Кіріспе
Сот ісін кейінге қалдыру
Америка процессуалдық құқығында, сот отырысын, сот процесін немесе басқа да жоспарланған сот ісін тараптардың бірінің немесе екеуінің өтініші бойынша, немесе судьяның өз бастамасымен кейінге жылжыту сот ісін кейінге қалдыру деп аталады. Сотқа іс келудегі кешігулерге жауап ретінде, кейбір штаттар судьялардың сот ісін кейінге қалдыру мүмкіндігін шектейтін "жеделдетілген процедура" ережелерін қабылдады. Дегенмен, егер сотқа іс келуге кедерес келтіретін алдын ала болжамауға болатын жағдайлар туындаса немесе өтініш беруші (кейінге қалдыруды сұраған адам) ұсынған басқа да негізді себептер болса, сот ісін кейінге қалдыру туралы өтініш қанағаттандырылуы мүмкін, әсіресе сот мұны "әділеттілік мүддесі үшін" қажет және тиімді деп тапқан жағдайда.
Жалпы алғанда
Ұзаққа қалдыру сот немесе сот отырысында судья шығарған сот бұйрығының нәтижесі болса да, ол заң немесе нормативтік актіден де туындауы мүмкін. Ұзаққа қалдыру және кейінге қалдыру терминдері көбінесе бір-бірін алмастырып қолданылады. Қылмыстық істерде куәларды, адвокаттарды және қазылар алқасын бір уақытта жинауды қамтитын сот процестерін жоспарлау жүктемесі, әдетте, мәжбүрлі себептер болмаса, уақытша тоқтату беруге негіз болмайды. Қылмысқа айыпталған адамның федералды конституция, штат конституциялары және түрлі заңдармен белгіленген адвокаттың қызметін пайдалану, куәларды шақыруға (субпоена ad testificandum және subpoena duces tecum) құқығы, дәлелдер жинақтау және жедел сот талқылауына құқығы сияқты белгілі бір құқықтары бар. Кейбір жағдайларда, уақытша тоқтатудан бас тарту осы құқықтарды бұзуға және заңмен қорғалатын процестің бұзылуына әкелуі мүмкін, бұл айыптаманы жоюға немесе оны қайта қарауға негіз болуы мүмкін. Соттар, егер дәлелдер уақтылы ізделсе, айыпталушыға қорғанысқа қажетті дәлелдерді алуға барлық қолдау көрсетеді. Дәлелдерді жинау немесе куәлерге сотқа шақыруды табыс етуде қиындықтар туындаса, және айыпталушының кешігуге қатысы болмаса, уақытша тоқтату беру әдеттегі жағдай. (Пуэлл против Алабама)
Қылмыс жасады деп айыпталған прокурор куәнің жеке қатысуын қамтамасыз етуге лайықты мүмкіндікке ие. Куәнің қатысуын қамтамасыз ету үшін барлық қажетті шаралар қолданылса, уақытша тоқтату орынды. Куәнің қатысуы кейіннен қамтамасыз етілетініне және оның күтілетін куәлігі айыпталушының қорғанысына маңызды болатынына сенімді болу керек.
