Кіріспе
Ежелгі Римдегі қасиет – Dignitas латын тіліндегі сөз, ол ежелгі римдіктердің санасындағы бірегей, материалдық емес және мәдени тұрғыдан субъективті әлеуметтік ұғымды білдіреді. Бұл сөздің тікелей ағылшын тіліне аудармасы жоқ. Кейбір түсіндірмелерге "қадір-қасиет", "престиж", "харизма" және "жеке құрметтен туындаған билік" кіреді. Dignitas – ер азаматтың өмірі бойы жинаған ықпалы, оның жеке беделі, моральдық тұрқы және этикалық құндылығы, сондай-ақ отбасының беделі мен мәртебесіне байланысты құрметке және лайықты қарым-қатынасқа ие болу құқығы. Оксфорд латын сөздігі бұл ұғымды "лайықтылық, сәйкестік, құндылық, көзге түсетін сыртқы бейне немесе ерекшелік, стиль мен әрекеттердің қадір-қасиеті, дәреже, мәртебе, лауазым, құрмет, маңыздылық және ар-ұяқ" деп анықтайды.
Dignitas is a Latin word referring to a unique, intangible, and culturally subjective social concept in the ancient Roman mindset. The word does not have a direct translation in English. Some interpretations include "dignity", which is a derivation from "dignitas", and "prestige", "charisma" and "power from personal respect". Dignitas was the influence a male citizen acquired throughout his life, including personal reputation, moral standing, and ethical worth, along with the man's entitlement to respect and proper treatment owing to the reputation and standing of his family. The Oxford Latin Dictionary defines the expression as fitness, suitability, worthiness, visual impressiveness or distinction, dignity of style and gesture, rank, status, position, standing, esteem, importance, and honour.
Шығу тегі
Цицерон, Юлий Цезарь, Тацит және Ливий өзінің жазбаларында және сөздерінде "дигнитас" ұғымын жиі қолданған авторлардың қатарында. Осы ұғымды ең көп пайдаланған Цицерон болды, ол бастапқыда оны "auctoritas" (бейдел) деген орнықты терминмен байланыстырды. Бұл екі сөз тығыз байланысты болды, соңғысы адамның "дигнитасының" көрінісі ретінде түсіндірілді.
Жеке мән
Ежелгі Римде қадір-қасиетті (dignitas) дамыту өте жеке сипатта болды. Әр түрлі топтағы адамдар, әсіресе консулдық отбасыларының ақсүйектері, осы құнды мүлікті қатты қорғап, оған құлшындықпен қарады. Өйткені, Рим республикасы кезеңінде жоғары саяси лауазымға тағайындалған әрбір адам қадір-қасиетті (dignitas) тек өз қадір-қасиеті ғана емес, одан да артық нәрсе деп есептеді. Ол оның «жақсы аты» (өткен және қазіргі беделі, жетістіктері, мәртебесі және құрметі) дегенді білдірді. Рим қоғамының иерархиялық құрылымындағы маңыздылығының арқасында көптеген тарихи тұлғалар осы қадір-қасиетін сақтау үшін өлтіруге, өз-өзіне қол жұмсауға (мысалы, Марк Антоний) немесе жер аударуға баруға дайын болды.
Дау-жанжалға әсер ету
Адамның жеке қадір-қасиеті ежелгі Римде көптеген жанжалдарға себеп болды. Флорус Кіші Катоның тікебасдылығы Помпей Магнусты өзінің беделін арттыру үшін қорғанысқа дайындалуға итермеледі деп мәлімдеді. Цицеронның айтуынша, Цезарь өзінің мәртебесін соншалықты жоғары бағалағандықтан, ешкімнің де оған теңесе алғанын қаламаған. Аулус Хирций Марк Клавдий Марцеллдің Цезарьді Галлиядан шақыруды ұйымдастырушылардың бірі болғанын жазды. Ол өзінің бүкіл абыройын Цезарьға қарсы халықтың пікірін өзгерту арқылы құруға тырысты. Осы термин сол кезде көп қолданылғаны белгісіз; алайда қадір-қасиет ұғымы, әрине, зор ықпалға ие болды және оған қол жеткізу үшін күресуге тұрарлық нәрсе еді.
Анықтаманың өзгеруі
Ежелгі Рим тарихының барысында dignitas жоғарыда аталған сипаттамалардың бәрін бір уақытта қабылдаған емес. Бұл термин уақыт өте келе қоғамның, саясаткерлердің және түрлі авторлардың көзқарастарының біртіндеп өзгеруіне байланысты, әртүрлі мағыналарға ие болды. Цезарь қайтыс болғаннан кейін, оның мұрагері Август заманауи dignitas мағынасын қабылдамады. Август auctoritas терминін тиімді балама деп тапты. 46 жылға дейін Цицерон dignitas ұғымының күмәнділігін айтты. Ол былай деп жазды: "Егер мемлекетке деген адалдық сезімі және адал сезімдерге жақсы адамдардың қолдауы – dignitas дегеннің барлығы болса; бірақ егер dignitas-қа осы адал сезімдерді іс-қимылға айналдыру немесе оларды толық еркіндікпен қорғау қабілетін қосатын болсаңыз, онда ne vestigium quidem ullum est reliquum nobis dignitatis [біздің қадір-қасиетіміздің тіпті бір іздері де қалмаған]."
Dignitas және otium сөздерінің бірігуі
"Отиум" сөзімен жұптасқанда, "dignitas" сөзі басқа мағынаға ие болды. Цицерон өзін тек "dignitas-қа" ие болуға лайық деп санамады, себебі ол Рим халқынан қол үзгендігі үшін, бұл ұғымды өмірінде үлгі еткен адамның міндетін орындамағандықтарын сезінді. Ол осыдан кейін өзінің ерекше статусын жақсырақ сипаттау үшін анықтаманы "[өмір бойы] қалдырған әсер" деп өзгертті. Осы кезде Цицеронның саяси өмірі аяқталған еді, ол өзінің бұрынғы саяси ықпалын "dignitas" деп, ал қазіргі жағдайын "otium" деп атады.