Кіріспе

Mystery Mile – Марджери Аллингемнің 1930 жылы Ұлыбританияда Jarrolds Publishing (Лондон) және АҚШ-та Doubleday, Doran (Нью-Йорк) баспаларында алғаш жарияланған криминалды роман. "Қара Дадлидегі қылмыс" (1929) романында алғаш рет көмекші рөлде пайда болғаннан кейін, бұл құпия Альберт Кампионды басты рөлде бейнелейтін көптеген романдардың біріншісі, сонымен қатар оның үй шаруашылығын жүргізушісі, жеке кассирі және күзетшісі Магерсфонтейн Лэггті таныстырады.

Сюжетке кіріспе

Атлантиканы "Элефантина" атты сәнді лайнермен американдық судья Крауди Лоббет және оның балалары кесіп өтіп жатыр. Судья Лоббеттің төңірегіндегі бірнеше адам өлтірілді, ол қауіпсіздік үшін Англияға қашып бара жатыр деген қауесет бар. Сырттай көзбен қарағанда, әзілкеш Альберт Кэмпион отбасыға алыс Суффолк аймағындағы достарының арасында пана ұсынады, бірақ жергілікті тұрғын өзіне-өзі қол жұмсайды, судья жоғалып кетеді, ал одан кейін тағы бір адамның жоғалып кеткені белгілі болады. Судьяның құпиясы не? Ол алыс лабиринттен қалай ұрланды? Кэмпион мен оның достары бәрі тым кеш болар алдында оқиғаның шын мәнісіне жете ала ма?

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Кейін Кампион оны кемеде өлімнен құтқарып, судья Лоббет оның өмірін зерттейді және оған сенім артуға кеңес береді. Сондықтан ол Кампионның кеңесіне құлақ асып, өзінің сұлу ұлы мен әдемі қызымен Саффолк жағалауындағы аралдағы шағын ауылға, Мистери Майлға келеді. Олар келген түні, жер-жерді аралап жүрген жосық келіп, көп ұзамай жергілікті пастор "Сент" Свитин Куш, жұмсақ және жақсы көрілетін адам, қорқынышты өзін-өзі өлтіреді, жазба қалдырып, кейбір құпия белгілерді - шахмат жиынтығынан қызыл атты және шифрланған "Қауіп" сөзін қалдырады. Елді мекенге қоныстанған соң, судья мүмкін болатын шедеврді тексеру үшін өнер сарапшысын шақырады, бірақ адам (кемеде кездескен жалықтыратын адам) үйге келген кезде, судья лабиринтті зерттей отырып, түсініксіз жоғалады. Олар судьяның құпия білімін, қылмыс басшысы Симистердің кім екенін анықтауға қатысты ақпаратты іздейді, бірақ балалар кітаптарының үлкен қорабын ғана табады. Лондонға барып, судьяның жауларын тергеп, өнер сарапшысы Барберді алаңдатып, Кампион мен Лоббеттің ұлы Марлоуды қайтарып алады, бірақ жергілікті пошта қызметкері жағдайды асыра айтқанын біледі. Келесі күні Бидди жоғалып кетеді, ал Кампион дүкен иесінің кінәлі екенін тез түсінеді. Тос. Кнапп, Кампионның танысы, төмен деңгейдегі қылмыскер, олардың жаулары туралы хабармен келеді, және олар Биддиді құтқару үшін Лондонға аттанады, Лоббеттің қызы Изобельді Кампионның пәтерінде қауіпсіз қалдырады. Олар Биддиді қатыгездікпен сұраққа тартып жатқан күрәбашының үйіне кіреді және күрес пен Кампионның түтін бомбасын қолданғаннан кейін қашып кетеді, осылайша топты шатастырады. Кампионның пәтерінде олар судьяның суретін газеттен көреді, және Кампион оның жоғалуын ұйымдастырғанын, Сент-Свитиннің кеңесімен оны жақын маңдағы поместьеде жасырғанын айтады. Олар сонда барады, судьяны алып келеді, ал ол, Джайлз және Кампион тағы да Мистери Майлға барады, онда олар үй ішін, соның ішінде мистер Барберді де есірткімен шарлапты. Олар судьяның дәлелдерін – оның жинағынан "Мың бір түннің" әңгімелер кітабын алып шығады. Джайлз мен судья судьяны бұрын алып кету үшін қолданған жолды пайдаланып қашады, қауіпті "жұмсақ" сазға толы жағажайдан қайықпен. Кампион үйде отырып, шифрды шешеді – өнер сарапшысының аты Али Барбер. Ол кіреді және өзінің құпия рөлін ашады, ол Симистер, әкесінен мұраланған алып қылмыстық ұйымның басшысы. Ол Кампионды қышқылға толы шприцпен өлтіруге тырысады, бірақ Кампион үйдің еденін бұзып, оның астына құлайды. Барбер кітапты алуға барады, бірақ оны жұмсақ саз басып, қорқынышты түрде қайтыс болады. Кейінірек қалпына келген Кампионның досы Станислаус Оутс оған Свитин Куштың өзін-өзі өлтіруінің құпиясын айтады – ол шын мәнінде пастор емес еді, жасөсперім кезінде қайтыс болған ағасының орнын басып алған. Симистердің шантажымен айналысқан жосық бұл туралы білген және оны жариялаумен қорқытқан. Бидди мен Джайлз Пейджет Марлоу мен Изобель Лоббетке үйленуді жоспарлап, құнды картинаны үлкен ақшаға сатуды көздеп отыр.

Әдеби мәні және сын

Ойын ортасы – Мистери Майл деп аталатын жартылай арал, ол Эссекс қаласындағы Мерси аралына негізделген, онда Оллингэм жастық шағында біраз уақыт өткізіп, алғашқы романы «Blackkerchief Dick» жазған. Кітап Кампионнің тегі туралы белгілі бір қыналар ұсынады. Оның нағыз есімі Рудольф, ал фамилиясы «К» әрпімен басталады. Кампион Азияға сапар бару үшін өзін өте маңызды бір тұлға ретінде көрсетуге шамасы жетеді. Бұл қыналар Кампионның көптеген романдарының ішінде кездейсоқ пайда болады. Кампионның Биддиге деген құрметі мен Марлоу Лоббетке деген қызғанышы айқын білінеді, бірақ ешқашан тікелей айтылмайды. Кампионның ойлары «Ледиге қара» романында қайтадан Биддиге бұрылады. Симистер кейіпкері 1995 жылғы «Әдеттегі күдіктілер» фильміндегі Кейзер Сёзе сияқты, көзге түспейтін, өте қуатты қылмыстық әмірші, өзінің ешқашан ашыққа шықпауы үшін тек қарапайым адамдар арқылы ғана жұмыс істейді, көптеген адамдар оны миф деп санайды, бір адам үшін тым ұзақ өмір сүрген және Таяу Шығыстан шыққан.

Теледидарлық бейімделулер

Бұл оқиға BBC телеарнасы үшін бейімделді, Питэр Дэвисонның Кэмпион және Брайан Гловердің Лагг рөлінде ойнаған сегіз Кэмпион оқиғасының соңғысы. Алғаш рет екі бір сағаттық бөлім ретінде көрсетілді, алғашқы көрсетілім күні Ұлыбританияда 1990 жылдың 9 наурызында болды. Сериал АҚШ-та PBS арнасында көрсетілді.