1974 жылғы жедел сот жүргізу туралы федералды заң
АҚШ Конституциясының алтыншы түзетуіне сәйкес, қылмыс жасады деп айыпталған және қылмыстық қудалауға тап болған адамға шапшаң сот талқысына қатысу құқығы кепілдік беріледі. Әр түрлі штаттардың конституциялары да осы құқықты қамтамасыз етеді. 1974 жылғы Федералдық шапшаң сот талқысы туралы заң, айыпталушының конституциялық құқығын шапшаң сот талқысын жүзеге асыру мақсатында қабылданып, қолданылады. Соттар шапшаң сот талқысы туралы заңда ескеретін факторлар: Егер істің жалғасуын тоқтату сот қателігіне әкелсе. Сот процесінің өте күрделі болуы, куәгерлер мен дәлелдерді жинау қиындық тудырса немесе жағдайдың ерекшелігіне байланысты істі кейінге қалдыру қажет болса. Қамау айыптаудан бұрын болған жағдай немесе жағдайдың өте күрделі болуы. Мұндай жалғасуды тоқтатуға рұқсат етпеу, қорғанушыға кеңес алуға немесе тиімді дайындыққа уақыт жетпейтіндей жағдай тудыруға жеткілікті. Осы заңның нәтижесінде, бұрынғыда көптеген жалғасулар қабылданбады. Егер қорғанушы жазбаша түрде келіспесе, сот отырысы қорғанушының адвокаты арқылы алғаш рет пайда болған күнінен немесе адвокаттан бас тартқан күнінен немесе өзінен-өзі қорғануды (адвокатсыз) таңдаған күнінен бастап 30 күннен кейін басталмайды. Шапшаң сот талқысы туралы заң бойынша сот шешімдері 16 ALR 4-ші том, 1283-беттен бастап және одан кейінгі парақтарда кездеседі. Алтыншы түзетудегі шапшаң сот талқысы туралы ережеге сәйкес, қорғанушының құқықтары «ресми айыптама немесе хабарлама немесе қылмыстық айыптауға байланысты тұтқындау және қамауға алу арқылы салынған нақты шектеулер» арқылы іске қосылады. 1972 жылғы Баркер против Уинго ісінде АҚШ Жоғарғы Соты, қылмыстық іс жүргізудің басталуы мен сот талқысының басталуы арасындағы кешіктірудің Алтыншы түзетудегі шапшаң сот талқысы құқығын бұзатынын анықтау үшін төрт факторлы сынақты белгіледі. Сот келесі факторларды қарастыруы тиіс: Кешіктірудің ұзақтығы. Кешіктірудің себебі. Қорғанушының шапшаң сот талқысына құқығын талап етуі. Кешіктіру салдарынан туындаған зиянның болуы немесе болмауы. Апелляциялық соттар қылмыстық сот шешімінен кейін шапшаң сот талқысы туралы Алтыншы түзету бойынша шағымдарды үнемі қабылдамайды. United States v. Loud Hawk ісінде 90 айлық сот талқысының кешіктірілуі шектен тыс деп табылған жоқ. Бұл істе көптеген уақытты қажет ететін бірнеше өтініштер болды. 1992 жылғы Doggett v. United States ісінде АҚШ Жоғарғы Соты айыптау мен қылмыстық сот талқысы арасындағы 8,5 жылдық кешіктіруді шектен тыс деп тапты.
Whether the failure to grant a continuance in the proceeding would be a miscarriage of justice. Whether the trial is so complex, the gathering of witnesses and evidence so burdensome, or the fact situation so unusual that a continuance should be granted. The arrest precedes the indictment or the fact situation is complex. The failure to grant such a continuance in a case is enough to deny the defendant reasonable time to obtain counsel, or effective preparation. The result of this law has been that many continuances previously issued have been denied. Unless the defendant consents in writing to the contrary, a trial may not commence less than 30 days from the date when the defendant first appears through counsel or expressly waives counsel or elects to proceed pro se (without a lawyer). Case law of the Speedy Trial Act is found in 16 ALR 4th p. 1283 et seq. A defendant's rights under the Speedy Trial Clause of the Sixth Amendment are triggered by "either a formal indictment or information or else the actual restraints imposed by arrest and holding (imprisonment) to answer a criminal charge." In the 1972 Barker v. Wingo case, the United States Supreme Court set out a four factor test for determining whether delay between the initiation of criminal proceedings and the beginning of a trial violates the Sixth Amendment right to a speedy trial. The court must consider:
The length of delay. The cause of the delay. The defendant's assertion of his rights to a speedy trial. The presence or absence of prejudice resulting from the delay. Appeal Courts routinely reject Sixth Amendment challenges to a speedy trial, after a criminal conviction. The case of United States v. Loud Hawk did not consider a 90 month delay in trial excessive. In that case, there had been a series of motions consuming a great deal of time. In the 1992 case of Doggett v. United States, the United States Supreme Court considered an 8½ year delay between indictment and criminal trial excessive.
