Кіріспе

PÜNCT – екі ойыншыға арналған стратегиялық дақыл ойыны. Бұл GIPF жобасының жеті абстрактілі стратегиялық ойынының алтыншы туындысы, алайда жобада бесінші ойын ретінде қарастырылады. Ол 2005 жылы шығарылды. PÜNCT 2007 жылы Games Magazine журналының «Ең үздік абстрактілі стратегиялық ойын» сыйлығын жеңіп алды.

Шолу

PÜNCT үстел ойыны GIPF жобасының құрамына кіретін алты ойынның бірі. Бұл жобаны Крис Бурм жасаған, ол – алты абстракті ойыннан тұратын серия. PÜNCT жобаның бесінші ойыны, ал оның ойын тақтасы алтыбұрышты пішінде. Ойын 2005 жылы шығарылды. PÜNCT – екі ойыншыға арналған байланыс ойыны, концепциясы Hex және Y ойындарына ұқсас. Ойынның мақсаты – әрқайсысы үш алтыбұрыштан тұратын фигураларды пайдаланып, алтыбұрышты тақтаның екі қарама-қарсы жағын қосу. Фигураларды түрліше орналастыруға, жылжытуға, бұруға және үйіруге болады, бірақ бұл тақтаның геометриясымен, фигуралардың пішінімен және гравитациямен шектеледі. Ойыншылар тақтаға жаңа фигуралар қоюға немесе бар фигураларды байланыстыруға тырысуға мүмкіндік алады. Ойынның басты шарты – қарсыласты жаңылыстыру.

Жабдық

Ойын 9 қыры бар кесілген дұрыс алтыбұрышты тақтада ойналады; 6 бұрышы алынып тасталады, нәтижесінде 211 орын пайда болады. Бірінші ойыншының орталық 3×3 алтыбұрышты аймаққа фигура қоюына тыйым салынады. Бір-бірімен іргелес жатқан жасушалары бар фигуралар, тіпті олар әртүрлі деңгейде болса да, байланысты деп есептеледі.

Ойын процесі

Әр кезекте ойыншы тақтаға бір фигураны қоюды немесе ойын барысында бар фигураны жылжытуды таңдай алады. Ақ ойыншы бірінші кезекке өтеді. Бастапқыда тақтада фигуралар болмағандықтан, бірінші кезек әрқашан фигура қою болып табылады; бірінші кезек үшін жалғыз шектеу – бірінші фигураны 3x3 орталық гексагонды аймаққа қоюға болмайды.

Қозғалыс (және/немесе айналыс)

Ойыншы жаңа фигураны қоюдың орнына, ойында бар фигураны жылжытуды таңдай алады. Ойыншы тек өзінің түсіне сәйкес келетін фигураларды ғана жылжыта алады. Фигураның PÜNCT-і (түсті нүктесі) бастапқы орыннан тік сызық бойынша қозғалуы керек. Әдетте, қозғалуға алты бағыт болады, себебі тақта үшбұрышты тордан тұрады. Фигура жылжытылғаннан кейін, оны фигураның PÜNCT-ісін айналу осі етіп алып, айналдыруға болады. Бір жүрісте сызықтық жылжу және айналудың бірі немесе екеуі де болуы мүмкін. Яғни, фигураны айналдырмай жылжытуға болады, немесе жылжытпай айналдыруға болады, немесе оны жылжытып, айналдыруға болады. Егер фигура тақтаның жиегіне жылжыса, оны екі кіші нүктесі тақтада қалуы үшін айналдыру қажет. PÜNCT фигурасы қозғалысты бағалауға көмектеседі. Оны пайдалану үшін, жылжытуға арналған фигураны сол жердегі PÜNCT-інің орнына бір ұяшықты PÜNCT фигурасымен ауыстырыңыз, содан кейін қажетті орынға жылжытыңыз. Жылжу орындалғаннан кейін PÜNCT фигурасын алып тастап, оның орнына үш ұяшықты ойналатын фигураны қойыңыз.

Секіру

Кейбір жағдайларда қозғалыс (және/немесе айналу) қозғалған фигураның басқа ойналатын фигуралардың үстіне секіруіне әкелуі мүмкін. Сызықтық қозғалыс нәтижесінде фигураның PÜNCT-і достық фигураның үстіне түсуі керек. Оны қарсыластың фигурасының үстіне қоюға болмайды. Стандартты қозғалыс сияқты, жылжытылған фигураны аударғаннан кейін айналдыруға болады. Бұл айналу кіші нүктелердің басқа фигураның үстіне орналасуына әкелуі мүмкін. Кіші нүктелер достық немесе қарсыластың фигураларына тиесілі болуы мүмкін. Егер фигурадағы кез келген нүкте секіру нәтижесінде жабылып қалса, жабылып қалған фигура қозғалмайды және оны қозғалтуға немесе айналдыруға болмайды. Әдетте, секіру үш нүктемен (фигураның PÜNCT-і және оның кіші нүктелері) бір деңгейде аяқталуы керек. Бірақ, үш нүктенің тек екеуі ғана төменгі деңгейдегі фигураларға тиесілі болатын «үрдіс жасау» деп аталатын ерекше жағдай бар. Биіктіктерге/деңгейлерге шектеу жоқ; яғни, егер бірінші деңгей тақта деңгейінде деп есептелсе, екінші, үшінші, төртінші, бесінші және т.б. деңгейлер тиісті секірулер арқылы құрылуы мүмкін. Ең жоғарғы деңгей басымдыққа ие. Осылайша ойыншы қарсыласының тізбегін үзуге болады.

Көпіршік

Бұрынғы ережеден айырмашылық ретінде, егер ойыншы тура немесе бұрышты кескіндерді пайдаланып, аралықты көпірлесе, ортаңғы нүкте міндетті түрде төменгі деңгейде болуы қажет емес. Көпір құраған тура немесе бұрышты кескіндерде тек ортаңғы нүкте ғана тіреусіз қалдырылуы мүмкін, себебі көпір құраған кескін ортаңғы нүктені тіремей тұрақты болады. Үшбұрышты кескінді көпір ретінде қолдануға болмайды. Екі шеткі нүкте бір деңгейдегі төменгі деңгейдегі кескіндерге тірелуі керек. Көпірленген ортаңғы нүктенің астындағы кез келген кескін жылжымайды, тіпті сол кескінді көпірді бұзбай жылжытуға мүмкіндік болса да. Егер көпірленген ортаңғы нүктенің астында бос орын болса, ол толыққан деп есептеледі және ешқандай кескінді көпірдің астына жылжытуға болмайды.

Вариациялар

Жоғарыда көрсетілген ережелер ойынның қарапайым нұсқасына арналған. Стандартты нұсқада орталық 3×3 алтыбұрыш аймағына қоюға тыйым салатын алғашқы қадам ережесі, ойын бойына сақталады, сондықтан бастапқыда орталық алтыбұрышқа ешқандай тігізгіш орналастырылмайды. Бұл аймаққа тек ойын барысында қолданыстағы тігізгіштерді ғана орналастыруға болады. Стандартты ойында жеңіс шарты өзгермейді: қарсы жақтар арасында бірінші болып байланыс орнатушы ойыншы жеңіске жетеді. Дегенмен, қосымша тең түсуді шешетін шарт бар: егер барлық тігізгіштер қолданылса, ойыншылар бақылап отырған қыштардың санын есептейді және тақтада ең көп қыштарды бақылаған ойыншы жеңімпаз атанды.