үндістандағы республикалық конфедерация

Малла (Prakrit: 𑀫𑀮𑁆𑀮𑀈 ; ; ) – темір дәуірінде өмір сүрген Үнді субконтинентінің солтүстік-шығысындағы ежелгі индо-арий тайпасы. Малла халқы, Маллакалар, екі тармаққа бөлінді, олардың әрқайсысы аристократиялық олигархиялық республика ретінде ұйымдастырылды, қазіргі уақытта олар үлкен Ваджжи лигасының құрамындағы Малла республикалары деп белгілі.

Орналасқан жері

Маллакалар қазіргі Үндістанның Горахпур ауданындағы аймақта қоныстанған, бірақ олардың нақты шекаралары әлі анықталған жоқ. Маллакалардың шығысында Саданира өзені арқылы Личчавикалар, батысында Сакиялар, Колиялар, Мориялар және Каушалиялар, оңтүстігінде Каламалар мен Ганга өзені, ал солтүстік шекаралары Гималай тауларымен шектесетін. Маллакалардың территориясы Вайдехалар мен Каушалиялардың арасындағы жер болды. Екі Малла республикасының территориясын Пали және Санскрит тілдерінде аталған өзен бөліп тұрды. Екі Малла республикасының астаналары Кусинарада (қазіргі Кушинагардағы Касия ауылы) және Павада (қазіргі Фазилнагар) орналасқан. Кусинара солтүстік-шығысқа қарай Сакиялардың Капилаватту астанасына жақын, ал Пава Личчавикалардың Весали астанасына жақын болды.

Атауы

Маллакалар пали мәтіндерінде, джайн пракрит мәтіндерінде және санскрит мәтіндерінде кездеседі.

Мемлекеттіклік

Маллакалар – Ұлы Мағадха мәдени аймағындағы шығыс Ганга жазығындағы үнді-арий тайпасы. Басқа Мағадха халықтары сияқты, Маллакалар үнді-арий халқы болғанымен, бастапқыда толық брахманизацияланбады, бірақ Вайдехалар сияқты, кейіннен брахманизацияланып, (пали тілінде) немесе (санскрит тілінде) қабылдады. Бір уақытта Маллакалар ішкі дау-дамайлар салдарынан Кусинара және Пава астаналары бар екі жеке республикаға бөлінді, осыдан кейін екі Маллака республикасы арасындағы қарым-қатынас жақсы болмады. Дегенмен, екі Маллака республикасы да Личчави басқаратын Ваджхика лигасының мүшелері болды, және Вайдехалардың екіншісінен айырмашылығы, Личчавикалар бағындырмағандықтан өздерінің егемендік құқықтарын сақтады. Маллакалар Личчавикалармен, Вайдехалармен және Наякалармен достық қарым-қатынаста болды. Алайда, Маллакалар мен Личчавикалар арасында кейде шиеленістер туындады, мысалы, Таксасилада білім алған Бандула атты Маллака адамы Косала патшасы Пасенадиге генерал ретінде қызмет етіп, Маллака мен Косала арасындағы жақсы қарым-қатынасты сақтауға тырысты. Бандула әйелі Малликамен бірге Личчавикалардың қасиетті су қоймасын заңсыз иеленді, бұл Каушалиялар мен Личчавикалар арасында қарулы қақтығысқа әкелді. Кейін Бандула Пасенадидің ұлдарымен бірге опасыздан өлтірілді, ал жауап ретінде кейбір Маллакалар Пасенадидің ұлы Видудбхаға Косала тағын басып алуға көмектесіп, Бандуланың өлімінен кек алды, содан кейін Пасенади Косаладан қашып, Мағадхи астанасы Раджагаха қақпасы алдында қайтыс болды. Будда Маллакалар жаңа сантхагарасын ашқаннан кейін, оны Уббатака деп атаған Паваға келді. Павадан Будда және оның ізбасарлары Кусинараға барды, жолда екі өзеннен өтті: біріншісі (пали тілінде) және (санскрит тілінде) деп аталды, ал екіншісі екі Маллака республикасын бөліп тұрды. Будда өзінің соңғы күндерін Кусинараның Малла республикасында өткізді, және Ананданы Кусинара Маллакаларына өлімі туралы хабарлауға жібергенде, Ананда Маллака Кеңесінің сантхагарасында қоғамдық мәселелерді талқылап отырғанын көрді. Ананда Будданың қайтысы туралы хабарлау үшін Кусинара Маллакаларына қайта барғанда, олар бұл жолы Будданың сантхагарасындағы жерлеу рәсімі туралы пікір алысып жатқанын тапты. Будданың мәйіті кремацияланғаннан кейін оның қалдықтары Кусинараның сантхагарасында жеті күн бойы құрметпен сақталды, және осы сантхагарада Кусинара Маллакалары Мағадха, Личчави, Шакия, Були, Колия, Пава Маллакалары және Мория елшілерін қабылдады. Личчавикалар, Маллакалар және Сакиялар қалдықтардың үлесін алды, бірақ Ваджхика лигасының басқа мүшелері, Вайдехалар мен Наякалар үлесін талап етпеді, өйткені олар Личчавикаларға тәуелді болды және өздерінің егемендігі болмады, сондықтан Личчави сияқты талап қоя алмады. Пава Маллакалары Кусинараға әскермен бірінші болып келді және қалдықтарға деген талабын өрескел және жауыздан айтты. Ақырында, әр Малла республикасы Будданың қалдықтарының бір бөлігін алды және осы оқиғаны еске алу үшін өздерінің ступаларын салып, тойларын өткізді. 24-ші джайнизм ханы Махавира қайтыс болғаннан кейін, Маллакалар мен Личчавикалар оның өлімін еске алу үшін бірлесіп шамдар фестивалін ұйымдастырды.