Пресстегі артық жарияланудан кейін жұмысты тоқтату
Кейде қылмыстық құқық бұзушылық және сот процесі туралы баспасөз жарияланымдары шамадан тыс болуы мүмкін. Бұл әдетте юрисдикцияның бір бөлігінде басқаларына қарағанда жиі кездеседі. Жарияланымдар көбінесе қылмыс жасалған сәтте және жоғары сатыдағы ұсталғаннан кейін көбейеді. Сұрақ туындайды: редакциялық пікірлерді қоса алғанда, шамадан тыс жарияланымдар әділ сотқа кедерес келтіретіндей, әлеуетті қазылар алқасының құрамына ықпал ете ме? Қылмыстық істі соттың басқа бөлігіне ауыстыруға болады, осылайша жағдайдың қыздыруын басуға мүмкіндік туады. Соттың орнының ауыстырылуы – сот орнының өзгеруі деп аталады. Қылмыстық іс жүргізу жөніндегі Федералдық ережелердің 21(а) тармағы сот ісін басқа округке ауыстыруды қарастырады, егер судья зиянды атмосфераның бар екеніне көз жеткізсе. Ауыстыру талаптарын орындау үшін сот төрешісі айыптау тарапының пайдасына немесе айыпталушыға қарсы күшті бейімділік бар екенін анықтауы керек, бұл айыпталушының әділ және бейтарап сот ала алмайтындығына алып келуі мүмкін. 1966 жылғы танымал Сэм Шеппард ісінде (Sheppard v. Maxwell) АҚШ Жоғарғы Соты сотқа дейінгі жағымсыз жаңалықтар әділ сотқа кедерес келтіретіндей ықтимал болса, судья қауіп сейілгенге дейін істі кейінге қалдыруы немесе оны басқа округке ауыстыруы керек деп шешті. Бұл қағида басқа да істерде жарияланды. Соттар сот орнын ауыстыруды сотқа дейінгі жарияланымдардан туындаған зиянға ұшырау ықтималдығы болған жағдайда бермейді деп есептеуге негіз бар. Мемлекет (прокуратура) шын мәнінде бейтараптылықты мойындамаса, нақты зиянды көрсету әдетте қажет. 1981 жылғы Калифорниядағы Мартинеске қарсы Жоғары Сот ісінде сот кісі өлтіру ісінде сот орнын ауыстыру туралы өтінішті мандамус арқылы қанағаттандырып, «зияның тууының ықтималдығы» стандартын қолданды. Сот сотқа дейінгі бір жыл ішінде кеңінен жариялануға, сот өтетін округтің кішкентай болуына және айыпталудың ауырлығына баса назар аударды. Сот құрбанның және айыпталушының қоғамдағы мәртебесі маңызды, бірақ сот орнын ауыстыру туралы өтінішті қарастырғанда міндетті түрде ескеріле бермейтін факторлар екенін атап өтті. 1982 жылғы Калифорниядағы Одлге қарсы Жоғары Сот ісінде Калифорнияның Жоғарғы Соты сотқа дейінгі жарияланымдардан зиян келгеніне ешқандай негіз жоқ деп тапты. Әдеттегі тәсіл – нақты зиянды көрсетуді талап ету. 1981 жылғы Ботамға қарсы істе Колорадо соты сотталушының кісі өлтіру туралы үкімін ішінара сот орнын ауыстырудан бас тартқаны үшін жоққа шығарды. Сот кінәлі деп санаған қазылардың үлесін, сотқа дейінгі жарияланымға ұшырағандардың санын, қазылардың қылмыстың егжей-тегжейін білуін және айыпталушының жағымсыздық танытудың ауыртпалығын көрсету үшін сотта сұрақтар қою кезінде ұсынылған ақпаратты атап өтті. 1991 жылғы Арканзастағы Свиндлерге қарсы істе өлім жазасын қолдап, ал қазылардың бейтараптығына қатысты шағымдарды және сот орнын ауыстыру туралы өтінішті қабылдамады. Үш қазылар отырды, олар бұл іс туралы оқыған және естіген. Көптеген сот практикалары талқыланды. Сотқа дейінгі жарияланымдарға қатысты ең танымал іс – Ф. Ли Бейлидің Шеппард пен Максвелл ісі. Дәрігер Сэм Шеппард әйелін екінші дәрежеде кісі өлтіргені үшін сотталды. Бұл іс сотқа дейінгі көптеген жаңалықтарға және Шеппардтың кінәлілігі туралы кең таралған болжамдарға ұшырады. АҚШ Жоғарғы Соты сотқа дейінгі сотқа хабарландыруға қолжетімділікті шектеуге тиіс екенін айтып, істі қайта қарауға жіберді. Сот орнын ауыстыру туралы өтініштер, жаңа сот орнын таңдау және жергілікті жағдайларға байланысты жаңа сот орнын іздеу әртүрлі юрисдикцияларда әртүрлі болады. Жалпы сот практикасы талқыланды.
Қорғаушының болмауы немесе әрекетке қабілетсіздігі
Қылмыстық іс бойынша адвокаттың қатысуын кейінге шегеру үшін, күдікті адвокаттың қатыспауының алдын ала болжауға келмейтін себептерге байланысты екенін көрсетуі керек. Егер адвокаттың қатыспауы күдіктінің іс-әрекеті немесе әрекетсіздігінен туындаса, кейінге шегеруден бас тартуға болады. АҚШ Жоғарғы Соты басқа да білікті адвокаттармен тиімді өкілдік етілген тарап үшін танымал адвокатқа қатысу мүмкіндігін беру мақсатымен сот отырысын кейінге жылдырмайды. Қылмыстық соттың кейінге шегеруді беру немесе одан бас тарту өкілеттігі, ең соңында, АҚШ Конституциясының алтыншы және он төртінші түзетулерімен шектеледі және олармен анықталады. Бұл тиімді адвокаттық көмек алу құқығын да қамтиды. Сот практикасы талқыланды. Қылмыстық іс бойынша күдікті мен адвокат (заңгер) арасындағы сот тактикасы бойынша нақты пікір келіспеушілік адвокатты қызметтен босатуға және кейінге шегеруді сұрауға негіз болуы мүмкін. Егер адвокат заңды түрде басқа кәсіби іспен айналысып жатса, кейінге шегеру берілуі мүмкін.
Таңдау
Қылмыстық іс бойынша, болжауға болмайтын жағдайлар туындағанда сот отырысын кейінге қалдыруға рұқсат етілуі мүмкін. Айыпталушының қорғануына көмектесетін, алиби құруға қатысты мәліметтерді жасырған жағдайда, отырысты кейінге қалдыру қажет. Егер сотталушы мемлекет тарапынан алданған болса, отырысты кейінге қалдыруға болады. Қылмыстық іс бойынша айыптау актісіне түзету енгізілген немесе қылмыстық шағымға жаңа мәліметтер қосылған жағдайда отырысты кейінге қалдыру мүмкін. Күтпеген дәлелдер немесе жаңа куәліктер пайда болған жағдайда отырысты кейінге қалдыруға рұқсат етілуі мүмкін. Бұл бастапқы айыптау актісінде көрсетілмеген қосымша куәларды, немесе куәлердің күтпеген жауабын, мысалы, алдын ала тергеп алынған мәліметтер мен соттағы жауаптары арасындағы маңызды айырмашылықтарды қамтиды. Куәліктердегі шағын айырмашылықтар жаңалық болып саналмайды.