Құлдырау

Малаккалар кіретін Ваджджика лигасын басқарған Личкавикалардың оңтүстік көршісі Магадха патшалығымен қарым-қатынастары бастапқыда жақсы болды. Магадхи патшасы Бимбисараның әйелі Весалия ханшайымы Васави болды, ол Личкавика Сакаланың ұлы Симханың қызы еді. Дегенмен, Личкави мен Магадха арасында кейде шиеленістер туындады, мысалы, Малакка астанасы Кусинарада Будданың қайтысынан кейін оның реликвияларын алудағы бәсекелестік. Тағы бір жағдайда, Личкавикалар бір кезде Ганга арқылы Магадхи жеріне шабуыл жасады, ал Магадха мен Личкави арасындағы қарым-қатынас Личкавикалардың Магадхи патшасы Бимбисараға қатысты жасаған ауыр қылмысы салдарынан нашарлап кетті. Личхави мен Магадха арасындағы қақтығыстар Ажатасатту билігі кезінде де жалғасты. Ол Бимбисараның тағы бір Личкавика ханшайымы Васавиден туған ұлы еді. Соңында Личкавикалар Ажатасаттуға қарсы көтеріліске оның кіші інісі және Аңганың губернаторы Вехалланы қолдады, ол Бимбисараның Личкави республикасы мен Ваджхика лигасының басшысы Чедаганың қызы Селланадан туған ұлы еді. Бимбисара Ажатасаттудың өзіне қарсы құтқару жоспары жасағанынан кейін оның сенімін жоғалтқаннан кейін Вехалланы мұрагері етіп таңдады. Осы көтеріліс сәтсіз аяқталғаннан кейін Вехалла Личкавика және Ваджхиканың Весалидегі астанасындағы атасынан пана сұрады, содан кейін Ажатасатту Личкавикалар мен Ваджхикалармен келіссөздер жүргізуге бірнеше рет тырысты. Ажатасаттудың келіссөздерге түсу әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол б.з.д. 484 жылы Ваджджика лигасына соғыс жариялады. Личкави мен Магадха арасындағы шиеленіс Гангадағы Котигаманың бірлескен Магадхи-Личкавика шекаралық бекетін Личкавика басқаратын Ваджхика лигасының басқаруымен күшейді, олар Котигамадан барлық құнды заттарды жинап алып, Магадхилерге ештеңе қалдырмайтын. Сондықтан Ажатасатту Ваджджика лигасына жаза ретінде соғыс ашты, сонымен қатар, амбициялы империя құрушы ретінде, анасы Васави Вайдехи тегінің Личкавика ханшайымы болғандықтан, ол бұрынғы Маха Видеха патшалығының аумағына қызығушылық танытты, ол сол кезде Ваджджика лигасының құрамына кірген. Ажатасаттудың Ваджджика лигасына деген жаушылығы Магадха мен Ваджджика лигасы арасындағы саяси құрылымның өзгешелігінен де туындады, біріншісі монархиялық, екіншісі республикалық болды, бұл ежелгі грек патшалығы Спартаның Афинадағы демократиялық үкіметке