Басқа негіздер
Кейбір жағдайларда, сотқа дайындық үшін мерзімді ұзартудан бас тарту, Алтыншы түзетуде көзделгендей, тиімді қорғау құқығынан айырылғандығы туралы шағымдануға негіз болуы мүмкін. Қылмыстық іс бойынша қорғанысты дайындауға уақыт жетіспеуіне байланысты соттың мерзімді ұзартудан бас тартуы, нақты істің мән-жайлары мен жағдайларына байланысты болады. Егер сотталушыға қорғанысын дайындауға жеткілікті уақыт берілмеген және бұл сотталушының әділ сотқа қол жеткізуіне кедеріл келтірген жағдайда, сот үкімі қайта қаралуы мүмкін. Қылмыстық іс қозғалысын тоқтата тұруға болады, егер сотталушының денсаулығы сотқа қатысуға мүмкіндік бермейтін болса. Сотталушының денсаулығының жақсаруына үміт аз болған жағдайларда, мерзімді ұзартудан бас тартуға болады. Мысалы, созылмалы ауруға байланысты көптеген кешігулер болған 80 жастағы адамның ісі бар. Сотта судья оның денсаулығының жақсаруына үміт жоқ деп шешім шығарып, мерзімді ұзартудан бас тартты. Алайда, қарсы пікірлер де болды, онда мерзімді ұзартуға рұқсат етілді және сотталушының денсаулығының жақсару мүмкіндігі туралы сұрақтар маңызды емес деп танылды. Сотталушы психикалық ауруға байланысты адвокаттың көмегіне қабілетсіз болса, мерзімді ұзарту орынды.
Азаматтық істер
Адвокаттың болмауы азаматтық істің жалғастырылуына негіз болатын ресми себептердің бірі болып саналады және сот оны қанағаттандыру немесе қанағаттандырмау туралы өз қалауынша шешім қабылдайды. Азаматтық істерде адвокаттың ауруы, қайтыс болуы немесе істен бас тартуы да істің жалғастырылуын кешіктіруге себеп болуы мүмкін.
Куәгердің немесе дәлелдеменің болмауы
Азаматтық іс дәлелдер мен куәгерлердің жетіспеуіне байланысты жалғастырылуы мүмкін. Жалғастыру туралы өтінішті түсіндіру үшін әдетте ант беру арқылы мәлімдеме ұсынылуы тиіс. Куәгердің аты-жөні мен мекенжайын, сондай-ақ оның куәлігі арқылы қандай мәселені дәлелдеуді жоспарлап отырғанын көрсетпеген жалғастыру туралы ант беру арқылы жасалған мәлімдеме заң талаптарына сәйкес келмейді, және одан бас тарту соттың дискрециялық өкілеттігін теріс пайдалану болып табылмайды. Егер сотқа ұсынылған антта жалғастыру туралы өтініштің барлық талаптары орындалса және ол кешіктіру мақсатында жасалмаса, жалғастырудан бас тарту дискрециялық өкілеттікті теріс пайдалану болып табылуы мүмкін. Дәлелдердің жоқтығына байланысты азаматтық істі жалғастыру үшін, жоқ дәлелдердің іспен қатысты екені көрсетілуі керек. Жоғалған дәлелдер іс бойынша белгілі бір мәселеге қатысты болуы тиіс. Әдетте, азаматтық іс бойынша дәлелдердің жоқтығына байланысты сұралған жалғастыру, оларды алу үшін барлық қажетті шаралар қолданылған жағдайда ғана беріледі. Мұқияттық мәселесі – соттың салауатты шешіміне байланысты фактілік мәселе болып табылады. Кейбір юрисдикцияларда сотқа шақыру жолдағандығы мұқияттық танытқандығының дәлелі болып табылады. Көптеген юрисдикцияларда куәгердің болмауына байланысты тарапты жалғастыруға құқылы ету үшін тек сотқа шақыру жолдағандығы жеткіліксіз. Қағаздар, құжаттар және т.б. түріндегі материалдық дәлелдердің жоқтығын көрсету үшін, әдетте, duces tecum сотқа шақыруы шығарылғанын көрсету қажет. Азаматтық іс бойынша іс жүргізу мерзімін жалғастыруға іс бойынша тараптың қайтыс болуы немесе ауруға шалдығуы себеп болуы мүмкін.
Қорғаушының болмауы немесе әрекетке қабілетсіздігі
Адвокаттың болмауы азаматтық істің мерзімін ұзартуға негіз болатын жағдай ретінде мойындалады. Сот, тараптың адвокатының қатыспауы себепті ғана істі кейінге шегеруге міндетті емес. Сот, мерзімін ұзартуды сұраған тараптан адвокаттың қатыспау себептерін көрсетуін талап ете алады.