қарсылығына ұқсас еді, сондай-ақ ежелгі Македония патшасы Филипп II-нің Афина және Фиван республикаларына қарсылығы да осыған ұқсас болды. Ваджджика лигасының маңызды мүшелері болған Малла республикаларына да Ажатасатту қауіп төндірді, ал Ваджджика Гана Мукья Чедага соғысқа түсуден бұрын Личкавикалар мен Малликалармен соғыс кеңесін өткізді. Сондықтан Маллакалар Магадхаға қарсы лиганың басқа конфедеративтік тайпаларымен бірге соғысты. Ваджджика лигасының әскери күштері бастапқыда Ажатасаттуға қарсы тұруға жеткілікті күшті болды, және ол б.з.д. 468 жылға дейін Ваджджика лигасына жеңіліс беру үшін он жыл бойы дипломатия мен интригаларға жүгінуге мәжбүр болды, содан кейін Личкави, Видеха және Наяны Магадха патшалығына қосып алды. Маллакалар да Ажатасаттудың Магадхи империясының бір бөлігіне айналды, бірақ оларға ішкі басқару мәселелерінде шектеулі тәуелсіздік берілді және олар Маурья әулеті Магадханы билеген кезде немесе одан кейін көп ұзамай республикалық тайпа ретінде өмір сүруін тоқтатты.

Жиналыс

Ваидхастар, Личхавикалар және Наикалар сияқты Маллакалар да бір тайпа болды, ал Маллака республикаларының әрқайсысы (аристократиялық олигархиялық республика) ретінде ұйымдастырылды, оның басқарушы Ассамблеясы тайпа басшықтарынан құрылды және оларға «с» атағы берілді. «С» лауазымы мұрагерлікпен беріліп, біреуі қайтыс болған соң, оның үлкен ұлы Ассамблеяға бір рәсім арқылы енгізіліп, оның орнын басатын болды. Кушинаралық Маллакалар үшін бұл рәсімде , республика үшін маңызды саяси мәні бар киелі орын болды (Павалық Маллакалардың да өздеріне тән ұқсас киелі орны болған). Личхавикалардың Бас Ассамблеясындағы сияқты, Маллаканың Бас Ассамблеясы да көп мүшелерден тұрды, олардың барлығы да кездесулерге сирек қатысатын. Маллака республикалары, Ваджхика лигасының басқа республикалары сияқты, өздерінің Ассамблеясы мен Кеңесінің отырыстарын өз сантхагараларында өткізді.

Кеңестер

Личавикалар сияқты, Маллакалардың жиналыстары сирек шақырылар еді, ал жиналыстардың ішкі кеңестері – Кусинара Маллакалары үшін төрт, ал Пава Маллакалары үшін бес мүшеден тұратын Маллака кеңестері жиі шақырылып, әр республикада мемлекеттік басқаруды жүзеге асыратын. Осы кеңестер Маллака республикаларының жоғары билік органдары болып табылды.

Кедендік

Маллакаларды "с" деп атайды, яғни Веда дәстүрлерін дұрыс сақтамағандықтан, оларға кіріспегендер.