Тараптың болмауы
Тарптың қатыспауы азаматтық істің қаралуын кейінге қалдыруға негіз болуы мүмкін. Науқас болу немесе денсаулыққа мүгедектік келусіздіктің заңды себептері саналады. Тарптың немесе куәгердің қатыспауы іске маңызды ме екені және бұрынғы кейінге қалдырулар немесе кешігулер болған-жоқ деген мәселені сот шешеді. Ерікті түрде мас болу салдарынан қатыспау азаматтық істің қаралуын кейінге қалдыруға негіз бола алмайды. Психикалық ауруға байланысты қатыса алмау азаматтық сот ісін кейінге қалдыруға заңды себеп болуы мүмкін, ал мүмкін болмауы да мүмкін.
Таңдау
Азаматтық іс жүргізуді жалғастыру үшін тараптың негізді себебі болуы мүмкін, егер қарсы тарапының әрекеттерінен өзінің кінәсіз салдарынан күтпеген жағдайға тап болса және жаңа жағдайға дайындалу мүмкіндігі берілмесе, әділетсіздікке ұшыраса. Күтпеген жағдайларға талап арызды өзгерту немесе алмастыру жатады. Жаңа талап арызға дайындалуға уақыт жетіспеуі – жалғастыруға себеп бола алады. Егер түзету жаңа дәлелдерді ұсынуды қажет етсе, іс жүргізуді жалғастыруға рұқсат етілуі мүмкін.
Басқа негіздер
Сотқа дайындалу үшін қосымша уақыт қажет болғандықтан, сот отырысын кейінге жылдыруға рұқсат етілуі мүмкін. Егер азаматтық іс бойынша сотталушы мүдделі тұлғаларды тараптар ретінде қосуға (іс бойынша талапкерлер немесе жауапкерлер тізіміне енгізуге) құқылы болса, және сот процесінде олардың тіркелмегендігі анықталса, ол олар қосылғанша сот отырысын кейінге жылдыруға құқылы. Азаматтық іс басқа тарапқа дұрыс хабарлама жіберу үшін кейінге жылдырылуы мүмкін. Қазіргі уақытта қаралып жатқан басқа да іс сот отырысын кейінге жылдыруға заңды себеп болуы мүмкін.
Ұзаққа қалдыру туралы өтініш
Сот ісін кейінге қалдыру туралы өтініштер әдетте жазбаша түрде жасалып, сотқа және қарсы тарапқа (басқа дауласушы тараптарға) тапсырылуы тиіс. Федералдық азаматтық іс жүргізу ережелері федералдық округтік соттарға жергілікті сот тәжірибесі мен рәсімдерін белгілеу құқығын береді. Көбінесе жазбаша өтініштер қажет болады. Бұл талап сақталмаса, кейінге қалдырудан бас тарту мүмкін. Істі кейінге қалдыру себептерін көрсететін растау қағаздары жазбаша өтінішке қоса берілуі керек. Дегенмен, кейінге қалдыру мәселесі бойынша ресми тыңдау міндетті емес. Егер сотталушының өтінішін кейінге қалдырудан бас тартуға себеп, соттың оны алдап отыр деген ойы болса, бұл қайта қарауға жататын қателік болып есептеледі. Мұндай жағдай сот процесінде ұсынылған фактілерден тыс қорытынды жасағанда және дәрігердің сотталушының қатысуы қауіпсіз емес екендігі туралы куәлігіне қайшы келгенде туындады. Кейінге қалдыру – сот актісі болып табылады және оны жою үшін де сот актісі қажет. Азаматтық іс бойынша кейінге қалдыруға байланысты шығындарды белгілеу және тағайындау соттың құзырында. Көптеген сот шешімдері қарастырылды. Сот кейінге қалдыруға келісім берер алдында талапкерден сот шығындарын толық өтеуді қамтамасыз ететін кепілдік беруді талап етуге құқылы.